وداع با اس‌اس یونایتد استیتس؛ باشکوه‌ترین کشتی مسافربری آمریکا به زیر آب رفت

در رویدادی که هم پایان‌بخش ۷۴ سال فعالیت دریانوردی و هم آغازگر فصلی تازه در حیات یک کشتی تاریخی است، اس‌اس یونایتد استیتس (SS United States)، سریع‌ترین کشتی مسافربری اقیانوس‌پیمای تاریخ، در سواحل شمال غربی فلوریدا غرق شد تا به بزرگ‌ترین صخره مصنوعی جهان تبدیل شود.

در ۱۱ نوامبر (۲۰ آبان)، ساعت ۲۲:۳۰ به وقت ایران، پیمانکاران دریایی شیرهایی را باز کردند که پیش‌تر به‌عنوان ورودی آب به موتورخانه اس‌اس یونایتد استیتس استفاده می‌شدند. با این کار، آب دریا با جریانی کنترل‌شده وارد بدنه کشتی شد تا لاشه آن به‌آرامی و در وضعیت کاملاً افقی و بدون کج‌شدن به زیر آب برود.

غرق‌کردن کشتی بدین روش هم دلایل عملی داشت و هم الزامات قانونی. برنامه‌ریزان می‌خواستند کشتی بدون خطر متلاشی‌شدن، به‌صورت قائم روی بستر دریا بنشیند. از سوی دیگر، مقررات زیست‌محیطی استفاده از مواد منفجره برای غرق‌کردن کشتی را ممنوع کرده بود.

عملیات غرق‌کردن کشتی که ساعت ۰۶:۳۲ صبح ۲۱ آبان به وقت ایران به پایان رسید، در ابتدا برای ۱۲ نوامبر برنامه‌ریزی شده و قرار بود مراسم ویژه‌ای نیز به مناسبت این رویداد برگزار شود. بااین‌حال، بدترشدن شرایط جوی باعث شد عملیات ۲۴ ساعت زودتر انجام شود؛ درنتیجه، غرق‌کردن کشتی و آخرین مراحل آماده‌سازی آن باید به‌طور هم‌زمان پیش می‌رفت.

با پیشرفت فناوری موتورهای بخار و سازه‌های فولادی، کشتی‌های اقیانوس‌پیما به شهرهایی شناور تبدیل شدند که هزاران مسافر را در کلاس‌های مختلف جابه‌جا می‌کردند؛ از مسافران ثروتمند کلاس درجه‌یک و امکانات لوکس گرفته تا مهاجرانی که در بخش‌های ارزان‌قیمت کشتی سفر می‌کردند و بعدها دانشجویان و گردشگران اقتصادی نیز به آن‌ها پیوستند.

اس‌اس یونایتد استیتس را ویلیام فرانسیس گیبز، معمار دریایی آمریکایی، طراحی کرد. دولت آمریکا در کنار شرکت کشتیرانی یونایتد استیتس لاینز، بخش عمده هزینه ساخت آن را تأمین کرد. از آنجایی که کشتی اندکی پس از جنگ جهانی دوم و در سال‌های آغازین جنگ سرد ساخته شد، دولت آن را نه‌تنها پروژه‌ای مهم برای اعتبار و پرستیژ ملی، بلکه یک دارایی نظامی می‌دانست که در زمان جنگ می‌توانست به کشتی حمل نیرو تبدیل شود.

به همین دلیل، موتورهای اس‌اس یونایتد استیتس با الهام از بسیاری از اصول طراحی کشتی‌های جنگی ساخته شدند. از آنجایی که بخشی از این اطلاعات محرمانه بود، مشخصات عملکردی و جنبه‌های مختلف طراحی کشتی نیز برای سال‌ها در طبقه‌بندی محرمانه باقی ماند.

وقتی کشتی در سال ۱۹۵۲ فعالیت خود را آغاز کرد، از همان ابتدا رکوردشکن شد. اس‌اس یونایتد استیتس با طول حدود ۲۷۴ متر و حداکثر آبخور جابه‌جایی ۴۸هزار و ۲۲ تن، بزرگ‌ترین کشتی مسافربری اقیانوس‌پیمایی بود که تاکنون در آمریکا ساخته شده بود. برای کاهش وزن، روبنای گسترده کشتی را به‌طور کامل از آلومینیوم ساختند که دستاوردی شگفت‌انگیز برای آن دوران به‌شمار می‌رفت؛ زیرا کار با آلومینیوم در ابعاد وسیع بسیار دشوار است.

علاوه‌براین، طراحان تلاش کرده بودند کشتی را تا جای ممکن در برابر آتش مقاوم کنند؛ اقدامی که با توجه به حوادث مرگبار کشتی‌های اس‌اس مورو کسل و اس‌اس نورماندی در سال‌های نزدیک به آن زمان اهمیت ویژه‌ای داشت.

در طراحی داخلی و ساختار کشتی تقریباً فقط از شیشه، فلز، فایبرگلاس، آزبست و پلاستیک استفاده شده بود. در واقع، تنها بخش‌های چوبی کشتی شامل تخته مخصوص قصابی در آشپزخانه، ضربه‌گیرهای چوب ساج در امتداد بدنه و دو پیانوی بزرگ بودند. البته اجازه ورود پیانوها به کشتی نیز تنها پس از آن صادر شد که آزمایش‌ها نشان داد چوب ماهون به‌کاررفته در آن‌ها حتی در صورت ریختن بنزین مشتعل روی سطحشان آتش نمی‌گیرد.

