پاسخ به شایعه‌ای علمی؛ آیا زمین در ۲۱ مرداد گرانش خود را از دست می‌دهد؟

خلاصه مقاله:

• شایعه‌ای در شبکه‌های اجتماعی ادعا کرده که زمین در ۱۲ اوت ۲۰۲۶، به مدت ۷ ثانیه گرانش خود را از دست می‌دهد و ناسا از این موضوع مطلع است، اما آن را پنهان می‌کند.
• این شایعه که با استناد به یک «سند محرمانه» و بودجه‌ای ۸۹ میلیارد دلاری منتشر شده، مصادف با خورشیدگرفتگی کامل است تا باورپذیری بیشتری پیدا کند.
• فیزیکدانان این ادعا را کاملاً بی‌اساس خوانده‌اند و تأکید می‌کنند گرانش ویژگی ذاتی ماده است و نمی‌توان آن را خاموش کرد.
• برخورد امواج گرانشی که علت این رویداد معرفی شده، از نظر علمی کاملاً اشتباه است؛ این امواج بسیار ضعیف‌اند و از طرفی، ناسا نیز مسئول مطالعه‌ی آنها نیست.

در فضای مجازی که هر روز با انبوهی از اطلاعات نادرست و محتوای تولیدشده توسط هوش مصنوعی روبرو هستیم، شایعه‌ای جدید پا به عرصه گذاشته که شاید بتوان آن را یکی از عجیب‌ترین آنها دانست.

تقریباً هفت ماه پیش، یک کاربر تیک‌تاک و اینستاگرام که اکنون حسابش غیرفعال شده، با انتشار ویدیویی ادعا کرد که زمین در ۱۲ اوت ۲۰۲۶ (۲۱ مرداد ۱۴۰۵)، به مدت ۷ ثانیه گرانش خود را از دست می‌دهد. این ویدیو که تنها در اینستاگرام بیش از ۲۶۸هزار بار به اشتراک گذاشته شد، مدعی است که ناسا از این رویداد اطلاع دارد و خود را برای آن آماده می‌کند، اما علت آن را از عموم پنهان کرده است.

براساس این شایعه، منبع اطلاعات سند محرمانه‌ای از ناسا به نام «پروژه‌ی لنگر» است که در نوامبر ۲۰۲۴ لو رفت و بودجه‌ای ۸۹ میلیارد دلاری دارد. در این سند، تعداد تلفات ناشی از غیرفعال‌شدن گرانش بین ۴۰ تا ۶۰ میلیون نفر پیش‌بینی شده که با توجه به تعداد افراد حاضر در فضای باز در هر لحظه در سراسر دنیا، واقعاً بسیار کم است. نکته‌ی جالب اینکه تاریخ ۱۲ اوت ۲۰۲۶ مصادف با خورشیدگرفتگی کامل است که از قطب شمال تا اسپانیا قابل مشاهده خواهد بود و همین موضوع، به این شایعه کمک کرده تا باورپذیرتر به نظر برسد.

البته انتخاب این تاریخ تصادفی نیست. تئوری‌های توطئه عاشق این هستند که خورشیدگرفتگی‌ها را به آخرالزمان ربط دهند، غافل از اینکه تمدن‌های مختلف هزاران سال است که این پدیده‌ها را با دقت پیش‌بینی می‌کنند و هیچ‌کدامشان به فاجعه‌ای جهانی ختم نشده است.

سازنده‌ی ویدیو حتی مراحل رویداد ۷ ثانیه‌ای را نیز به تفصیل شرح داده است. به گفته‌ی او، در ۲ ثانیه‌ی اول، همه چیز ازجمله انسان‌ها، حیوانات و اشیایی که به جایی مهار نشده باشند، شروع به شناورشدن می‌کنند. در ثانیه‌های ۳ تا ۴، اجسام تا ارتفاع ۱۵ تا ۲۰ متری بالا می‌روند و در نهایت، در ثانیه‌ی ۷٫۳، گرانش ناگهان بازمی‌گردد و همه‌چیز روی زمین سقوط می‌کند.

