مزرعه اختاپوس تعطیل شد؛ پیروزی تاریخ‌ساز فعالان حقوق حیوانات در اسپانیا

اتاق کم‌نور و ساکت بود و تنها صدای چکیدن آب فضای آن را پر کرده بود. اختاپوس‌ها در استخرهای سرپوشیده به آرامی روی یکدیگر شناور بودند. به گفته‌ی مقامات «نوئوا پسکانووا»، شرکت غذاهای دریایی، این صحنه‌ی آرام در مرکز آزمایشی اولین مزرعه‌ی تجاری اختاپوس در اسپانیا، ثابت می‌کرد که این موجودات در اسارت کاملاً خوشحال هستند و بنابراین برای پرورش انبوه مناسب‌اند. پیش از ترک مرکز، مدیر آن با مهربانی به سر یکی از اختاپوس‌ها دست نوازش کشید.

اما این آرامش ظاهری، تحمل طوفان عظیمی از اعتراضات جهانی را نداشت. از زمانی که طرح‌های ساخت مزرعه اختاپوس‌ها در سال ۲۰۲۱ اعلام شد، امواج خشم و نگرانی از سراسر جهان به سوی اسپانیا روانه شد. سرانجام، اواخر هفته‌ی گذشته، شرکت نوئوا پسکانووا رسماً اعلام کرد این طرح را برای همیشه کنار می‌گذارد.

تصمیم شرکت نوئوا پسکانووا برای انصراف از پروژه مورد بحث، پس از نبرد حقوقی پنج‌ساله‌ای با اداره‌ی بندر لاس پالماس در جزایر قناری گرفته شد. این کارخانه‌ی عظیم با هزینه‌ای بالغ بر ۶۵ میلیون یورو (معادل ۷۴٫۵ میلیون دلار) قرار بود در این منطقه ساخته شود. اما اختلافات بر سر تأثیرات زیست‌محیطی این طرح بر اکوسیستم منطقه، راه را برای اجرای آن سد کرد.

خبر لغو پروژه، شور و شعف گسترده‌ای را در میان فعالان حقوق حیوانات برانگیخت و آنها در لاس پالماس به جشن و پایکوبی پرداختند. این پیروزی برای آنها نه تنها موفقیتی بزرگ، بلکه گام اولیه‌ای برای جلوگیری از ایجاد مزارع مشابه در نقاط دیگر جهان محسوب می‌شود. در دو سال گذشته، ایالت‌های واشنگتن و کالیفرنیا در آمریکا به‌طور پیشگیرانه هرگونه پرورش اختاپوس را ممنوع کرده‌اند و کشورهای اسپانیا، مکزیک و شیلی نیز طرح‌های قانونی مشابهی را به جریان انداخته‌اند.

اگر این پروژه به سرانجام می‌رسید، پتانسیل اقتصادی عظیمی داشت. تجارت جهانی گوشت تازه و سرد اختاپوس در سال ۲۰۲۴ حدود ۱۹۸ میلیون دلار برآورد شده است.

اما چرا این طرح از همان ابتدا با چنین مخالفت شدیدی روبرو شد؟ پاسخ را باید در تغییر نگاه عمومی به اختاپوس‌ها جستجو کرد. به گزارش بی‌بی‌سی، برنامه‌ی نوئوا پسکانووا برای تولید سالانه سه‌هزار تن گوشت اختاپوس، دقیقاً یک سال پس از اکران مستند پرفروش و برنده‌ی اسکار معلم اختاپوس من (My Octopus Teacher) اعلام شد. این مستند که به رابطه‌ی عمیق و احساسی یک غواص با اختاپوسی در طبیعت می‌پرداخت، هوش سرشار، توانایی حل مسئله و حتی شخصیت این موجودات را به جهانیان نشان داد و چشم‌انداز تولید انبوه آنها در استخرهای تنگ و تاریک را برای میلیون‌ها نفر عمیقاً آزاردهنده کرد.

لیندسی همیلتون، استاد مطالعات سازمانی حیوانات در دانشگاه یورک بریتانیا، این طرح‌ها را «معضل جدی اخلاقی» خوانده است. او می‌گوید: «نکته‌ای که باید در نظر گرفت این است که ما با حیواناتی سروکار داریم که می‌توانند احساس کنند و بفهمند چه بر سرشان می‌آید.» پژوهش‌های روزافزون نشان می‌دهد که اختاپوس‌ها دارای سیستم عصبی پیچیده‌ای هستند و درد و پریشانی را احساس می‌کنند.

تغییر نگاه به اختاپوس‌ها با قوانین تازه درحال تقویت است؛ ازجمله قانون «احساس‌پذیری حیوانات» در بریتانیا که در سال ۲۰۲۲ برای شامل‌شدن سرپایان (سفالوپودها) مانند اختاپوس اصلاح شد و همچنین ارزیابی رسمی سال ۲۰۲۶ که بیان کرد «شواهد قوی از احساس‌پذیری در اختاپوس‌ها وجود دارد».

پرورش اختاپوس تنها با مشکلات اخلاقی روبرو نیست. ازدحام آنها در استخرهای شلوغ باعث استرس، پرخاشگری و حتی همنوع‌خواری می‌شود. در یکی از مراکز تحقیقاتی پرورش اختاپوس در مکزیک، گزارش شده که همنوع‌خواری مشکلی جدی بوده است. با اینکه برخی مطالعات، صید صنعتی اختاپوس در مقیاس کوچک را پایدار می‌دانند، روش‌های مخرب مانند ترال‌کشی (کشیدن تور در کف دریا) تأثیرات زیست‌محیطی مخربی دارند و حتی صید با قلاب نیز می‌تواند به جمعیت‌های وحشی آسیب برساند.

مدیران نوئوا پسکانووا در سال ۲۰۲۲، این نگرانی‌ها را «بحث ساختگی» خواندند و اشاره کردند که تولید انبوه ماهی‌های دیگر هم چنین جنجالی برپا نمی‌کند. آنها معتقد بودند که اختاپوس‌ها برای پرورش، گزینه‌ای مناسب‌تر از سایر موجودات دریایی هستند و پرورش آنها می‌تواند فشار بر صیدگاه‌های وحشی را کاهش دهد.

در سطح بین‌المللی نیز مکزیک، شیلی و خود اسپانیا طرح‌های قانونی مشابهی را آغاز کرده‌اند. به گفته‌ی فعالان، این حرکت قانونی می‌تواند مانعی بزرگ بر سر راه ایجاد هرگونه مزرعه‌ی پرورش اختاپوس در آینده باشد.

النا لارا، مشاور ارشد سازمان «مهربانی در کشاورزی جهانی»، که در جشن‌های لغو پروژه در لاس پالماس حضور داشت، می‌گوید: «اگر سیاست‌گذاران به علم گوش دهند، به مردم توجه کنند و ببینند در کشورهای دیگر چه می‌گذرد، دیگر هرگز نیازی به تأسیس چنین مراکزی نخواهد بود.» اما با وجود این موفقیت بزرگ، هنوز امکان تلاش دوباره‌ی شرکت‌های دیگر برای اجرای طرح‌های مشابه وجود دارد و مبارزه برای حمایت از این موجودات هوشمند، باید ادامه یابد.