پرش به محتوای اصلی
طلای مذاب در حال ریخته‌گری از کوره در قالب‌های صنعتی

چقدر می‌توانید جسم جامد را قبل از ذوب‌شدن داغ کنید؟ طلای ۱۹ هزار درجه که رکوردی پایداری را شکست

چگونه طلایی سه برابر داغ‌تر از سطح خورشید، از فاجعه‌ی آنتروپی گریخت؟
مطالعه ۱۵ دقیقه

دانشمندان سرانجام ابزاری برای خواندن مستقیم دمای ماده‌ی چگال گرم ساختند و در نخستین آزمون آن، طلا را به قلمرویی ناشناخته فرستادند.

احتمالا برای شما هم پیش آمده که لیوان آب را در مایکروویو می‌گذارید، زمان را کمی بیشتر از معمول تنظیم می‌کنید و بعد از بوق دستگاه، آب را آرام و بی‌حباب در لیوان می‌بینید؛ انگار نه انگار که چند دقیقه زیر بمباران امواج قرار داشت. کافی‌ست یک قاشق قهوه‌ی فوری در آن بریزید تا آب ناگهان بجوشد، فوران کند و از لبه‌ی لیوان بیرون بزند.

آبی که دیدید، داغ‌تر از ۱۰۰ درجه بود و هنوز نجوشیده بود. فیزیک‌دان‌ها به این حالت فراگرمایش (Superheating) می‌گویند؛ ‌یعنی ماده از نقطه‌ی تغییر حالتش رد می‌شود، ولی تا تلنگری نخورد، همان شکل قبلی را حفظ می‌کند.

حالا همین بازی را با طلا تصور کنید. طلا در ۱۰۶۴ درجه‌ی سلسیوس، یعنی حدود ۱۳۳۷ کلوین، ذوب می‌شود. در ژوئیه ۲۰۲۵، گروهی از فیزیک‌دان‌ها ورقه‌ی نازکی از طلا را تا حدود ۱۹ هزار کلوین داغ کردند؛ بیش از سه برابر دمای موثر سطح خورشید و ۱۴ برابر نقطه‌ی ذوب خودِ طلا. طلا فوراً ذوب نشد؛ دست‌کم نه آن‌طور که فیزیک انتظار داشت.

اگر ماجرا فقط به رکوردی تازه ختم می‌شد، خبرش در چند خط به پایان می‌رسید. اما اهمیت این آزمایش صرفا به داغ‌ترین بلور ثبت‌شده‌ی تاریخ محدود نمی‌شد؛ طلا از مرزی عبور کرد که نزدیک به چهار دهه سقف نهایی پایداری جامدات به شمار می‌رفت.

یک پیش‌بینی ترمودینامیکی از سال ۱۹۸۸ می‌گفت آنتروپی بلور فراگرم در دمایی معمولاً نزدیک به سه برابر نقطه‌ی ذوب با آنتروپی مایع برابر می‌شود و بلور باید پیش از عبور از این حد فروبپاشد، مرزی مشهور که با نام «فاجعه‌ی آنتروپی» شناخته می‌شود.

جالب اینکه تیمی که برای نخستین‌بار دوام یک بلور در آن سوی فاجعه‌ی آنتروپی را دید، اصلاً دنبال شکستن این مرز نبود. آن‌ها فقط می‌خواستند یک دماسنج بسازند.

چکیده مقاله: پژوهشگران در آزمایشگاه SLAC ورقه‌ای ۵۰ نانومتری از طلا را با پالسی ۴۵ فمتوثانیه‌ای تا حدود ۱۹ هزار کلوین گرم کردند. برخلاف پیش‌بینی چهاردهه‌ای «فاجعه‌ی آنتروپی»، طلا نزدیک سه پیکوثانیه نظم بلوری خود را حفظ کرد، زیرا شبکه فرصت انبساط نیافت. دماسنج تازه‌ی تیم با سنجش پهن‌شدگی دوپلری پرتو ایکس، سرعت یون‌ها و دمایشان را مستقیم اندازه گرفت. یافته‌ها نشان می‌دهد حد فراگرمایش جامدات در شرایط فوق‌سریع شاید بسیار بالاتر از تصور پیشین باشد، یا اصلاً سقفی مطلق نداشته باشد.

