چگونه میتوان بدون امواج رادیویی پیام فرستاد؟ پاسخ پژوهشگران گرانش است
پژوهشگران با استفاده از آسانسوری قدیمی و دستگاه اندازهگیری گرانش موفق شدند بدون استفاده از امواج رادیویی یا اینترنت پیامی را از دیوار آجری عبور دهند.
دانشمندان دانشگاه کوئینزلند استرالیا روش غیرمعمولی برای انتقال اطلاعات آزمایش کردهاند که برخلاف ارتباطات بیسیم رایج، به امواج الکترومغناطیسی وابسته نیست. آنها با جابهجایی وزنهی سنگین یک آسانسور، تغییرات بسیار کوچکی در میدان گرانشی ایجاد کردند و توانستند از طریق این تغییرات، پیامی را به دستگاه گیرنده در سوی دیگر دیوار برسانند.
آزمایش در ساختمان پارنل دانشگاه کوئینزلند انجام شد و پژوهشگران از وزنهی تعادل ۱٫۸ تنی یک آسانسور قدیمی برای ارسال اطلاعات استفاده کردند. آنها با حرکتدادن آسانسور بین دو طبقه، وزنه را در دو ارتفاع متفاوت قرار دادند که هرکدام نشاندهندهی یکی از ارقام صفر و یک بودند.
در طرف دیگر دیوار آجری، دستگاه حساسی به نام «گرانشسنج» قرار داشت که میتوانست تغییرات بسیار کوچک میدان گرانشی ناشی از جابهجایی وزنه را تشخیص دهد. دستگاه با ثبت این تغییرات و تبدیل آنها به دادههای دودویی، موفق شد پیام ارسالشده را بازسازی کند.
پیامی که دانشمندان از طریق گرانش فرستادند، یک کلمه بود: Gravity، بهمعنای «گرانش».
چگونه میتوان با نیروی گرانش پیام فرستاد؟
برای درک روش پژوهشگران، باید به این نکته توجه کرد که هر جسم دارای جرم، میدان گرانشی ایجاد میکند. هرچه جرم جسم بیشتر باشد، اثر گرانشی آن نیز قویتر است. همچنین، تغییر موقعیت جسم باعث تغییر میدان گرانشی در نقاط اطراف آن میشود.
دانشمندان از همین ویژگی برای انتقال اطلاعات استفاده کردند. آنها وزنهی ۱٫۸ تنی آسانسور را میان دو موقعیت جابهجا کردند تا تغییرات قابلاندازهگیری در میدان گرانشی ایجاد شود.
پژوهشگران با جابهجایی وزنهی ۱٫۸ تنی آسانسور میان دو موقعیت، تغییرات میدان گرانشی را به کدهای صفر و یک تبدیل کردند و پیامی را از میان دیوار آجری فرستادند
در این روش، یکی از موقعیتهای وزنه نشاندهندهی عدد صفر و موقعیت دیگر نشاندهندهی عدد یک بود. با جابهجایی وزنه براساس ترتیب مشخصی از صفرها و یکها، اطلاعات بهشکل کد دودویی منتقل شدند؛ همان روشی که کامپیوترها برای نمایش و پردازش اطلاعات از آن استفاده میکنند.
گرانشسنج حساس در سمت گیرنده، تغییرات میدان گرانشی را ثبت کرد و پژوهشگران با رمزگشایی دادهها توانستند کلمهی موردنظر را بازیابی کنند.
تفاوت مهم این روش با ارتباطات بیسیم معمولی در آن است که دیوارها و موانع فیزیکی رایج نمیتوانند میدان گرانشی را مانند امواج رادیویی مسدود کنند.
چارلز ووفیندن، پژوهشگر دانشکدهی ریاضیات و فیزیک دانشگاه کوئینزلند، توضیح میدهد که برخلاف امواج الکترومغناطیسی، نمیتوان سیگنال گرانشی را بهسادگی با قراردادن مواد معمولی در مسیر آن متوقف کرد. او میگوید هر کسی که در تونل آنتن تلفن همراهش را از دست داده یا هنگام استفاده از وایفای پشت دیوار ضخیم دچار مشکل شده باشد، میتواند اهمیت چنین ویژگیای را درک کند.
البته عبور گرانش از موانع بهمعنای امکان دریافت آن در هر فاصلهای نیست. تغییرات گرانشی ناشی از جابهجایی اجسام معمولی بسیار ضعیفاند و شناسایی آنها به ابزارهای فوقالعاده حساس نیاز دارد.
ارسال یک کلمه، یک ساعت طول کشید!
