اسب پرژوالسکی که زمانی در طبیعت منقرض شده بود، حالا درحال بازگشت به بخشهایی از زیستگاه تاریخی خود است. تولد یک کره نر در استپهای قزاقستان مرکزی، تازهترین نشانه از موفقیت برنامهای است که با انتقال اسبهای پرورشیافته در اروپا به آسیای مرکزی آغاز شد.
برای نخستینبار در حدود ۲۰۰ سال گذشته، یک کره اسب پرژوالسکی (اسب شوالسکی) در استپهای قزاقستان مرکزی متولد شده است. به نوشته آیافالساینس، کره نر روز ۲۲ اوت ۲۰۲۶ در مرکز بازمعرفی «آلیبی» در ذخیرهگاه طبیعی آلتین دالا به دنیا آمد. این منطقه از سال ۲۰۲۴ میزبان برنامهای بینالمللی برای بازگرداندن این اسبهای وحشی به زیستگاه تاریخیشان است.
مادر کره، مادیانی هفتساله به نام «تسا» است که در سال ۲۰۲۴ از برلین به قزاقستان منتقل شد. تسا یکی از هفت اسب نخستین گروه پروژه بود و این نخستین زایمان او محسوب میشود. اندکی پس از تولد، کره توانست روی پاهایش بایستد، مادر را دنبال کند و شیر بخورد. مسئولان پروژه میگویند وضعیت هر دو حیوان خوب است و تسا ضمن مراقبت از فرزندش، به او اجازه میدهد محیط اطراف را نیز بهتدریج کشف کند.
اسبی که زمانی از طبیعت ناپدید شد
اسب پرژوالسکی یکی از آخرین بازماندگان اسبهای وحشی اوراسیا است. این حیوان جثهای نسبتاً کوچک و تنومند، یالی کوتاه و ایستاده و پوششی معمولاً قهوهای مایل به نخودی دارد و بهطور طبیعی برای زندگی در دشتها و استپهای آسیای مرکزی سازگار شده است.
کره اسب، اولین نسل جدید از اسبهای پرژوالسکی است که در طبیعت قزاقستان متولد شده و امید به تشکیل جمعیت خودپایدار را زنده کرده است
جمعیت این اسبها در قرن بیستم بر اثر از بینرفتن زیستگاه، رقابت با دامهای اهلی و شکار بهشدت کاهش یافت. آخرین گله وحشی شناختهشده در سال ۱۹۶۹ در مغولستان مشاهده شد و در ادامه، این اسب در طبیعت منقرضشده در نظر گرفته شد. آنچه مانع از نابودی کامل گونه شد، تعداد محدودی از اسبهایی بود که در باغوحشها و مراکز پرورش نگهداری میشدند. برنامههای پرورش در اسارت بعدها زمینه را برای بازگرداندن نسلهای جدید به طبیعت فراهم کردند.
بازمعرفی اسب پرژوالسکی به طبیعت از دهه ۱۹۹۰ جدیتر شد. در سال ۱۹۹۲ نخستین گروهها به مغولستان منتقل شدند و یک سال بعد، نخستین کره پس از انقراض این اسب در طبیعت آن کشور متولد شد. امروزه جمعیتهایی از این اسب دوباره در بخشهایی از مغولستان و چند منطقه دیگر زندگی میکنند.
بازگشت به استپ طلایی قزاقستان
طرح بازگرداندن اسبهای پرژوالسکی به قزاقستان پس از سالها بررسی، در سال ۲۰۲۴ وارد مرحله اجرایی شد. منطقه آلتین دالا یا «استپ طلایی» در قزاقستان مرکزی برای این کار انتخاب شد؛ محدودهای وسیع با منابع آب، پوشش گیاهی مناسب و فاصله زیاد از مناطق مسکونی. باغوحش پراگ وسعت منطقه مناسب برای پروژه را حدود ۷هزار کیلومتر مربع اعلام کرده است.