در حالت عادی، گرانش زمین شما را به سمت پایین می‌کشد و سطح زمین نیز نیرویی برابر و در جهت مخالف به سمت بالا، به شما وارد می‌کند. اما اگر گرانش به‌طور جادویی ناپدید شود، نیروی واکنشی که زمین به شما وارد می‌کند، بسیار کوچک خواهد بود؛ بنابراین اگر روی زمین ایستاده باشید، شما را با سرعت زیادی به هوا پرتاب نمی‌کند. برای رسیدن به ارتفاع ۲۰ متری، باید درست در لحظه ناپدیدشدن گرانش، درحال پریدن باشید.

سازندگان شایعه برای توجیه علمی ادعای خود، به «برخورد دو موج گرانشی از سیاه‌چاله‌ها» اشاره کرده‌اند. آن‌ها می‌گویند این رویداد با احتمال ۹۴٫۷ درصد در سال ۲۰۱۹ پیش‌بینی شده و ناسا از پنج سال پیش از آن مطلع است. اما این توضیح به قدری اشتباهات علمی دارد که بررسی آن خالی از لطف نیست.

اولاً، امواج گرانشی به شدت ضعیف هستند؛ آن‌قدر که دانشمندان برای تشخیص آنها مجبور شدند بزرگ‌ترین و حساس‌ترین ابزارهای اندازه‌گیری تاریخ بشر را بسازند. این امواج که در اثر برخورد اجرام عظیم کیهانی تولید می‌شوند، وقتی به زمین می‌رسند، تأثیری به اندازه‌ی یک‌هزارم قطر یک پروتون دارند. تصور اینکه چنین امواج ضعیفی بتوانند گرانش یک سیاره را خاموش کنند، کاملاً مضحک است.

دوماً، امواج گرانشی پیش‌بینی‌پذیر نیستند. سیگنال‌هایی که آشکارسازها دریافت می‌کنند، تنها نشان‌دهنده‌ی ثانیه‌های پایانی و نهایی برخورد سیاه‌چاله‌ها هستند که با سرعت نور به ما می‌رسند. یعنی درست در لحظه‌ای که برخورد رخ می‌دهد، ما از آن مطلع می‌شویم. برای پیش‌بینی چنین رویدادی، باید بتوانیم از قبل از وقوعش باخبر شویم که این خود به معنای نقض قوانین فیزیک است.

سوماً، ناسا اصلاً مسئول مطالعه‌ی امواج گرانشی نیست. این وظیفه بر عهده‌ی همکاری‌های علمی بین‌المللی لایگو (در آمریکا)، ویرگو (در اروپا) و کارگا (در ژاپن) است. ناسا به عنوان یک سازمان فضایی، در حوزه‌های اکتشاف فضا، هواشناسی و علوم سیاره‌ای فعالیت می‌کند و مطالعه‌ی امواج گرانشی در حوزه‌ی تخصص آن نیست. پس این ادعا که ناسا سال‌ها از این رویداد مطلع بوده، اشتباهی اساسی دیگر است.

در دنیایی که با تهدیدات واقعی مانند بحران اقلیمی، نگرانی‌های بهداشت جهانی و بی‌تفاوتی دولت‌ها روبروست، ساختن چنین شایعاتی نه تنها بی‌فایده، بلکه خطرناک است. فیزیکدانان از مردم می‌خواهند که با تکیه بر علم و تفکر انتقادی، به چنین ادعاهای پوچی دامن نزنند. گرانش زمین در ۱۲ اوت ۲۰۲۶ و هیچ تاریخ دیگری خاموش نخواهد شد، مگر اینکه تمام جرم سیاره‌ی ما ناپدید شود و آن موقع دیگر گرانش کوچک‌ترین مشکل ما خواهد بود.