آیا ممکن است اینترنت در کل جهان قطع شود؟

تجربه‌ی قطعی گسترده اینترنت برای همه‌ی کاربران ایرانی ملموس است؛ از اختلال در برقراری ارتباط با دوستان و آشنایان گرفته تا توقف فعالیت کسب‌وکارهای آنلاین و قطع هرگونه ارتباط با دنیای بیرون. تمام آنچه در تقریباً یک ماه گذشته تجربه کردیم، نشانگر وابستگی عمیق زندگی مدرن به پایداری شبکه اینترنت است.

بااین‌حال، قطعی اینترنت مختص به ایران نیست و ساکنان برخی کشورهای دیگر نیز چنین وضعیتی را تجربه کرده‌اند. وقوع این قطعی‌های گسترده در سال‌های اخیر این سوال جدی را در ذهن متخصصان و کاربران ایجاد کرده است که آیا اساساً امکان فروپاشی و قطع کامل و هم‌زمان اینترنت در سراسر سیاره زمین وجود دارد؟

ساختار اینترنت در واقع از مجموعه‌ای به نام «شبکه‌ی شبکه‌ها» تشکیل شده است که میلیاردها دستگاه خانگی، تجاری و عمومی را به یکدیگر متصل می‌کند. برای اینکه کل سیستم از کار بیفتد، باید حجم عظیمی از زیرساخت‌های فیزیکی و نرم‌افزاری در بازه زمانی بسیار کوتاهی دچار نقص فنی شوند.

جورج سیبنکو، استاد مهندسی و متخصص سیستم‌های اطلاعاتی در کالج دارتموث، معتقد است: «تحقق چنین سناریویی اگرچه از نظر تئوری ممکن است، نیازمند منابعی بی‌پایان یا وقوع زنجیره‌ای از تصادفات بسیار بزرگ است که احتمال آن را به نزدیکی صفر می‌رساند.»

ارسال اطلاعات در بستر اینترنت براساس تقسیم داده‌ها به بسته‌های کوچک استوار است. هر بسته برای رسیدن به مقصد، سریع‌ترین مسیر موجود را به‌صورت هوشمند انتخاب می‌کند. طبق گزارش دانشگاه اوپن، این معماری باعث می‌شود که حتی با تخریب یک مسیر ارتباطی، داده‌ها از طریق لیست بلندی از مسیرهای جایگزین به مقصد هدایت شوند.

زمانی که اطلاعاتی در بستر اینترنت به اشتراک گذاشته می‌شود، برای مثال وقتی پیام متنی از گوشی هوشمند شما به دیگری ارسال می‌شود، داده‌ها به بسته‌های کوچکی تقسیم و هر یک از بسته‌ها از سریع‌ترین مسیر موجود در شبکه هدایت می‌شوند. این بدان معناست که حتی اگر یکی از مسیرها مسدود یا تخریب شود، پیام همچنان می‌تواند به مقصد برسد.

طراحی هوشمندانه شبکه، اینترنت را در برابر آسیب‌های فیزیکی همچون قطع کابل‌های زیردریایی یا خاموشی هاب‌های بزرگ و همچنین حملات سایبری محافظت می‌کند. برای نمونه، حتی با خروج ارائه‌دهندگان بزرگی مثل کلادفلر از مدار، اختلالات معمولاً به چند ساعت محدود شده و به سایر سیستم‌ها سرایت نمی‌کند.

بروز طوفان‌های خورشیدی قدرتمند و غیرمنتظره می‌تواند یکی از عوامل تهدیدکننده جدی باشد که فرآیند بازسازی آن زمان‌بر خواهد بود. با‌این‌حال، بسیاری از دولت‌ها و غول‌های فناوری از قبل برنامه‌های حفاظتی دقیقی شامل استفاده از سیستم‌های ابری و ژنراتورهای پشتیبان برای بازیابی سریع شبکه تدوین کرده‌اند.

قطع عمدی اینترنت توسط برخی دولت‌ها نیز معمولاً از طریق تخریب فیزیکی کابل‌های نوری یا اعمال محدودیت پهنای باند (تراتلینگ) انجام می‌شود. مجمع جهانی اقتصاد تأکید می‌کند که حتی این نوع قطعی‌های سیستماتیک نیز به دلیل ماهیت شبکه، با سرعت بالایی قابل ترمیم و دورزدن هستند. ویلیام داتن، از اساتید برجسته مطالعات اینترنت در دانشگاه آکسفورد، بر این باور است که تاب‌آوری اینترنت همواره فراتر از تصور ناظران بوده و سرعت بازیابی آن پس از بحران‌ها شگفت‌انگیز است.

تأثیرات قطعی احتمالی اینترنت، امروزه فراتر از کندی ساده در وب‌گردی است؛ چرا که زیرساخت‌های حیاتی از جمله سیستم‌های درمانی، شبکه‌های توزیع برق و مدیریت ترافیک شهری به‌طور کامل به این شبکه وابسته‌اند. به گفته‌ی داتن، با نفوذ اینترنت به تمام لایه‌های زندگی، از بهداشت تا امنیت ملی، بحث پایداری و امنیت شبکه به یک اولویت استراتژیک تبدیل شده است.

افزایش روزافزون تعداد گره‌ها (نود) و اتصالات جدید، برخلاف تصور عمومی، باعث تضعیف شبکه نمی‌شود. داتن تأکید می‌کند که رشد اینترنت بر خلاف سیستم‌های سنتی، باعث تقویت و افزایش تاب‌آوری آن می‌شود؛ بنابراین هرچه این شبکه بزرگ‌تر شود، احتمال فروپاشی کامل آن کمتر خواهد شد.

یکی از پیشرفت‌های مهم در افزایش تاب‌آوری شبکه جهانی، گسترش اینترنت ماهواره‌ای است. سرویس‌هایی مانند استارلینک و دیگر شبکه‌های ماهواره‌ای با ایجاد پوشش گسترده و مستقل از زیرساخت‌های زمینی، امکان دسترسی به اینترنت حتی در مناطق دورافتاده یا در شرایط بحرانی را فراهم می‌کنند. این فناوری باعث می‌شود حتی در صورت قطعی یا آسیب به زیرساخت‌های زمینی، کاربران بتوانند از مسیرهای جایگزین به شبکه متصل شوند و جریان اطلاعات دچار وقفه جدی نشود. به این ترتیب، اینترنت ماهواره‌ای نه تنها ابزار دسترسی در مناطق کم‌برخوردار محسوب می‌شود، بلکه نقشی کلیدی در تاب‌آوری و پایداری شبکه جهانی ایفا می‌کند.