تصویرسازی از پرتو لیزر درحال گرم‌کردن قطعه‌ای طلاGreg Stewart/SLAC National Accelerator Laboratory
کپی لینک

دماسنجی که وجود نداشت

در اعماق سیاره‌های غول‌پیکر، درون کوتوله‌های قهوه‌ای و در کپسول‌های سوخت راکتورهای همجوشی، ماده حالتی عجیب پیدا می‌کند و وارد قلمرویی می‌شود که میان فیزیک ماده‌ی چگال و پلاسما قرار دارد. فیزیک‌دان‌ها به این رژیم ماده‌ی چگال گرم (Warm Dense Matter) می‌گویند؛ ماده‌ای با چگالی نزدیک به جامد و دمایی از چند هزار تا صدها هزار کلوین.

برای شناخت رفتار چنین ماده‌ای، سه کمیت چگالی، فشار و دما، اهمیتی اساسی دارند. دانشمندان از سال‌ها پیش برای دو کمیت اول روش‌های اندازه‌گیری دقیقی توسعه داده‌اند؛ اما تعیین دقیق دما، یعنی همان چیزی که هر بچه‌ای با یک دماسنج جیوه‌ای اندازه می‌گیرد، دهه‌ها یکی از دشوارترین مسائل آزمایشگاه‌ها باقی ماند.

باب نگلر، دانشمند آزمایشگاه ملی شتاب‌دهنده‌ی SLAC در استنفورد، توضیح می‌دهد: «دماهایی که در مقاله‌ها گزارش می‌شدند، همیشه تخمین‌هایی با حاشیه‌ی خطای بزرگ بودند و همین خطاها، مدل‌های نظری را زمین‌گیر می‌کرد.»

چالش اصلی از این واقعیت نشئت می‌گیرد که هیچ دماسنجی را نمی‌شود داخل چنین ماده‌ای فرو کرد و پژوهشگران برای ثبت رفتار نمونه‌های آزمایشگاهی ماده‌ی چگال گرم اغلب فقط پنجره‌ای در مقیاس پیکوثانیه در اختیار دارند.

اندازه‌گیری مستقیم دمای ماده‌ی چگال گرم دهه‌ها ممکن نبود

روش‌های قبلی دما را غیرمستقیم حدس می‌زدند؛ یعنی چیز دیگری را اندازه می‌گرفتند و با کمک مدل‌هایی پیچیده و سخت‌اعتبارسنجی، دما را از دل آن بیرون می‌کشیدند. نتیجه شبیه پزشکی بود که تب بیمار را از رنگ صورتش حدس بزند.

تام وایت، استاد فیزیک دانشگاه نوادا در رینو، همراه نگلر و تیمی بین‌المللی از دانشگاه‌های آکسفورد، وارویک، کوئینز بلفاست و مرکز European XFEL سراغ همین مشکل رفتند. وایت بعدها در گفتگویی با نشریه‌ی Laser Focus World تعریف کرد که ایده‌ی آزمایش، حاصل سال‌ها کلافگی مشترک یک رشته‌ی کامل بود و از نبوغ یک نفر زاده نشد.

تیم تحقیقاتی هدفش را ساختن دماسنجی می‌دانست که دمای اتم‌ها را مستقیم بخواند، بدون واسطه‌ی مدل‌ها. برای آزمودنش هم به ماده‌ای آشنا و خوش‌رفتار نیاز داشتند و طلا را انتخاب کردند.

کپی لینک

ذوب از کجا شروع می‌شود؟

بیایید به مایکروویو برگردیم، آب برای جوشیدن علاوه بر گرما، به نقطه‌ای برای شروع هم نیاز دارد. حباب‌ها معمولا روی خراش‌های ریز دیواره‌ی ظرف، ذره‌های ناخالصی یا هوای حل‌شده متولد می‌شوند. لیوان شیشه‌ای صاف و تمیز، چنین نقطه‌هایی ندارد؛ پس آب از ۱۰۰ درجه می‌گذرد و منتظر بهانه می‌ماند. قاشق قهوه می‌تواند همان بهانه باشد.

