سبزیجات در حال نابودی؛ چه بر سر بشقابهای غذای ما میآید؟
بیشتر مردم جهان به اندازهی کافی سبزیجات نمیخورند. به طور میانگین، مصرف سبزیجات در دنیا حدود ۴۰ درصد کمتر از مقداری است که برای سلامتی لازم است. این موضوع جدیتر از آن چیزی است که فکر میکنیم، چون مصرف پایین سبزیجات جزو پنج عامل خطر اصلی در بروز بیماریهای مختلف در سراسر جهان است. اما بحران فقط به کمبود مصرف ختم نمیشود؛ گونههای سبزیجاتی که میخوریم هم روزبهروز کمتر میشوند و تنوع غذایی ما در حال نابودی است.
مارتن ون زونلد، سرپرست پژوهشی در همین زمینه، میگوید: «راه حل، صرفاً پرورش سبزیجات بیشتر نیست، بلکه پرورش انواع بیشتری از سبزیجات است. بسیاری از تنوع زیستی سبزیجات که به آن نیاز داریم هنوز وجود دارند و لازم است آنها را به درستی حفظ کنیم تا بتوانیم به طور هوشمندانه از آنها برای متنوعسازی رژیمهای غذایی در میان تغییرات اقلیمی استفاده کنیم.»
صنعتیشدن کشاورزی و تمرکز بر چند محصول خاص، تنوع سبزیجات را به شدت کاهش داده است
پیش از صنعتی شدن کشاورزی، تنوع بسیار بیشتری از گیاهان برای غذا کشت میشد. به عنوان مثال، بیش از ۴۰۰۰ نوع مختلف سیبزمینی وجود دارد، اما امروزه در ایالات متحده تنها حدود پنج تا هشت نوع از آنها به طور گسترده استفاده میشوند. این کاهش تنوع، نتیجهی مستقیم عواملی مانند انتخاب مصنوعی برای تولید انبوه، تککشتی (کشت یک محصول در زمینهای وسیع) و اصلاح ژنتیک است که همگی در خدمت صنعتیسازی کشاورزی و زنجیرههای توزیع قرار گرفتهاند.
این روند، نه تنها تنوع بر سر سفرههای ما را کاهش داده، بلکه خطرات جدیتری نیز به همراه دارد. براساس برآورد سازمان خواربار و کشاورزی سازمان ملل (FAO)، ۲۴ درصد از خویشاوندان وحشی سبزیجات (یعنی گونههای اجدادی که میتوانند برای بهبود محصولات زراعی استفاده شوند) در سطح گونهها در معرض خطر انقراض هستند. با از دست رفتن این ذخایر ژنتیکی، توانایی ما برای تطبیق محصولات کشاورزی با تغییرات اقلیمی و مقابله با آفات و بیماریها نیز به شدت کاهش مییابد.
- سرعت گرمایش زمین ۵هزار برابر بیشتر از توان سازگاری گیاه برنج است02 خرداد 05مطالعه '3
- گرمایش زمین همین حالا سالانه ۲۰ میلیارد دلار به کشاورزی خسارت میزندحدود 1 ماه قبلمطالعه '3
در حالی که گونههایی مانند کاهو، پیاز و گوجهفرنگی به محصولات جهانی تبدیل شدهاند، بسیاری از سبزیجات مغذی و مقاوم، نادیده گرفته شدهاند. پژوهشگران به چند نمونهی برجسته اشاره میکنند:
- گیاه گندمی یا عنکبوتی: یک سبزی برگسبز تیره که در آفریقا رشد میکند و به دلیل مقاومت بالا در برابر تغییرات اقلیمی و غنی بودن از مواد مغذی ضروری شناخته میشود.
- کلم لیز: یکی از محبوبترین سبزیجات در منطقهی اقیانوس آرام که پتانسیل زیادی برای بهبود تغذیه، به ویژه برای زنان و کودکان دارد.
- خیار چنبر تلخ: نوعی سبزی مقاوم به گرما که در آسیا و کارائیب محبوب است و خویشاوندان وحشی زیادی دارد که میتوانند برای بهبود محصولات در مناطق گرمسیری استفاده شوند.
- کدو تنبل: علاوه بر ارزش غذایی بالا (غنی از بتا-کاروتن)، کدو تنبل میتواند خشکی و گرما را تحمل کند و با وجود اهمیت تجاری، منابع ژنتیکی آن هنوز به خوبی حفظ نشده است.
این سبزیجات که اغلب به صورت منطقهای مصرف میشوند، معمولاً تراکم ریزمغذیهای بالاتری دارند و با شرایط محیطی چالشبرانگیز (مانند کمآبی و خاکهای فقیر) سازگارتر از محصولات رایج هستند. بااینحال، به دلیل نبود سرمایهگذاری کافی، در سیاستهای بزرگ مقیاس غذایی نادیده گرفته شدهاند و حتی نمونههای کمی از آنها در بانکهای ژنتیکی نگهداری میشود.
کلید حل بحران تغذیه، تنوع سبزیجات است؛ گونههای ارزشمند هنوز در طبیعت و کشتهای سنتی وجود دارند
محققان تأکید میکنند که برای مقابله با این بحران، به یک ابتکار جهانی نیاز است که تلاشهای محلی و منطقهای را برای تنوعبخشی به رژیمهای غذایی هماهنگ کند. اما تغییرات را میتوان از سطح فردی نیز آغاز کرد. کارشناسان پیشنهاد میدهند که:
- در باغبانی خانگی، به جای ارقام تجاری، به دنبال انواع بومی و محلی سبزیجات باشید که تنوع ژنتیکی بیشتری دارند.
- با جمعآوری بذر سبزیجات خود و کاشت مجدد آنها، به حفظ و گسترش تنوع کمک کنید.
- برای خرید، به جای فروشگاههای بزرگ، به بازارهای کشاورزان محلی و فروشگاههای مستقل مراجعه کنید تا به طیف وسیعتری از سبزیجات دسترسی داشته باشید.
پژوهش که در مجلهی PNAS منتشر شده است، هشدار میدهد که از دست دادن تنوع زیستی سبزیجات، نه فقط یک مسئلهی زیستمحیطی، بلکه یک تهدید جدی برای امنیت غذایی و سلامت عمومی جهان است. زمان آن رسیده که قبل از ناپدید شدن این گنجینههای ارزشمند، برای حفاظت و استفاده از آنها اقدام کنیم.
