بنزین بدون نفت؛ دستگاه عجیب استارتاپ آمریکایی هوا را به سوخت تبدیل میکند
استارتاپ آمریکایی ایرسلا (Aircela) از دستگاهی رونمایی کرده که میتواند دیاکسید کربن موجود در هوای اطراف ما را بگیرد و آن را به بنزین قابلاستفاده برای خودروهای معمولی تبدیل کند؛ بنزینی که بدون هیچ تغییری در موتور، مستقیماً قابل مصرف است.
ایده جذب دیاکسید کربن از جو زمین موضوع تازهای نیست. سالهاست مهندسان و دانشمندان پیشنهاد میکنند برای مقابله با تغییرات اقلیمی، بخشی از دیاکسید کربن اضافیِ موجود در جو را جمعآوری کنیم؛ گازی که عامل اصلی گرمایش جهانی به شمار میرود. بااینحال، این ایده همیشه بحثبرانگیز بوده است. برخی آن را پروژهای بسیار جاهطلبانه یا حتی خیالپردازانه میدانند و برخی دیگر معتقدند بدون چنین راهکارهایی، مهار بحران اقلیمی ممکن نیست.
اما ایرسلا پیشنهاد متفاوتی مطرح میکند: اگر قرار است دیاکسید کربن از هوا گرفته شود، چرا از آن برای تولید انرژی استفاده نکنیم؟ به بیان سادهتر، این شرکت میخواهد با جو زمین مانند مخزن عظیم انرژی رفتار کند؛ جایی که کربن موجود در هوا دوباره به سوخت تبدیل میشود.
به گزارش فیوچریسم، دستگاهی که ایرسلا ساخته، دیاکسید کربن را مستقیماً از هوای معمولی جذب و در نهایت آن را به بنزین تبدیل میکند. این فرایند در سه مرحله انجام میشود.
در مرحله اول، دیاکسید کربن از هوا جدا میشود. این کار با روشی به نام «جذب مستقیم از هوا» (Direct Air Capture) انجام میگیرد؛ فناوریای که در پژوهشهای اقلیمی بهطور جدی بررسی میشود. در این روش، هوا از فیلترها یا مواد شیمیایی خاصی عبور داده میشود که مولکولهای دیاکسید کربن را به دام میاندازند. نمونههای صنعتی این فناوری امروز هم وجود دارند، اما معمولاً بسیار بزرگ، پرهزینه و انرژیبر هستند. دستگاه ایرسلا همین ایده را در مقیاسی بسیار کوچکتر پیاده کرده است.
دستگاه ایرسلا با ترکیب سه فرایند علمیِ جذب مستقیم کربن از هوا، تولید هیدروژن از آب و تبدیل متانول به بنزین کار میکند
در مرحله دوم، دستگاه طی فرایند الکترولیز با استفاده از برق، آب را به اجزای سازندهاش تجزیه میکند. نتیجه این فرایند تولید هیدروژن است. هیدروژن یکی از عناصر کلیدی در بسیاری از سوختهای پاک به شمار میرود، اما تولید آن نیازمند انرژی زیادی است.
در مرحله سوم، هیدروژن تولیدشده با دیاکسید کربنِ جذبشده ترکیب میشود و متانول ساخته میشود. متانول الکل ساده و ماده واسطه مهمی در صنایع شیمیایی است. در گام نهایی، متانول با استفاده از یک فرایند صنعتی شناختهشده به بنزین تبدیل میشود که از نظر شیمیایی با سوخت فسیلیِ رایج تفاوتی ندارد و میتواند در موتورهای فعلی خودروها استفاده شود.
به گفته ایرسلا، نتیجه این زنجیره واکنشها «سوختی بدون منشأ فسیلی» است؛ یعنی بنزینی که از نفت خام به دست نیامده، اما کاملاً با خودروهای بنزینی سازگار است و نیازی به تغییر موتور یا زیرساخت ندارد.
در نگاه اول، این ایده بسیار وسوسهانگیز به نظر میرسد. تصور دستگاهی تقریباً هماندازه یخچال که در حیاط خانه یا کنار مزرعه بنزین تولید میکند، آن هم در دورانی که قیمت سوخت بالاست، قطعاً جذاب است. اما، این فناوری با محدودیتهای مهمی روبهروست.
مهمترین محدودیت، میزان تولید است. دستگاه ایرسلا در حال حاضر میتواند روزانه حدود یک گالن بنزین تولید کند. این مقدار برای رانندگی روزمره کافی نیست و در بهترین حالت تنها امکان طی مسافت کوتاهی را فراهم میکند.
مسئله بزرگتر، مصرف انرژی است. شرکت ایرسلا پیشتر تأیید کرده بود که این فرایند بهشدت انرژیبر است. بهطور مشخص، برای تولید بنزین، حدود دو برابر انرژی که در خود بنزین ذخیره میشود مصرف میشود. به همین دلیل، بازده کلی این سامانه هنوز پایین است و شرکت نتوانسته از مرز ۵۰ درصد بازده انرژی عبور کند.
بااینحال، ایرسلا میگوید اگر دستگاه با پنلهای خورشیدی مستقل و خارج از شبکه برق تغذیه شود، هزینه برق مصرفی برای هر گالن بنزین میتواند کمتر از ۱٫۵۰ دلار باشد. این ادعا بر این فرض استوار است که برق خورشیدی ارزان یا مازاد در دسترس باشد. این استارتاپ قصد دارد دستگاه خود را از اواخر سال ۲۰۲۶ در برخی بازارهای منتخب ایالات متحده عرضه کند. بر اساس گزارشها قیمت هر دستگاه احتمالاً بین ۱۵هزار تا ۲۰هزار دلار خواهد بود.
با وجود جذابیت ایده، دستگاه فعلاً فقط روزانه حدود یک گالن بنزین تولید میکند و برای این کار انرژی زیادی مصرف میشود
با کنار هم گذاشتن همه این عوامل، روشن است که این فناوری برای همه مناسب نیست. به نظر میرسد ایرسلا بازار بسیار خاصی را هدف گرفته است: افرادی یا مجموعههایی که هم به مقدار زیادی برق (مثلاً از انرژی خورشیدی) دسترسی دارند و هم هنوز به وسایل نقلیه بنزینی وابستهاند، نه خودروهای برقی که میتوان آنها را مستقیماً با همان برق شارژ کرد.
در مجموع، فناوری ایرسلا از نظر علمی واقعی و قابل اجراست، اما دستکم در شکل کنونی، بیش از آنکه راهحلی عمومی برای آینده انرژی باشد، راهکار خاصی برای شرایط و کاربردهای محدود به نظر میرسد.