جامدات هم همین رفتار را دارند. ذوب تقریباً هیچ‌وقت از قلب بلور شروع نمی‌شود. نقطه‌ی آغازش سطح جسم، مرز میان دانه‌های بلوری و نقص‌های شبکه است؛ جاهایی که اتم‌ها از ابتدا کمتر مهار شده‌اند. مایع از این نقاط ضعیف جوانه می‌زند و به درون جامد پیشروی می‌کند. به همین دلیل در زندگی روزمره تقریباً هر جامدی دقیقاً در نقطه‌ی ذوبش آب می‌شود و فراگرمایش جامدات پدیده‌ای کمیاب به نظر می‌رسد.

ذوب معمولاً از سطح، مرز دانه‌ها و نقص‌های بلور آغاز می‌شود

فیزیک‌دان‌ها به هر کدام از این راه‌های فروپاشی یک «فاجعه» می‌گویند. واژه در فیزیک معنای تراژیک ندارد؛ منظور شروع ناگهانی و برگشت‌ناپذیر تغییر حالت است که با تلنگری کوچک راه می‌افتد. هرچه ماده از نقطه‌ی ذوبش دورتر شود، تلنگر لازم کوچک‌تر می‌شود؛ درست مثل آب فراگرم که با یک تکان منفجر می‌شود.

در دهه‌های اخیر سرعت به‌عنوان راه فرار از این فاجعه‌های کوچک نقش پررنگی پیدا کرد. لیزرهای فوق‌کوتاه انرژی را چنان سریع در بلور می‌ریزند که مایع فرصت پیدا نمی‌کند از سطح و نقص‌ها راه باز کند. مقاله‌ی تیم وایت یادآوری می‌کند که آزمایش‌های قبلی با نرخ گرمایش بیش از ۱۰ به توان ۱۴ کلوین در ثانیه، جامدات را تا ۱٫۴ تا ۲٫۱ برابر نقطه‌ی ذوبشان فراگرم کرده بودند.

اما پشت همه‌ی موانع کوچک، دیوار بلندتری ایستاده بود. به گفته‌ی وایت، حتی وقتی آزمایش‌ها از مرزهای میانی عبور می‌کردند، فاجعه‌ی آنتروپی همچنان مرز نهایی به حساب می‌آمد.

کپی لینک

فاجعه‌ای که روی کاغذ پیش‌بینی شد

ریشه‌ی این دیوار به سال ۱۹۴۸ برمی‌گردد؛ و به طرز عجیبی، نه به ماده‌ی داغ که به ماده‌ی سرد. والتر کاوزمن، شیمی‌دان آمریکایی، آن سال مایعاتی را بررسی کرد که زیر نقطه‌ی انجمادشان هم مایع می‌مانند؛ همان مایعات فراسردی که آخر سر به شیشه تبدیل می‌شوند.

والتر جی. کازمن استاد بیوشیمی پرینستونwikimedia commons

محاسبات کاوزمن نشان می‌داد اگر چنین مایعی را زیادی سرد کنیم، یک جایی آنتروپی‌اش از بلور همان ماده کمتر می‌شود. نتیجه‌ای که با اسم «پارادوکس کاوزمن» در تاریخ فیزیک ماند. ولی چرا پارادوکس؟

برای پاسخ باید از خود آنتروپی شروع کنیم. آنتروپی در ساده‌ترین بیان، تعداد حالت‌هایی است که اتم‌ها می‌توانند داشته باشند و ماده از بیرون همان ماده به نظر برسد. لباس‌های تاشده داخل کمد را تصور کنید. هر پیراهن جای مشخصی دارد و تعداد چیدمان‌هایی که هنوز بشود اسمش را «کمد مرتب» گذاشت، اندک است.

نظریه‌ی سال ۱۹۸۸ برابری آنتروپی بلور و مایع را پایان پایداری جامد می‌دانست

حالا تل لباس‌های روی صندلی را تصور کنید؛ همان صندلی آشنایی که تقریباً در هر خانه‌ای پیدا می‌شود. میلیون‌ها جور می‌شود لباس‌ها را روی هم انداخت و نتیجه همچنان «تل لباس» باشد.

بلور به کمد مرتب شباهت دارد و مایع به همان صندلی. در هر دمایی، مایع باید آنتروپی بیشتری از بلور داشته باشد. مایع فراسردی که از بلورش منظم‌تر باشد، مثل صندلی‌ای است که از کمد مرتب‌تر شده باشد؛ اتفاقی که دست‌کم در خانه‌ی نویسنده‌ی این مطلب هرگز مشاهده نمی‌شود!

