منطقه ممنوعه چرنوبیل بار دیگر طعمه آتش شد؛ خطر نشت ذرات رادیواکتیو وجود دارد

روز جمعه، آتش‌سوزی گسترده‌ای در منطقه ممنوعه چرنوبیل آغاز شد؛ منطقه‌ای که پیرامون محل وقوع بدترین فاجعه هسته‌ای تاریخ جهان قرار دارد. مقام‌های اوکراینی اعلام کرده‌اند این آتش‌سوزی پس از سقوط دو پهپاد در نزدیکی نیروگاه چرنوبیل رخ داده و تاکنون دست‌کم حدود ۱۳ کیلومتر مربع، از اراضی این منطقه را دربرگرفته است. برخی مقام‌های محلی حتی وسعت حریق را بیشتر برآورد کرده‌اند.

به گزارش ساینتیفیک آمریکن، نیروهای آتش‌نشانی همچنان در حال تلاش برای مهار شعله‌ها هستند و مقام‌های اوکراین گفته‌اند سطح تشعشعات رادیواکتیو در حال حاضر در محدوده طبیعی قرار دارد. بااین‌حال، نگرانی‌ها درباره گسترش آتش در منطقه چرنوبیل همچنان ادامه دارد؛ زیرا این ناحیه هنوز آلوده به مواد رادیواکتیو باقی مانده است و آتش‌سوزی می‌تواند بخشی از این مواد را دوباره وارد هوا کند.

منشأ پهپادهایی که سقوط آن‌ها به آغاز آتش‌سوزی مرتبط دانسته شده، هنوز مشخص نیست. خبرگزاری فرانسه به نقل از فرماندار منطقه‌ی چرنیهیف اوکراین، گزارش داده که پهپادهای روسیه به‌طور مداوم بر فراز منطقه پرواز می‌کنند و عملیات امداد و مهار آتش را مختل کرده‌اند. او همچنین اعلام کرده وسعت آتش‌سوزی ممکن است به حدود ۳۹ کیلومتر مربع رسیده باشد؛ رقمی که از برخی گزارش‌های رسمی بیشتر است.

منطقه چرنوبیل از زمان آغاز جنگ اوکراین بارها به موضوعی حساس تبدیل شده است. اوکراین در طول جنگ، روسیه را بارها به انجام حملات خطرناک علیه تأسیسات هسته‌ای این کشور متهم کرده است. یکی از مهم‌ترین این موارد، حمله پهپادی سال ۲۰۲۵ به نیروگاه چرنوبیل بود که به گنبد فولادی عظیم محافظ رآکتور شماره ۴ آسیب رساند. این سازه که «محفظه ایمن جدید» نام دارد، برای جلوگیری از نشت مواد رادیواکتیو ساخته شده است. اگرچه پس از آن حمله سطح تشعشعات غیرعادی گزارش نشد، این سازه همچنان برای مدت طولانی آسیب‌دیده باقی مانده است.

رآکتور شماره ۴ همان بخشی از نیروگاه چرنوبیل است که ۲۶ آوریل ۱۹۸۶ منفجر شد و یکی از بزرگ‌ترین فجایع هسته‌ای تاریخ را رقم زد. در آن حادثه، انفجار و آتش‌سوزی در قلب رآکتور باعث شد حجم عظیمی از مواد رادیواکتیو وارد جو شود و بخش بزرگی از اروپا را آلوده کند. در ساعات نخست حادثه، دو مهندس نیروگاه جان خود را از دست دادند و در هفته‌ها و سال‌های بعد، ده‌ها نفر از کارکنان و نیروهای امدادی به دلیل قرارگرفتن در معرض تشعشعات شدید بیمار شدند و جان باختند.

پیامدهای فاجعه چرنوبیل تنها به قربانیان اولیه محدود نماند. هزاران مورد سرطان، به‌ویژه سرطان تیروئید، در میان ساکنان مناطق آلوده به تشعشعات گزارش شد. سازمان ملل متحد برآورد کرده است که در مجموع، هزاران نفر به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم بر اثر پیامدهای این فاجعه جان خود را از دست داده‌اند یا در آینده ممکن است قربانی آن شوند.

دانشمندان سال‌هاست درباره خطر آتش‌سوزی در جنگل‌های چرنوبیل هشدار می‌دهند. پس از حمله روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲، این نگرانی‌ها بیشتر شد؛ زیرا بخش‌هایی از منطقه بدون رسیدگی باقی ماند و مقدار زیادی درخت خشک، شاخه‌های پوسیده و بقایای گیاهی قابل اشتعال در آن انباشته شد. چنین شرایطی احتمال وقوع آتش‌سوزی‌های گسترده را افزایش می‌دهد.

خطر اصلی این است که آتش می‌تواند ذرات رادیواکتیو ذخیره‌شده در گیاهان، خاک و بقایای جنگلی را دوباره وارد هوا کند. این ذرات سپس ممکن است همراه دود و جریان باد تا صدها کیلومتر جابه‌جا شوند. پژوهشگران پیش‌تر نیز هشدار داده بودند که آتش‌سوزی‌های بزرگ در منطقه چرنوبیل می‌توانند باعث افزایش موقت سطح آلودگی رادیواکتیو در برخی مناطق شوند؛ هرچند معمولاً این افزایش به اندازه فاجعه اصلی سال ۱۹۸۶ نخواهد بود.

در حال حاضر مقام‌های اوکراینی تأکید کرده‌اند که سطح تشعشعات در محدوده طبیعی قرار دارد، اما عملیات مهار آتش همچنان ادامه دارد و نگرانی‌ها درباره گسترش بیشتر حریق و پیامدهای زیست‌محیطی آن پابرجاست.