مشهورترین رکورد اس‌اس یونایتد استیتس، عنوان سریع‌ترین کشتی مسافربری اقیانوس‌پیمای تاریخ بود. مسافران پس از آسایش و رفاه، بیش از هر چیز به هیجان سرعت علاقه داشتند. شرکت‌های کشتیرانی نیز با راه‌اندازی رقابت روبان آبی به این خواسته پاسخ دادند. این عنوان به کشتی‌ای تعلق می‌گرفت که اقیانوس اطلس را با بیشترین سرعت متوسط برحسب گره دریایی، بپیماید.

در سال ۱۹۵۲، رکورد روبان آبی در اختیار کشتی آر‌ام‌اس کوئین مری بود که از سال ۱۹۳۸ این عنوان را حفظ کرده بود. اما اس‌اس یونایتد استیتس در نخستین سفر خود توانست رکورد رقیب را با اختلاف ۱۰ ساعت و ۲ دقیقه بشکند و با میانگین سرعت ۳۵٫۵۹ گره دریایی (معادل ۶۵٫۹۱ کیلومتر بر ساعت) از اقیانوس اطلس عبور کند. البته این میزان حتی حداکثر سرعت کشتی هم نبود. ناخدای کشتی دستور داشت فقط به‌اندازه‌ای سریع حرکت کند که رکورد را بشکند و بخشی از توان سرعتی کشتی را برای رقابت با رقبای احتمالی در سال‌های آینده حفظ کند.

رکورد سریع‌ترین کشتی مسافربری اقیانوس‌پیمای تاریخ تا امروز همچنان دست‌نخورده باقی مانده است.

اس‌اس یونایتد استیتس در سال‌های فعالیت خود میزبان شمار زیادی از چهره‌های سرشناس بود؛ ازجمله چهار رئیس‌جمهور آمریکا و یک رئیس‌جمهور آینده این کشور، النور روزولت، هایله سلاسی، امپراتور اتیوپی، دوک و دوشس ویندزور و همچنین ستارگانی مانند مارلون براندو، مریلین مونرو، جان وین، کری گرانت، الیزابت تیلور، کاترین هپبورن، جودی گارلند، گری کوپر، شان کانری، باب هوپ، ریتا هیورث، کوکو شانل، سالوادور دالی، اروینگ برلین، لئوپولد استوکوفسکی و والتر کرونکایت.

متأسفانه دوران موفقیت کشتی چندان طولانی نبود. در دهه ۱۹۶۰، هواپیماهای مسافربری جت مانند بوئینگ ۷۰۷ به‌تدریج مسافران کشتی‌های اقیانوس‌پیما را جذب کردند. حتی چهره‌های سرشناس و ثروتمندی که به سبک زندگی پرزرق‌وبرق و سفرهای بین‌المللی علاقه داشتند و به «جت‌ست» معروف بودند، سفر هوایی را ترجیح می‌دادند.

هم‌زمان، شرکت یونایتد استیتس لاینز با مشکلات اتحادیه‌های کارگری و کاهش حمایت دولت آمریکا روبه‌رو شد. سرانجام، وضعیت رزرو بلیت‌ها آن‌قدر وخیم شد که سفرها یکی پس از دیگری لغو شدند و اس‌اس یونایتد استیتس در سال ۱۹۶۹ از خدمت خارج شد.

پس از آن، دهه‌ها گذشت و این کشتی عظیم به‌آرامی زنگ زد و مالکان مختلفی پیدا کرد. طرح‌های متعددی برای تبدیل آن به کشتی تفریحی، هتل، مرکز تفریحی یا موزه شناور مطرح شدند، اما هیچ‌کدام به سرانجام نرسیدند. در همین مدت، پرونده‌های قضایی و بدهی‌های مالی نیز همچنان ادامه داشتند تا اینکه سرانجام به‌دلیل پرداخت‌نشدن هزینه‌های پهلوگیری، کشتی را از اسکله بیرون کردند.

اس‌اس یونایتد استیتس سرانجام به شهرستان اوکالوسا در ایالت فلوریدا فروخته شد؛ منطقه‌ای که تصمیم گرفت آن را به صخره‌ای مصنوعی تبدیل کند تا هم حیات دریایی را جذب کند و هم به مقصدی برای غواصان تفریحی تبدیل شود.

البته اجرای این طرح به‌سادگیِ غرق‌کردن یک کشتی نبود و به عملیات گسترده‌ای نیاز داشت. ازجمله باید دو دودکش تقریباً ۲۰ متری، دکل رادار و تجهیزات داخلی کشتی برداشته می‌شدند، در دیواره‌های جداکننده بخش‌های مختلف بدنه سوراخ ایجاد و ده‌ها تن سوخت و مواد آلاینده و ناسازگار با محیط‌زیست را از آن خارج می‌کردند.

به‌زودی مرجان‌ها، صدف‌های چسبیده به سطوح سخت و شقایق‌های دریایی، لکه‌های زنگ‌زده بدنه کشتی را خواهند پوشاند. تالارهای رقص، سالن‌های تئاتر، عرشه‌های پیاده‌روی و کابین‌هایی که زمانی میزبان رئیس‌جمهورها و اعضای خاندان‌های سلطنتی بودند، اکنون به زیستگاه انواع مختلف ماهی‌ها تبدیل خواهند شد.