چهل سال بعد، در جولای ۱۹۸۸، دو پژوهشگر به نام هانس‌یورگ فخت و ویلیام جانسون همین استدلال را وارونه کردند و در نشریه‌ی Nature به سراغ طرف داغ ماجرا رفتند. اگر جامدی را فراگرم کنیم، آنتروپی هم بلور و هم مایع با دما بالا می‌رود؛ اما آنتروپی بلور فراگرم شیب تندتری دارد. بلور داغ منبسط می‌شود و اتم‌هایش جای بیشتری برای لرزیدن پیدا می‌کنند. در شبکه هم جاهای خالی و نقص‌های بیشتری سبز می‌شود. هر دوی این‌ها بر تعداد حالت‌های ممکن می‌افزایند.

اگر دو منحنی را ادامه دهید، جایی به هم می‌رسند و از آن نقطه به بعد، کمد مرتب از صندلی شلوغ‌تر می‌شود. فخت و جانسون استدلال کردند که طبیعت اجازه‌ی چنین پوچی را نمی‌دهد؛ بلور پیش از رسیدن به آن نقطه باید یکجا و ناگهان فرو بریزد. نام این فروپاشی اجباری را «فاجعه‌ی آنتروپی» گذاشتند.

برای طلا، مرز فاجعه‌ی آنتروپی نزدیک ۴۰۰۰ کلوین برآورد می‌شد

برخلاف فاجعه‌های کوچکی مثل ذوب از سطح، این یکی را نمی‌شد با تمیز کردن نمونه یا حذف نقص‌ها دور زد. این یکی در خود ترمودینامیک نوشته شده بود.

عدد دقیق این مرز به جزئیات محاسبه بستگی داشت. فخت و جانسون برای آلومینیوم، وقتی جاهای خالی شبکه را هم در نظر گرفتند، به حدود ۱٫۴ برابر نقطه‌ی ذوب رسیدند. با همه‌ی ساده‌سازی‌ها، سقف بیرونی حدود سه برابر نقطه‌ی ذوب به حساب می‌آمد. برای طلا یعنی چیزی حدود ۴۰۰۰ کلوین. بالاتر از آن، طبق نظریه هیچ بلوری نمی‌توانست بلور بماند.

کپی لینک

بزرگ‌ترین دماسنج دنیا

آزمایش در ایستگاهی با نام MEC، مخفف ماده در شرایط حدی، در SLAC انجام شد. نمونه، ورقه‌ای از طلا به ضخامت ۵۰ نانومتر بود؛ بیش از هزار بار نازک‌تر از تار مو. پژوهشگرها این ورقه را با پالس لیزری ۴۰۰ نانومتری و ۴۵ فمتوثانیه‌ای هدف گرفتند.

ورقه‌ی ۵۰ نانومتری طلا با پالسی ۴۵ فمتوثانیه‌ای گرم شد

هر فمتوثانیه یعنی یک میلیونیمِ یک میلیاردیم ثانیه و نور در این مدت فقط حدود ۱۳ میکرومتر جلو می‌رود؛ کمتر از ضخامت یک تار مو. نرخ گرمایش از ۱۰ به توان ۱۵ کلوین در ثانیه هم فراتر رفت؛ معادل یک میلیون میلیارد درجه در هر ثانیه.

چالش دشوار اما بیش از گرم کردن، اندازه گرفتن بود. بلافاصله پس از ضربه‌ی لیزر، تپی از پرتو ایکس از میان نمونه عبور می‌کرد. منبع این پرتو چشمه‌ی نور همدوس شتاب‌دهنده‌ی خطی یا LCLS بود؛ لیزر اشعه‌ی ایکسی به طول سه کیلومتر. وایت با شوخی از آن با عنوان «بزرگ‌ترین دماسنج جهان» یاد می‌کند.

برای فهمیدن روش اندازه‌گیری دما، می‌توانیم به صدای آژیر آمبولانسی فکر کنیم که از کنارمان می‌گذرد. هنگام نزدیک‌شدن آمبولانس، صدای آژیر زیرتر شنیده می‌شود و هنگام دورشدن، بم‌تر. این پدیده را «اثر دوپلر» می‌نامند؛ تغییری در فرکانس موج که از حرکت نسبی منبع و ناظر ناشی می‌شود.

