آموزش میان‌بر ۳۰ ساله ویندوز؛ دسترسی سریع به ابزارهایی که در تنظیمات وجود ندارند

اپلیکیشن تنظیمات یا Settings در ویندوز ۱۱ در چند سال اخیر بازطراحی شده و ظاهر بسیار مدرن‌تری نسبت به کنترل پنل قدیمی پیدا کرده است. با این‌حال، هنوز هم بخش قابل‌توجهی از تنظیمات ویندوز 11 فقط ازطریق همان کنترل پنل سنتی در دسترس قرار دارند. حتی در سال ۲۰۲۶ هم بسیاری از کاربران حرفه‌ای برای تنظیمات پیشرفته‌ی سیستم، چاره‌ای غیر از مراجعه به کنترل پنل ندارند.

یکی از بهترین ویژگی‌هایی که در کنترل پنل ویندوز ارائه می‌شود دستور sysdm.cpl است؛ میانبری که سال‌ها قدمت دارد و هنوز هم بسیاری از کاربران برای دسترسی به برخی از مهم‌ترین تنظیمات ویندوز از آن استفاده می‌کنند. در این مقاله بررسی می‌کنیم sysdm.cpl دقیقاً چه کاربردهایی دارد و چگونه از ویژگی‌های مختلف آن بهره ببریم.

ابزار sysdm.cpl یک فایل اپلت کنترل پنل (Control Panel Applet) در ویندوز است که با اجرای آن، پنجره‌ی آشنای System Properties باز می‌شود. این پنجره از زمان ویندوز ۹۵ در ویندوز وجود دارد و شامل تعدادی از تنظیمات پیشرفته‌ی سیستمی ازجمله پروفایل کاربران، ریموت اسیستنت و متغیرهای محیطی (Environment Variables) است. برای اجرای sysdm.cpl:

• با کلیدهای ترکیبی Win + R وارد بخش Run شوید.
• عبارت sysdm.cpl را تایپ کنید و کلید Enter را بزنید.

پنجره‌ای که باز می‌شود چهار تب اصلی دارد: Computer Name ،Hardware ،Advanced و System Protection (در برخی نسخه‌ها تب Remote هم به‌صورت جداگانه نمایش داده می‌شود). در ادامه کاربردی‌ترین بخش‌های هر تب را با آموزش می‌دهیم.

تب System Protection محلی برای مدیریت System Restore است. با این قابلیت می‌توان درصورت بروز مشکل بعد از نصب یک برنامه یا آپدیت، ویندوز را به نقطه‌ی سالم قبلی برگردانید.

به‌صورت پیش‌فرض System Protection معمولاً روی درایو ویندوز (C) فعال است و برای فعال کردن آن روی درایوهای دیگر:

• در تب System Protection، درایو موردنظر را از لیست درایوها انتخاب کنید.
• روی دکمه‌ی Configure کلیک کنید.
• گزینه‌ی Turn on system protection را انتخاب کنید.
• با استفاده از اسلایدر Max Usage، حداکثر فضای دیسک که به نقاط بازیابی اختصاص می‌یابد را مشخص کنید (معمولاً بین ۳ تا ۵ درصد ظرفیت درایو کافی است.)
• روی OK کلیک کنید.

بهتر است قبل از نصب آپدیت‌های مشکوک ویندوز یا نرم‌افزارها یا انجام تغییرات پرریسک در سیستم مثل نصب درایور جدید، نقطه‌ی بازیابی دستی بسازید:

• در تب System Protection، روی دکمه‌ی Create کلیک کنید.
• توضیح کوتاهی برای شناسایی این نقطه بنویسید. مثلاً Before Install Graphic Driver.
• روی Create کلیک و چند لحظه صبر کنید تا پیام The restore point was created successfully نمایش داده شود.

اگر ویندوز بعد از نصب آپدیت، نرم‌افزار یا درایور جدید دچار مشکل شد:

• در تب System Protection، روی دکمه‌ی System Restore در بالای پنجره کلیک کنید.
• در ویزارد باز شده، گزینه‌ی Choose a different restore point و Next را بزنید یا از گزینه‌ی پیشنهادی ویندوز استفاده کنید.
• از لیست نقاط بازیابی موجود، تاریخ و توضیح موردنظر را انتخاب کنید. برای دیدن برنامه‌هایی که تحت‌تأثیر این بازگردانی قرار می‌گیرند، روی Scan for affected programs کلیک کنید.
• روی Next و سپس Finish کلیک کنید. سیستم ری‌استارت می‌شود و به همان وضعیت قبلی بازمی‌گردد.