با وجود موفقیت آزمایش، فناوری جدید فعلاً برای ارتباطات روزمره کاربردی نیست. مهمترین مشکل آن سرعت بسیار پایین انتقال اطلاعات است.
اندرو وایت، استاد دانشگاه کوئینزلند، میگوید آسانسور مورد استفاده متعلق به دههی ۱۹۵۰ میلادی بود و بسیار آهسته حرکت میکرد. به همین دلیل، پژوهشگران توانستند در هر دقیقه فقط یک بیت اطلاعات منتقل کنند. در نتیجه، ارسال یک کلمه حدود یک ساعت زمان برد.
سرعت انتقال اطلاعات در آزمایش یک بیت در دقیقه بود؛ بنابراین، ارسال کلمهی «Gravity» حدود یک ساعت زمان برد
هر بیت کوچکترین واحد اطلاعات دیجیتال است و میتواند مقدار صفر یا یک داشته باشد. حتی ارسال یک پیام متنی کوتاه نیز به انتقال تعداد زیادی بیت نیاز دارد؛ بنابراین، سرعت فعلی ارتباطات گرانشی با فناوریهای ارتباطی امروزی فاصلهی بسیار زیادی دارد.
بهگفتهی وایت، سرعت انتقال اطلاعات در این روش به جرم جسم، سرعت جابهجایی آن و حساسیت دستگاه اندازهگیری گرانش بستگی دارد. هرچه جرم بیشتری جابهجا شود یا آشکارساز بتواند تغییرات کوچکتری را تشخیص دهد، امکان بهبود عملکرد سامانه وجود خواهد داشت.
ایدهای که از وزنکردن کامیونها آغاز شد
پژوهشگران در ابتدا قصد نداشتند سامانهای برای انتقال اطلاعات بسازند. اندرو گروشک، یکی از اعضای گروه تحقیقاتی، توضیح میدهد که ایدهی اصلی هنگام کار روی پروژهای برای وزنکردن کامیونها بدون تماس فیزیکی شکل گرفت. در آن پروژه، دانشمندان تلاش میکردند جرم کامیونها و سایر خودروهای سنگین را از طریق اندازهگیری کشش گرانشی بسیار ضعیف آنها محاسبه کنند.
پس از موفقیت آزمایشهای اولیه، پژوهشگران متوجه شدند همان ویژگی فیزیکی که امکان اندازهگیری جرم خودروها را فراهم میکند، میتواند برای انتقال اطلاعات نیز استفاده شود. بهاینترتیب، ایدهی ساخت یک ترازوی بدون تماس، به آزمایشی برای برقراری ارتباط از طریق میدان گرانشی تبدیل شد.
آیا ارتباطات گرانشی در آینده جایگزین امواج رادیویی میشوند؟
پژوهشگران معتقدند استفاده از حسگرهای پیشرفتهتر، بهویژه حسگرهای کوانتومی، میتواند عملکرد سامانههای ارتباطی مبتنیبر گرانش را بهبود دهد.
متیو دیویس، استاد دانشگاه کوئینزلند، میگوید گروه تحقیقاتی موفق شده است نشان دهد که میتوان اطلاعات را در تغییرات میدان گرانشی رمزگذاری و در نقطهی دریافت بازیابی کرد.
در آزمایش فعلی از گرانشسنج معمولی استفاده شد؛ اما مدلسازیهای دانشمندان نشان میدهد که با استفاده از حسگرهای کوانتومی و تحت فرضهای بسیار خوشبینانه، شاید بتوان برد ارتباطات را به حدود ۵۰۰ متر و سرعت انتقال را به ۱۵ بیت در دقیقه افزایش داد. این ارقام هنوز نتیجهی آزمایش عملی نیستند و صرفاً از مدلسازیهای پژوهشگران به دست آمدهاند.
پژوهشگران هنگام توسعهی روشی برای اندازهگیری جرم کامیونها از طریق نیروی گرانش، متوجه شدند میتوان از همین ویژگی برای انتقال اطلاعات استفاده کرد
ارتباطات گرانشی در صورت پیشرفت فناوری، ممکن است در محیطهایی کاربرد داشته باشند که امواج رادیویی، نور و دیگر سیگنالهای متداول بهسختی از موانع عبور میکنند.
بااینحال، سرعت پایین، نیاز به جابهجایی جرمهای سنگین و دشواری تشخیص تغییرات بسیار ضعیف گرانش، موانع جدی توسعهی این روش هستند. بنابراین، دستکم با فناوری فعلی، نمیتوان آن را جایگزینی عملی برای ارتباطات بیسیم دانست.
پژوهش در ژونال Science Advances منتشر شده است.