پژوهشگران از همین اصل، این بار در مقیاس اتمی، استفاده کردند. اتم‌های طلا در جایگاه خود می‌لرزند؛ بعضی در لحظه‌ی برخورد با فوتون ایکس به سمت آن حرکت می‌کنند و بعضی در خلاف جهت آن.

فوتون‌های پراکنده‌شده کمی انرژی بیشتر یا کمتر پیدا می‌کنند و باریکه‌ی تیز انرژی پرتو، پهن می‌شود. هرچه اتم‌ها تندتر بلرزند، این پهن‌شدگی بیشتر خواهد بود. از پهنای خط می‌توان توزیع سرعت اتم‌ها را خواند و از سرعت، دمای یون‌ها را به دست آورد.

پهن‌شدگی دوپلری پرتو ایکس دما و حلقه‌های پراش، نظم بلوری را نشان دادند

ظرافت این روش را می‌توان در سادگی‌اش دید؛ چراکه به دانستن نیروهای میان اتم‌ها یا مدل پیچیده‌ی دیگری نیازی ندارد. سختی‌اش را نیز باید در دقتش درک کنیم. در دمای ۱۰۰۰ کلوین، پهن‌شدگی خط فقط به حدود ۲۵ میلی‌الکترون‌ولت می‌رسد؛ تغییری در حد چند میلیونیم انرژی خود فوتون. تیم برای دیدن چنین تغییر کوچکی از آنالیزورهای بلوری فوق‌دقیق استفاده کرد.

با تغییر فاصله‌ی زمانی میان ضربه‌ی لیزر و تپ ایکس، پژوهشگرها می‌توانستند از یک پیکوثانیه قبل از ضربه تا شش پیکوثانیه بعد از آن، فیلمی فریم‌به‌فریم از نمونه بسازند. پرتو ایکس کار دیگری هم انجام می‌داد؛ از الگوی پراش آن معلوم می‌شد که اتم‌ها هنوز در نظم بلوری هستند یا خیر. بلور الگوی حلقه‌های مشخصی می‌سازد و مایع این حلقه‌ها را پاک می‌کند. تا وقتی حلقه‌ها سر جایشان بودند، طلا جامد بود.

کپی لینک

۱۹ هزار کلوین و انبساطی که رخ نداد

تیم نمونه را با دو شدت مختلف لیزر گرم کرد. در حالت ضعیف‌تر، دمای یون‌ها به ۱۳٬۸۰۰ ± ۳۲۰۰ کلوین، نزدیک به ده برابر نقطه‌ی ذوب رسید. در حالت قوی‌تر، عدد دماسنج روی ۱۹٬۰۰۰ ± ۴۰۰۰ کلوین ایستاد؛ چیزی در حدود ۱۴ برابر نقطه‌ی ذوب طلا در مقیاس کلوین. حتی پایین‌ترین مقدار بازه‌ی حالت قوی‌تر هم بسیار بالاتر از مرز پیشنهادی سه برابر نقطه‌ی ذوب بود.

و حلقه‌های پراش همچنان دیده می‌شدند. طلا در دمایی بیش از سه برابر سطح خورشید، بلور مانده بود. وایت به Scientific American گفت وقتی دیدند طلا واقعا چقدر داغ شده، «کاملا شوکه شدند». به گفته‌ی خودش، انتظار داشت طلا پیش از ذوب حسابی داغ شود، اما نه چهارده برابر. او این نمونه را «احتمالا» داغ‌ترین ماده‌ی بلوری ثبت‌شده تا امروز خواند.

پس مرزی که در خود ترمودینامیک نوشته شده بود، چطور جابه‌جا شد؟ پاسخ در سرعت نهفته بود؛ اما نه به همان شکلی که فاجعه‌های کوچک را دور می‌زد. حتما یادتان هست که انبساط موتور فاجعه‌ی آنتروپی بود. آنتروپی بلور فراگرم از آن جهت تند بالا می‌رفت که بلور باز می‌شد و اتم‌ها جای بیشتری پیدا می‌کردند.

