بحران تازه آفریقا: جنگ خاموش انسان و فیلها بر سر زمین آغاز شده است
رشد سریع جمعیت، گسترش کشاورزی و تغییرات اقلیمی، جنوب آفریقا را وارد مرحلهای تازه از تقابل میان انسان و حیاتوحش کرده است. پژوهشگران هشدار میدهند این منطقه در آستانه بحرانی قرار دارد که میتوان آن را «جنگ بر سر زمین» نامید؛ وضعیتی که در آن انسانها و فیلها دشمن یکدیگر نیستند، بلکه هر دو برای دسترسی به منابع محدود مانند زمین، آب و غذا رقابت میکنند.
چنانچه روند کنونی ادامه پیدا کند، در دهههای آینده درگیری میان انسان و فیل به شکل چشمگیری افزایش خواهد یافت و امنیت غذایی جوامع محلی و بقای بزرگترین پستاندار خشکی جهان را همزمان تهدید خواهد کرد.
در سالهای اخیر برخورد میان انسان و فیل به یکی از مهمترین چالشهای حفاظت از حیاتوحش در آفریقا تبدیل شده است. هر ساله صدها مزرعه در اثر ورود فیلها تخریب میشود، محصولات کشاورزی از بین میروند و گاهی این رویارویی به زخمی یا کشتهشدن انسانها و همچنین مرگ فیلها منجر میشود. اما دانشمندان معتقدند این اتفاقات دیگر حوادثی پراکنده نیستند، بلکه نشانه آغاز بحرانی گستردهتر هستند که با تغییر کاربری زمین روزبهروز شدت میگیرد.
مدلهای جدید نشان میدهد تا پایان قرن، وسعت مناطق در معرض تعارض انسان و فیل ممکن است دو برابر شود
پژوهشگران با بررسی هزاران مورد ثبتشده از تعارض میان انسان و فیل و استفاده از مدلهای پیشرفته رایانهای، آینده این درگیریها را شبیهسازی کردهاند. به گزارش ساینسآلرت، نتایج نشان میدهد تا پایان قرن، وسعت مناطقی که در معرض تعارض قرار دارند ممکن است تقریباً دو برابر شود. این افزایش تنها به دلیل تغییرات اقلیمی نیست؛ بلکه رشد جمعیت انسانی و توسعه بیوقفه زمینهای کشاورزی نقش پررنگتری در این روند دارند.
فیلهای آفریقایی برای تأمین نیاز غذایی خود روزانه صدها کیلوگرم گیاه مصرف میکنند. در گذشته آنها این غذا را از جنگلها، بوتهزارها و دشتهای طبیعی به دست میآوردند، اما اکنون بخش بزرگی از این زیستگاهها به مزارع، جادهها و مناطق مسکونی تبدیل شده است. در نتیجه، فیلها ناچار میشوند برای یافتن غذا وارد زمینهای کشاورزی شوند؛ جایی که محصولاتی مانند ذرت، نیشکر و ارزن ارزش غذایی بسیار بیشتری نسبت به گیاهان طبیعی دارند و به همین دلیل برای این جانوران جذابتر هستند.
- مطالعهای بیسابقه تأیید کرد: انسان بهطرز چشمگیر به تنوع زیستی زمین آسیب زده است20 فروردین 04مطالعه '5
- تصویر دلخراش رقابت عکاسی حیاتوحش: تنبلی که از ناچاری به حصار سیمخاردار چنگ زده است06 شهریور 04مطالعه '3
- فیلها بدون سبیلهای روی خرطومشان تقریباً نابینا هستند27 بهمن 04مطالعه '3
همزمان با کاهش زیستگاههای طبیعی، مسیرهای سنتی مهاجرت فیلها نیز به وسیله جادهها، حصارها و توسعه شهرها قطع شده است. این مسئله باعث میشود حیوانات هنگام جابهجایی ناگزیر از عبور از میان روستاها و مزارع باشند و احتمال برخورد مستقیم با انسان افزایش یابد.
تغییرات اقلیمی نیز شرایط را پیچیدهتر کرده است. افزایش دما، خشکسالیهای طولانیتر و کاهش پوشش گیاهی، منابع غذایی طبیعی فیلها را محدود میکند و آنها را بیش از گذشته به سمت مزارع انسانی سوق میدهد. در بسیاری از مناطق، زمانی که منابع آب و غذا در طبیعت کاهش مییابد، مزارع کشاورزی به تنها گزینه در دسترس برای فیلها تبدیل میشوند.
از سوی دیگر، جمعیت انسانی در بسیاری از کشورهای جنوب آفریقا با سرعت در حال افزایش است و نیاز به زمینهای بیشتر برای کشاورزی و سکونت، فشار مضاعفی بر زیستگاههای طبیعی وارد میکند. هرچه مرز میان مناطق انسانی و زیستگاه فیلها کوچکتر شود، احتمال وقوع درگیری نیز بیشتر خواهد شد.
رشد جمعیت، گسترش کشاورزی و تغییرات اقلیمی سه عامل اصلی تشدید بحران هستند
کارشناسان تأکید میکنند که بحران تنها با دور کردن فیلها یا حصارکشی گسترده حل نخواهد شد. به باور آنها، راهکار اصلی در برنامهریزی هوشمندانه برای استفاده از زمین، حفظ مسیرهای طبیعی مهاجرت فیلها، جلوگیری از توسعه کشاورزی در مناطق پرخطر و استفاده از سامانههای هشدار برای آگاهکردن کشاورزان از نزدیکشدن گلههای فیل است. همچنین مشارکت جوامع محلی در مدیریت این تعارض میتواند نقش مهمی در کاهش خسارتها داشته باشد.
دانشمندان هشدار میدهند اگر از هماکنون برای مدیریت بحران برنامهریزی نشود، جنوب آفریقا در دهههای آینده با افزایش چشمگیر برخورد میان انسان و فیل روبهرو خواهد شد و این بحران نهتنها آینده یکی از نمادهای حیاتوحش آفریقا را تهدید میکند، بلکه معیشت میلیونها نفر از ساکنان این منطقه را نیز تحت تأثیر قرار خواهد داد.
پژوهش در ژورنال PNAS Nexus منتشر شده است.