آیا ساخت سدی عظیم روی تنگه برینگ می‌تواند اروپا را از گرمایش جهانی نجات بدهد؟

طرح‌های بحث‌برانگیز مهندسی اقلیمی که برای خنک‌کردن سیاره‌ی درحال گرم‌شدن پیشنهاد می‌شوند، معمولاً شامل مسدودکردن نور خورشید با ذرات معلق در هوا، روشن‌تر کردن ابرها بر فراز اقیانوس‌ها یا استخراج دی‌اکسید کربن از هوا و ذخیره آن در زمین هستند.

اما به تازگی، دو پژوهشگر طرح جدیدی پیشنهاد داده‌اند که نه در آسمان، بلکه در دریاها اجرا می‌شود. هدف این طرح خنک‌کردن زمین نیست، بلکه جلوگیری از یکی از پیامدهای عجیب و غیرمنتظره ناشی از گرمایش جهانی است که فعلا فقط فرضی و احتمالی به‌نظر می‌رسد.

پژوهشگران برای کاهش نگرانی‌ها درباره احتمال فروپاشی ناگهانی «کمربند جریان‌های اقیانوس اطلس» که مسئول آب و هوای معتدل اروپای غربی است، پیشنهاد می‌کنند که امکان ساخت سد در تنگه‌ی ۸۰ کیلومتری برینگ بین سیبری و آلاسکا، بررسی شود. شواهد دیرین‌شناسی اقلیمی نشان می‌دهد این جریان‌ها که به «جریان گردش وارونه نصف‌النهار اقیانوس اطلس» یا AMOC معروف‌اند، در دوره‌های گذشته یخبندان، زمانی که سطح دریاها پایین‌تر بود و پل زمینی تنگه برینگ را مسدود می‌کرد، قوی‌تر بودند.

سایر پژوهشگران می‌گویند قبل از آنکه این پیشنهاد جدی گرفته شود، نیاز به تحلیل‌های بسیار بیشتری است. سوزان لوزیر، اقیانوس‌شناس مؤسسه فناوری جورجیا، می‌گوید بازخوردها و پیامدهای این طرح، عظیم و تا حد زیادی ناشناخته‌اند.

ایجاد مانع عظیم بین اقیانوس‌ها می‌تواند روی سایر جریان‌ها، حیات‌وحش و جامعه انسان‌ها اثر بگذارد. نگرانی بزرگ‌تر این است که مطالعات مدل‌سازی اقلیمی که بیش از یک دهه پیش انجام شده‌اند، نشان می‌دهند که مسدودکردن تنگه برینگ ممکن است به جای اینکه AMOC را نجات دهد، آن را نابود کند.

به گفته لوزیر، پژوهشگران درباره میزان تهدید گرمایش جهانی برای AMOC اتفاق نظر ندارند و تاکنون نشانه‌ای از تضعیف آن مشاهده نشده است. او می‌گوید مدل‌های اقلیمی که پیش‌بینی می‌کنند سیستم‌های اقلیمی ممکن است به نقطه بحرانی یا نقطه تغییر ناگهانی برسند، هنوز آزمایش یا تأیید واقعی نشده‌اند. با‌این‌حال، دانشمندان دو راه را شناسایی کرده‌اند که گرمایش جهانی می‌تواند باعث توقف جریان AMOC شود:

• گرمایش مستقیم آب‌های شمال اقیانوس اطلس: دمای بالاتر مانع خنک‌شدن و فرو رفتن آب‌های شور و سنگین می‌شود.
• ذوب‌شدن یخ‌ها آب شیرین سبک‌وزن به آب‌های شور اضافه می‌کند و چگالی آن‌ها کاهش می‌یابد که فشار بیشتری بر جریان وارد می‌کند.

مطالعه مدل‌سازی سونس، آب شیرین را به شمال اقیانوس اطلس اضافه کرد، اما تمرکز بیشتری روی گرمایش سریع داشت. در این سناریو، آب نسبتاً شیرین شمال اقیانوس آرام فشار بیشتری بر AMOC وارد می‌کند. این آب از تنگه برینگ می‌گذرد و در نهایت به شمال اقیانوس اطلس می‌رسد و جریان‌ها را متوقف می‌کند. ایجاد سد در تنگه کمک کرد جریان‌ها باقی بمانند.

پیش‌تر، مدل‌سازی‌های دقیق‌تر آیکسوه هو، اقیانوس‌شناس مرکز ملی تحقیقات جوی، اثر مخالفی نشان داده بود. هو روی آب شیرین اضافه‌شده به شمال اقیانوس اطلس تمرکز کرد و دریافت که بخشی از آن به سمت شمال جریان پیدا کرده و از طریق تنگه برینگ به اقیانوس آرام می‌ریزد.

به گفته سونس، ساخت چنین سدی عملی‌تر از آن چیزی است که تصور می‌شود. در باریک‌ترین نقطه تنگه برینگ، فاصله روسیه تا آلاسکا کمتر از فاصله فیلادلفیا تا نیویورک است. عمق حداکثری تنگه ۵۹ متر و دو جزیره کوچک در وسط آن قرار دارند.

بزرگ‌ترین سازه مشابه، یعنی دیوار دریایی سمانگئوم در کره جنوبی، ۳۳ کیلومتر طول و تا ۵۴ متر عمق دارد و تا زمان تکمیل در سال ۲۰۱۰ نزدیک به سه میلیارد دلار، یعنی کمتر از توسعه سه‌خط متروی نیویورک هزینه داشته است. بااین‌حال، دیوار دریایی کره جنوبی در آب‌های آرام و نزدیک ساحل ساخته شد، نه در آب‌های خشن و دورافتاده‌ای که اغلب با یخ دریا مسدود می‌شوند و در دو طرف آن کشورهای رقیب قدرتمند قرار دارند.

سد قطعاً مشکلات دیگری نیز ایجاد خواهد کرد. پستانداران دریایی و بسیاری از گونه‌های ماهی فصلی از تنگه عبور می‌کنند. این منطقه همچنین پناهگاهی برای گونه‌های زیرقطبی است که با گرم‌شدن اقیانوس‌ها به سمت قطب شمال حرکت می‌کنند. اختلال در زندگی حیات‌وحش احتمالاً بر جوامع بومی که برای غذا و تجارت به آن وابسته‌اند اثر خواهد گذاشت. سد همچنین می‌تواند ترافیک رو به رشد کشتی‌ها را مختل کند.

سونس در حال آزمایش همان سناریوها با یک مدل اقلیمی پیشرفته‌تر است. هو می‌گوید باید نتایج با احتیاط تفسیر شوند و این مطالعه به تنهایی کافی نیست تا تصمیم به ساخت سد گرفته شود. او اضافه می‌کند که اگر بخواهد طرح مهندسی اقلیمی برای AMOC ارائه دهد، ممکن است به جای ساخت سد، آب شمال اقیانوس اطلس را مستقیماً شور کند تا چگال بماند.

البته سونس اضافه می‌کند بهترین راه برای مقابله با مشکل، کندکردن گرمایش جهانی از طریق کاهش مصرف سوخت‌های فسیلی است.