لیزر تیم وایت انرژی را سریع‌تر از آن در طلا ریخت که شبکه‌ی بلور فرصت باز شدن پیدا کند. شواهد هم همین را تأیید می‌کردند. جایگاه قله‌های پراش پرتو ایکس تا لحظه‌ی ذوب ثابت ماند، یعنی فاصله‌ی اتم‌ها و چگالی طلا تغییری نکرد. وایت در گفتگو با Physics World ماجرا را چنین خلاصه کرد: «وقتی انرژی سریع‌تر از انبساط شبکه وارد شود، به حالتی می‌رسیم که طلا فوق‌العاده داغ شده و با این حال ساختار بلوری‌اش را حفظ می‌کند.»

طلا در ۱۹ هزار کلوین هنوز حلقه‌های پراش بلوری می‌ساخت

سالن رقصی را تصور کنید که موسیقی‌اش ناگهان ده برابر تند می‌شود، اما درهایش قفل‌اند. رقصنده‌ها دیوانه‌وار در جای خود بالا و پایین می‌پرند، ولی جایی برای پخش شدن و به‌هم‌ریختن صف‌ها ندارند. از بالا که نگاه کنید، صف‌ها هنوز صاف هستند. فخت و جانسون همه‌ی محاسباتشان را برای سالنی با درهای باز انجام داده بودند.

مقاله‌ی Nature روند بالا را با زبان معادله‌ها نشان می‌دهد. اگر سهم انبساط را از محاسبه‌ی آنتروپی حذف کنیم، منحنی آنتروپی جامد در هیچ دمایی به منحنی مایع نمی‌رسد. کمد مرتب همیشه از صندلی مرتب‌تر می‌ماند. دیوار فاجعه نشکست؛ اصلاً ساخته نشد.

کپی لینک

سه تریلیونیم ثانیه

همان‌طور که حدس می‌زنید، طلا آخرش ذوب شد. آخرین حلقه‌ی پراش قابل‌مشاهده در حالت شدیدتر حدود ۲٫۹۵ پیکوثانیه پس از ضربه‌ی لیزر و در حالت ملایم‌تر حدود ۳٫۴ پیکوثانیه پس از آن ثبت شد (هر پیکوثانیه یک تریلیونیم ثانیه). به زبان ساده، بلوری که طبق پیش‌بینی نباید دوام می‌آورد، حدود سه تریلیونیم ثانیه وجود داشت و بیش از دو تریلیونیم ثانیه از این مدت را بالای مرز سه برابر نقطه‌ی ذوب گذراند.

پژوهشگران توضیح می‌دهند که طلا تقریباً ده برابر بیشتر از زمان لازم برای یک نوسان معمول اتمی، بالاتر از مرز پیش‌بینی‌شده باقی ماند. یعنی اتم‌های طلا فرصت داشتند بارها در جای خود بلرزند و حتی شرایط برای ذوب‌شدن فراهم بود؛ بااین‌حال، نظم بلوری از بین نرفت. انگار طلا فرصت کافی برای ذوب‌شدن داشت، اما همچنان جامد ماند. مثل بازه‌ای است که آنتروپی برای تشریفات فاجعه‌اش در اختیار داشت و از آن استفاده نکرد.

پس آیا ترمودینامیک شکست خورد؟ وایت در بیانیه‌ی SLAC با خنده تأکید می‌کند که قانون دوم ترمودینامیک سالم ماند. نظریه‌ی ۱۹۸۸ برای جامدی نوشته شده بود که آرام و در تعادل گرم می‌شود؛ نه جامدی که زیر ضربه‌ی لیزر فمتوثانیه‌ای فرصت نفس کشیدن و انبساط پیدا نمی‌کند. پژوهشگرها در گفتگو با Laser Focus World با دقت بیشتری توضیح دادند که نظریه را واژگون نکردند، از قلمروش بیرون رفتند. فاجعه‌ی آنتروپی در دنیای خودش هنوز معنا دارد؛ فقط معلوم شد ماده می‌تواند از این دنیا بیرون بزند.

آخرین حلقه‌های پراش در ۲٫۹۵ و ۳٫۴ پیکوثانیه ثبت شدند

آزمایش‌های بزرگ فیزیک، مخصوصا وقتی نتایج غیرمنتظره‌ای دارند، طبیعتا زیر ذره‌بین منتقدان می‌روند. شنگ‌نیان لوو، فیزیک‌دان دانشگاه جیائوتونگ جنوب غربی چین که سال‌ها روی فراگرمایش جامدات کار می‌کند، به نویسندگان تبریک گفت، اما هشدار داد که ذوب در چنین شرایط فوق‌سریع، فوق‌کوچک و فوق‌پیچیده ممکن است بیش از حد تفسیر شود.

