بحران ناپدیدشدن پروانه‌ها؛ تغییر اقلیم حشرات رنگارنگ زمین را به کوچ اجباری فرستاده است

پروانه‌ها، این موجودات ظریف و رنگارنگ، به تغییرات محیطی بسیار حساس هستند. افزایش دما، خشکسالی، سیل و نابودی چمن‌زارها و مراتع، آنها را مجبور می‌کند به دنبال زیستگاه‌های جدید و خنک‌تر با منابع غذایی کافی بگردند. این جابه‌جایی‌ها که در تمام قاره‌ها مشاهده شده، نشان‌دهنده‌ی تأثیر عمیق فعالیت‌های انسانی بر طبیعت است.

دکتر شاوان چودوری، رئیس آزمایشگاه اکولوژی تغییرات جهانی در دانشگاه موناش استرالیا، پس از مشاهده‌ی کاهش چشمگیر جمعیت پروانه‌ها در نزدیکی خانه‌ی کودکی‌اش در بنگلادش پژوهشی را آغاز کرد. او می‌گوید: «وقتی کار میدانی را شروع کردم، پیدا کردن ۶۰ تا ۷۰ گونه پروانه در یک فضای سبز شهری کوچک بسیار آسان بود. اما تنها چند سال بعد، پیدا کردن ۱۵ گونه هم بسیار دشوار شد.»

همین تجربه شخصی، چودوری، را بر آن داشت تا بررسی کند آیا ناپدیدشدن پروانه‌ها در سایر نقاط جهان نیز در حال وقوع است یا خیر. او با جمع‌آوری مطالعات و داده‌های محققان از سراسر جهان، به ویژه از مناطق گرمسیری که حدود ۹۰ درصد از گونه‌های پروانه در آنجا زندگی می‌کنند، توانست تصویر کامل‌تری از بحران به دست آورد. پیش از این، بیشتر تحقیقات بر روی اروپا متمرکز بود، در حالی که این قاره میزبان کمتر از سه درصد از گونه‌های پروانه‌ی جهان است.

به گزارش نیویورک تایمز، بررسی‌ها نشان می‌دهد حدود ۸۰ درصد از گونه‌های پروانه‌، محدوده‌ی خود را گسترش داده‌اند و به مناطق جدیدی که قبلاً برای آنها نامناسب بوده، مهاجرت کرده‌اند. برای مثال، گونه پروانه نارنجی (Acraea terpsicore) که زمانی فقط در هند، بنگلادش و سریلانکا یافت می‌شد، درطول چند دهه‌ی اخیر قلمرو خود را تا استرالیا گسترش داده است.

درمقابل، حدود ۲۷ درصد از گونه‌ها با کاهش محدوده‌ی زندگی خود روبرو بوده‌اند. برای مثال، پروانه‌ی آبی کوچک (Cupido minimus) در بریتانیا، از سال ۱۹۸۳ تاکنون بیش از ۴۰ درصد از محدوده‌ی زندگی خود را از دست داده است.

محققان دریافته‌اند که تغییرات اقلیمی و رویدادهای آب‌وهوایی فرامعمول، عامل اصلی این تغییرات در ۷۹ درصد موارد بوده‌اند و عوامل دیگری مانند تخریب زیستگاه و کشاورزی صنعتی نیز در این میان نقش داشته‌اند.

کریس گرینتر، مدیر ارشد مجموعه‌ی حشره‌شناسی در آکادمی علوم کالیفرنیا، که در مطالعه مشارکت نداشته، پروانه‌ها را به «قناری‌های معدن زغال‌سنگ» برای سیاره‌مان تشبیه می‌کند. او می‌گوید همان‌طور که در قدیم معدنچیان قناری را برای هشدار درباره‌ی گازهای سمی به معدن می‌بردند، پروانه‌ها هم با تغییرات جمعیت و جابه‌جایی‌هایشان، نشانه‌هایی از تغییرات بزرگ در طبیعت به ما می‌دهند. به گفته‌ی وی، این تغییرات می‌تواند برای سایر گونه‌ها و حتی خودمان زنگ خطر و هشدار اولیه باشد.

کارشناسان می‌گویند برای نجات پروانه‌ها باید هرچه سریع‌تر دست به کار شویم. پیشنهاد آنها برای مردم این است که در باغچه یا حیاط خانه‌هایشان، گیاهان بومی بکارند و چمن‌ها را کمتر کوتاه کنند تا پروانه‌ها جای مناسبی برای زندگی داشته باشند. همچنین می‌توانند هر بار که پروانه‌ای دیدند، آن را در برنامه‌های علمی شهروندی مثل iNaturalist ثبت کنند تا به دانشمندان در ردیابی جمعیتشان کمک کنند.

پژوهش در ژورنال Nature Ecology & Evolution منتشر شده است.