در نخستین مرحله، هفت اسب از باغوحش پراگ و برلین با هواپیما به قزاقستان منتقل شدند. حیوانات پس از رسیدن به مرکز آلیبی، نزدیک به یک سال در محوطههای بزرگ مخصوص سازگاری زندگی کردند تا به آبوهوا، پوشش گیاهی و شرایط استپ عادت کنند. نخستین گروه در ژوئن ۲۰۲۵ وارد محیط آزاد شد.
هفت اسب دیگر در سال ۲۰۲۵ به پروژه اضافه شدند و در سال ۲۰۲۶ نیز هشت اسب دیگر از اروپا به قزاقستان رسیدند. در مجموع ۲۲ اسب درطول سه مرحله به این کشور منتقل شدهاند و برنامه این است که تا سال ۲۰۲۹ حدود ۴۰ اسب پرژوالسکی برای ایجاد پایه یک جمعیت جدید به منطقه آورده شوند.
انتقال اسبها نیز عملیات سادهای نبوده است. برای نمونه، هشت حیوان منتقلشده در سال ۲۰۲۶ با هواپیماهای نظامی CASA نیروی هوایی جمهوری چک از اروپا به قزاقستان برده شدند و سپس سفری زمینی چندساعته را تا مرکز آلیبی پشت سر گذاشتند.
چرا تولد کره اسب اهمیت دارد؟
در پروژههای بازمعرفی حیاتوحش، زندهماندن حیوانات منتقلشده تنها معیار موفقیت نیست. حیوان باید بتواند با محیط سازگار شود، غذای طبیعی پیدا کند، روابط اجتماعی معمول گونه را شکل دهد و در نهایت بدون دخالت مستقیم انسان تولیدمثل کند.
- رستاخیز طبیعت: پرندگان گمشده پس از ۲۰۰ سال به گالاپاگوس بازگشتهاند07 دی 04مطالعه '3
- نادرترین لاکپشت جهان در سفری ۸هزار کیلومتری به خانه بازمیگردد17 روز قبلمطالعه '3
اسبهای منتقلشده به آلتین دالا پیش از این رفتارهای طبیعی مانند چرا، جستوجو در محیط و شکلدادن روابط اجتماعی را نشان داده بودند. جفتگیری و تولد نخستین کره اکنون نشان میدهد دستکم بخشی از جمعیت توانسته است چرخه طبیعی تولیدمثل را نیز در زیستگاه جدید ادامه دهد. یولیا بونر از مؤسسه لایبنیتس برای پژوهشهای باغوحش و حیاتوحش، تولد این کره را مهمترین نشانه علمی و دامپزشکی از موفقیت سازگاری اسبها توصیف کرده است.
آلبرت سالمگاریف، هماهنگکننده پروژه در انجمن حفاظت از تنوع زیستی قزاقستان، نیز در گفتوگو با آیافالساینس گفت دیدن کره در کنار مادرش در استپ قزاقستان صحنهای است که «تا پایان عمر» به خاطر خواهد سپرد.
هدف پروژه، بازگرداندن ۴۰ اسب به قزاقستان تا ۲۰۲۹ است
بااینحال، یک تولد به معنای موفقیت نهایی پروژه نیست. هدف اصلی آن است که درطول سالهای آینده جمعیتی شکل بگیرد که بتواند بدون وابستگی دائمی به ورود اسبهای تازه از باغوحشها، زادآوری و تعداد خود را حفظ کند. تنوع ژنتیکی نیز اهمیت زیادی دارد؛ زیرا جمعیت امروزی اسب پرژوالسکی از شمار محدودی از حیواناتی سرچشمه گرفته که در دوران انقراض گونه در طبیعت باقی مانده بودند.
به همین دلیل، پژوهشگران همچنان اسبها را زیر نظر خواهند داشت، جابهجایی و رفتارشان را ثبت و رشد کرههای متولدشده در قزاقستان را دنبال خواهند کرد. اگر این نسل بتواند در استپ زنده بماند، به بلوغ برسد و خود تولیدمثل کند، پروژه به هدف دشوارتر خود نزدیک خواهد شد: تشکیل دوباره جمعیتی پایدار از اسبهای وحشی در سرزمینی که این حیوان برای نسلهای متمادی از آن ناپدید شده بود.
