رانش‌های زمین در اندونزی اورانگوتان‌های نادر را به نابودی کشانده است

رانش‌های زمین گسترده‌ای که در سال گذشته در جزیره سوماترای اندونزی رخ داد، به نابودی بخش قابل‌توجهی از زیستگاه و مرگ ده‌ها اورانگوتان بسیار نادر تاپانولی انجامیده است؛ به‌طوری که پژوهشگران تخمین می‌زنند بیش از ۵ درصد از جمعیت این گونه از بین رفته باشد.

رانش‌های مرگبار در پی بارش‌های شدید ناشی از طوفان سِنیار در نوامبر سال گذشته رخ داد. طوفان که به‌دلیل تأثیر تغییرات اقلیمی شدت گرفته بود، علاوه بر تخریب گسترده محیط‌زیست، موجب مرگ بیش از ۱۰۰۰ نفر و آوارگی صدها هزار نفر در منطقه شد. اکنون مشخص شده است که پیامدهای آن به حیات‌وحش نیز آسیب جدی وارد کرده است.

اورانگوتان تاپانولی (Pongo tapanuliensis) که سال ۲۰۱۷ به‌عنوان گونه‌ای مستقل شناسایی شد، یکی از نادرترین گونه‌های اورانگوتان در جهان است. این گونه فقط در جنگل‌های بارانی منطقه «باتانگ تورو» در جزیره سوماترا زندگی می‌کند و تعداد آن در طبیعت کمتر از ۸۰۰ برآورد می‌شود. این گونه در وضعیت «به‌شدت در خطر انقراض» قرار دارد و از قبل نیز با تهدیدهایی مانند گسترش کشاورزی، شکار، درگیری با انسان‌ها و فعالیت‌های صنعتی از جمله ساخت نیروگاه برق‌آبی و معدن طلا مواجه بوده است.

پس از وقوع طوفان، پژوهشگران با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای اقدام به بررسی میزان تخریب کردند. در این تصاویر، در منطقه‌ای مهم از زیستگاه اورانگوتان تاپانولی، لکه‌های غیرعادی مشاهده شد که نشان‌دهنده لغزش و ریزش گسترده دامنه‌های شیب‌دار بود.

اریک میجارد، نویسنده اصلی این مطالعه و مدیرعامل مؤسسه «بورنئو فیوچرز» در برونئی که در زمینه پیامدهای حفاظتی فعالیت می‌کند، گفته است که در ابتدا تصور می‌کرد این الگوهای مشاهده‌شده در تصاویر ماهواره‌ای ناشی از خطای داده‌ای باشند. اما با دریافت تصاویر جدید، مشخص شد که این مناطق در واقع به زمین‌های کاملاً برهنه و تخریب‌شده تبدیل شده‌اند.

بررسی دقیق تصاویر ماهواره‌ای نشان داد که رانش‌های زمین حدود ۲۰٬۵۰۰ هکتار از جنگل‌های منطقه‌ای موسوم به «بلوک غربی» را پوشانده‌اند؛ منطقه‌ای که بزرگ‌ترین جمعیت اورانگوتان‌های تپانولی در آن زندگی می‌کند. این میزان تخریب معادل حدود ۱۲ درصد از پوشش جنگلی این بخش از زیستگاه است.

گرچه مناطق تخریب‌شده معمولاً بیشتر در معرض فرسایش و رانش زمین قرار دارند، این مطالعه بر جنگلی عمدتاً دست‌نخورده و سالم تمرکز داشته است؛ موضوعی که شدت و ناگهانی بودن این رخداد را برجسته‌تر می‌کند.

طبق گزارش نیویورک‌تایمز، برای برآورد تعداد اورانگوتان‌های تحت تأثیر، پژوهشگران از داده‌های تراکم جمعیت این گونه در زیستگاه استفاده کردند. براساس این محاسبات، حدود ۵۸ اورانگوتان‌ تاپانولی در مناطقی زندگی می‌کردند که به‌طور کامل توسط رانش زمین نابود شده است.

الگوی تخریب نشان می‌دهد ریزش دامنه‌ها بسیار سریع و ویرانگر بوده و فرصت فرار اندکی برای حیوانات باقی گذاشته است. پژوهشگران می‌گویند احتمالاً این حیوانات در اثر دفن شدن زیر خاک، ضربه‌های شدید یا غرق‌شدگی جان خود را از دست داده‌اند. با توجه به نرخ تولیدمثل بسیار پایین این گونه که معمولاً هر ۶ تا ۹ سال یک توله به دنیا می‌آورد، هر میزان تلفات می‌تواند اثرات بلندمدت جدی بر بقای آن داشته باشد.

دسترسی به برخی مناطق همچنان دشوار است، اما تیم تحقیقاتی درحال آغاز بررسی‌های میدانی است. این در حالی است که جوامع محلی نیز همچنان با پیامدهای انسانی این فاجعه دست‌وپنجه نرم می‌کنند.

پانوت هادیسیسویو، یکی از نویسندگان مطالعه و بنیان‌گذار مرکز اطلاعات اورانگوتان در شمال سوماترا، گفته است که مردم منطقه دچار آسیب‌های روحی شدید شده‌اند. به گفته او، شدت این طوفان و رانش‌ها در حافظه ساکنان بی‌سابقه بوده و حتی نسل‌های قدیمی‌تر نیز تجربه یا خاطره‌ای مشابه از چنین رخدادی نداشته‌اند.

جاشوا رورینگ زمین‌شناس دانشگاه اورگن که در مطالعه مشارکت نداشته است، نتایج را بسیار قابل توجه توصیف کرده و تأکید کرده است که با افزایش تغییرات اقلیمی و انتقال رطوبت بیشتر در جو زمین، حجم بارش‌های شدید نیز افزایش می‌یابد و این امر می‌تواند باعث ناپایداری سریع‌تر خاک و افزایش رانش‌ها شود.

پژوهشگران می‌گویند برای افزایش توان بقای اورانگوتان‌های تپانولی در برابر طوفان‌های آینده ناشی از تغییرات اقلیمی، باید زیستگاه‌های آن‌ها گسترش یابد و مناطق پراکنده جنگلی دوباره به هم متصل شوند. آن‌ها همچنین تأکید کرده‌اند که کاهش درگیری میان انسان و اورانگوتان، به‌ویژه زمانی که این حیوانات به مزارع آسیب می‌زنند، باید در اولویت برنامه‌های حفاظتی قرار گیرد.

پژوهش در ژورنال Current Biology منتشر شده است.