طلا حدود ده دوره‌ی نوسان اتمی بالاتر از مرز پیشنهادی باقی ماند

به باور او طلای داخل آزمایش یونیزه بوده و شاید فشار داخلی بالایی هم داشته؛ پس نتیجه را شاید نتوان به جامدات معمولی در فشار عادی تعمیم داد. وایت پاسخ می‌دهد که اثرات ذکر شده به‌تنهایی از پس توضیح چنین دمایی برنمی‌آیند و مقیاس فراگرمایش از قلمرویی واقعاً تازه خبر می‌دهد.

باب نگلر نکته‌ی جالب دیگری هم اضافه می‌کند: شاید پژوهشگران ماده‌ی چگال گرم سال‌هاست از مرز فاجعه‌ی آنتروپی عبور می‌کردند و خبر نداشتند؛ چون دماسنجی برای دیدنش در دست نبود.

کپی لینک

دماسنجی برای قلب سیاره‌ها

آینه روکش طلا برای تلسکوپ فضایی جدید جیمز وب.NASA

رکورد طلا تیتر خبرها شد، اما شاید دستاورد ماندگارتر همان دماسنجی باشد که تیم از اول به دنبالش بود. به گفته‌ی SLAC، این روش می‌تواند دمای اتم‌ها را در بازه‌ای از هزار تا پانصد هزار کلوین اندازه بگیرد. پژوهشگران ماده‌ی چگال گرم بعد از دهه‌ها ابزار مستقیمی برای سنجش دمای یون‌ها به دست آورده‌اند.

نتیجه آزمایش وجود سقفی مطلق برای فراگرمایش فوق‌سریع را دوباره زیر سؤال برد

اولین مقصد بعدی هم از همین حالا مشخص بود. پس از طلا، تیم وایت و نگلر روش جدید و دماسنجیشان را روی ورقه‌ای از آهن آزمودند که با موج ضربه‌ای لیزری فشرده می‌شد تا فشارهای قابل‌مقایسه با اعماق سیاره‌ها را بازسازی کند.

دمای ذوب آهن در آن فشارهای عظیم یکی از عددهای کلیدی برای فهم درون سیاره‌ی ما است. به گفته‌ی نگلر، این روش برای پژوهش مواد و شرایط کپسول‌های سوخت همجوشی لختی نیز کاربرد دارد؛ جایی که دانستن دمای دقیق می‌تواند میان یک مدل درست و یک مدل غلط فاصله بیندازد. ولی خود نگلر تصریح می‌کند که هدف این تکنیک اندازه‌گیری مستقیم دمای سوخت بسیار داغ همجوشی نیست.

ماجرای طلا نیز فعلا به پایان نمی‌رسد. وایت می‌گوید این نتیجه پرسشی قدیمی را دوباره باز می‌کند. اگر ماده را به‌اندازه‌ی کافی سریع گرم کنیم، اصلا سقفی برای فراگرمایش وجود دارد؟

شاید مرز واقعی جایی بسیار بالاتر باشد و شاید در رژیم فوق‌سریع سقف ترمودینامیکی مشابهی در کار نباشد. با این حال، نخستین آزمایش با دماسنجی که قرار بود فقط ابزار باشد، یکی از پیش‌بینی‌های چهل‌ساله‌ی فیزیک را به چالش کشید. وایت خودش به درستی توضیح می‌دهد که هدف اصلی‌شان این نبود، اما علم یعنی کشف چیزهایی که نمی‌دانستید وجود دارند.

دفعه‌ی بعد که لیوان آب در مایکروویو آرام نشست و منتظر قاشق شما ماند، به طلایی فکر کنید که در ۱۹ هزار کلوین منتظر هیچ قاشقی نماند. فقط وقت نکرد بفهمد که باید ذوب می‌شد.

مقاله رو دوست داشتی؟
نظرت چیه؟

به محتوای این مطلب چه امتیازی میدی؟

نظر شما برامون مهمه و به بهتر شدن کیفیت مطالب کمک می‌کنه.

۱ - بسیار بد۱۰ - بسیار خوب

نظرات

از دیگر اعضاء خانواده قلم