در ادامه قابلیت‌های تب Advanced را در پنجره‌ی System Properties آموزش می‌دهیم.

اگر رم کامپیوتر شما کم است یا درصورت مواجه‌شدن با خطاهای مربوط به کمبود رم می‌توانید اندازه‌ی فایل صفحه‌بندی (Page File) را دستی تنظیم کنید:

• در تب Advanced، زیر بخش Performance، روی Settings کلیک کنید.
• در پنجره‌ی باز شده، به تب Advanced بروید.
• در بخش Virtual Memory، روی Change کلیک کنید.
• تیک Automatically manage paging file size for all drives را بردارید.
• درایو موردنظر را انتخاب کرده و گزینه Custom size را بزنید.
• مقادیر Initial size و Maximum size را بر حسب مگابایت وارد کنید که معمولاً یک تا ۱٫۵ برابر رم سیستم است.
• روی Set و سپس OK کلیک کنید. برای اعمال کامل تغییرات، ری‌استارت سیستم لازم است.

تب Visual Effects در پنجره‌ی Performance Options به شما اجازه می‌دهد جلوه‌های بصری غیرضروری را خاموش کنید تا عملکرد کامپیوتر روان‌تر و سریع‌تر شود:

امکان تغییر نام کامپیوتر و اتصال به شبکه‌های سازمانی ازطریق تب Computer Name وجود دارد. برای این کار:

• در تب Computer Name، روی Change کلیک کنید.
• در فیلد Computer name، نام جدید سیستم را وارد کنید.
• اگر می‌خواهید سیستم را به شبکه‌ی سازمانی (Domain) متصل کنید، گزینه‌ی Domain را انتخاب و نام دامنه را وارد کنید؛ درغیر این صورت Workgroup را برای شبکه‌های خانگی یا کوچک انتخاب کنید.
• روی OK کلیک کنید. درصورت اتصال به دامنه، نام کاربری و رمز عبور از شما پرسیده می‌شود.
• ویندوز اعلام می‌کند که برای اعمال تغییرات، کامپیوتر باید ری‌استارت شود.

تب Remote به شما اجازه می‌دهد از ابزارهای ریموت دسکتاپ و ریموت اسیستنت ویندوز استفاده کنید.

برای اتصال راه‌دور به کامپیوتر مراحل زیر را دنبال کنید:

• در تب Remote، بخش Remote Desktop را پیدا کنید.
• گزینه‌ی Allow remote connections to this computer را انتخاب کنید.
• برای امنیت بیشتر، تیک Network Level Authentication را روشن نگه دارید.
• اگر می‌خواهید فقط کاربران خاصی اجازه اتصال داشته باشند، روی Select Users کلیک و نام کاربری موردنظر را اضافه کنید.
• روی OK کلیک کنید. توجه داشته باشید که این قابلیت فقط در نسخه‌های پرو و بالاتر ویندوز فعال است.

ویژگی Remote Assistance برای کمک‌گرفتن موقت از فرد دیگر مثلاً همکار یا پشتیبان فنی طراحی شده است. در این حالت با ارسال دعوت‌نامه، به طرف مقابل اجازه می‌دهید صفحه‌ی دسکتاپ شما را ببیند یا درصورت نیاز کنترل ماوس و کیبورد را با تأیید خودتان در دست بگیرد. در تمام این مدت خودتان هم پشت سیستم و لاگین باقی می‌مانید و می‌توانید هر لحظه اتصال را قطع کنید. برای فعال‌کردن این قابلیت:

• در تب Remote، تیک Allow Remote Assistance connections to this computer را بزنید.
• برای تنظیم محدودیت زمانی دعوت‌نامه‌ها، روی Advanced کلیک و مقدار موردنظر را در بخش Invitations وارد کنید.
• روی OK کلیک کنید تا تنظیمات ذخیره شوند.

شما از کدام قابلیت System Properties بیشتر استفاده می‌کنید؟