پایان معمای عجیب؛ دانشمندان بالاخره ریشه صدای مرموز «هام» را یافتند

پدیده‌ی «هام»، مشهور به صدای هوم یا همهمه‌ی جهانی، زمزمه‌ای بم و شبیه به صدای موتور، دهه‌هاست که ساکنان نقاط مختلف جهان را درگیر کرده و پژوهشگران را در پی یافتن منبعش سردرگم ساخته است.

تصور کنید شب‌هنگام در تختخواب هستید و صدای مبهمی شبیه به صدای موتور را از دوردست می‌شنوید؛ پنجره‌ها را چک می‌کنید، به صدای ترافیک گوش می‌دهید و در جستجوی ماشینی در اطراف خانه برمی‌آیید، اما هیچ منبعی نمی‌یابید. عجیب‌تر اینکه فرد کنارتان هیچ صدایی نمی‌شنود.

صدای همهمه گاهی اوقات با صدای آرام موتوری از دوردست یا صدای وسایل الکتریکی مقایسه می‌شود. این تجربه‌ی ناخوشایند که به سادگی «هام» نامیده می‌شود، در نقاط مختلفی از جهان نظریه‌های علمی و حتی تئوری‌های توطئه را برانگیخته و اکنون، پژوهشگران معتقدند پاسخ احتمالاً نه در محیط، بلکه درون سیستم شنوایی انسان نهفته است.

اولین گزارش‌های گسترده از پدیده‌ی هام به دهه‌ی ۱۹۷۰ در بریستول انگلستان بازمی‌گردد که با سیل نامه‌های ساکنان محلی به روزنامه‌ها همراه شد. گزارش‌های مشابهی به‌زودی در سراسر بریتانیا، آمریکای شمالی، استرالیا، نیوزیلند، آفریقای جنوبی و بخش‌هایی از اروپا ظاهر شد.

یکی از معروف‌ترین پرونده‌ها در «تائوس» نیومکزیکو رخ داد که در آن تعداد زیاد شکایات ساکنان، دانشمندان را برای تحقیقات میدانی به منطقه کشاند. این پدیده با وجود پراکندگی جهانی، همچنان پدیده‌ای نادر محسوب می‌شود و بررسی‌ها نشان می‌دهد تنها درصد اندکی از افراد قادر به شنیدنش هستند؛ موضوعی که اغلب سبب می‌شود افراد تحت‌تأثیر، احساس انزوا کنند یا تجربیاتشان نادیده گرفته شود.

اما چالش اصلی این است که صداهای فرکانس‌پایین رفتاری متفاوت از صداهای زیر دارند؛ طول موج‌های بلند به چنین صداهایی امکان می‌دهد مسافت‌های طولانی را طی کنند، از موانع بگذرند و یافتن منبعشان را دشوار سازند.

به‌گزارش سای‌تک‌دیلی، مارکوس درکسل، استاد دانشگاه علم و صنعت نروژ، می‌گوید: «با وجود امکان اندازه‌گیری برخی صداهای فرکانس‌پایین، تعیین موقعیت دقیق منبع آن‌ها بسیار دشوار است و همین سردرگمی، فضایی برای نظریه‌های گوناگون از پروژه‌های مخفی دولتی تا فعالیت‌های فرازمینی ایجاد کرده است.»

تیم درکسل برای درک بهتر پدیده‌ی هام، در پژوهشی تازه ۲۸ نفر را در آلمان که به‌طور مرتب صدای وزوز یا همهمه غیرقابل‌توضیحی را تجربه می‌کردند، مورد مطالعه قرار داد. تیم پژوهش ابتدا این فرضیه را آزمود که شاید این افراد شنوایی غیرمعمولی در فرکانس‌های پایین دارند، اما نتایج حمایت محدودی از این ایده به‌دست داد؛ چراکه اکثر شرکت‌کنندگان شنوایی عادی داشتند.

بررسی احتمالی دیگر، صداهای خودبه‌خودی گوش (شنوایی سنجی) بود که محصول جانبی مکانیسم تقویت سیگنال‌های صوتی در گوش داخلی است. اگرچه برخی افراد می‌توانند این صداهای درونی را بشنوند، آزمون‌ها نشان داد این پدیده نیز علت اصلی در مورد شرکت‌کنندگان مطالعه نبود.

در نهایت، پژوهشگران به این نتیجه رسیدند که بسیاری از افراد در این دسته، نوعی «وزوز گوش فرکانس‌پایین» را تجربه می‌کنند. برخلاف تصور عموم که وزوز گوش را صدایی زیر و سوت‌مانند می‌دانند، این عارضه می‌تواند به صورت همهمه‌ای بم، غرش یا کلیک ظاهر شود. وزوز گوش خود یک بیماری نیست، بلکه درک صدایی است که بدون منبع خارجی در سیستم شنوایی تولید می‌شود.

یافته‌ها توضیح می‌دهد که چرا بسیاری از افراد ابتدا گمان می‌کنند صدای «هام» از محیط اطرافشان می‌آید و تنها پس از شنیدن مکرر آن در مکان‌های مختلف، به منشأ درونی‌اش شک می‌کنند. نتیجه‌گیری نهایی، این است که «هام» احتمالاً علت واحد ندارد؛ برخی موارد ممکن است صداهای محیطی واقعی باشند که تنها توسط افراد حساس شنیده می‌شوند، اما در بسیاری از گزارش‌ها، وزوز ذهنی (Subjective tinnitus) در محدوده‌ی فرکانس‌پایین، علت اصلی چنین پدیده‌ای است.

یافته‌های پژوهش در PLOS ONE منتشر شده است.