طبیعت همیشه مطابق دسته‌بندی‌هایی که انسان برای آن ساخته، پیش نمی‌رود. دانشمندان با وجود دهه‌ها مطالعه روی جانوران مختلف، هنوز هم گاهی جمعیت‌هایی را پیدا می‌کنند که ویژگی‌های منحصربه‌فردی دارند و ممکن است متعلق به گروهی جداگانه باشند.
یکی از تازه‌ترین نمونه‌ها، نهنگ‌های گوژپشت دریای عرب هستند؛ جمعیتی از نهنگ‌ها که از سال‌ها پیش برای علم شناخته شده‌اند، اما پژوهشی جدید نشان می‌دهد که آن‌ها احتمالاً آن‌قدر با دیگر نهنگ‌های گوژپشت تفاوت دارند که باید به‌عنوان یک زیرگونه مستقل شناخته شوند.
نهنگ‌های گوژپشت دریای عرب از چند جهت غیرمعمول هستند. بیشتر نهنگ‌های گوژپشت جهان برای پیدا کردن غذا و تولیدمثل، هر سال مسافت‌های بسیار طولانی را بین آب‌های سرد و گرم طی می‌کنند. آن‌ها معمولاً تابستان را در مناطق سردتر که غذای بیشتری وجود دارد سپری می‌کنند و برای زادآوری به آب‌های گرم‌تر مهاجرت می‌کنند.
اما جمعیت دریای عرب چنین الگویی ندارد. این نهنگ‌ها در تمام طول سال در آب‌های گرمسیری و نیمه‌گرمسیری منطقه باقی می‌مانند و برخلاف دیگر جمعیت‌های شناخته‌شده، مهاجرت‌های طولانی انجام نمی‌دهند.
برخلاف بیشتر نهنگ‌های گوژپشت، نهنگ‌های گوژپشت دریای عرب در تمام سال در آب‌های گرم دریای عرب باقی می‌ماند و آواز مخصوص خود را دارد
ویژگی متفاوت نهنگ‌های گوژپشت دریای عرب، آوازشان است. نهنگ‌های گوژپشت نر معمولاً آوازهای پیچیده‌ای تولید می‌کنند که نقش آن‌ها احتمالاً در ارتباطات و جفت‌گیری است. اما آوازهایی که از نهنگ‌های دریای عرب شنیده شده، در هیچ جمعیت دیگری از نهنگ‌های گوژپشت ثبت نشده است. همین تفاوت رفتاری یکی از نشانه‌هایی بود که باعث شد پژوهشگران احتمال دهند این جمعیت مسیر تکاملی جداگانه‌ای داشته است.
برای بررسی موضوع، پژوهشگران انجمن حفاظت از حیات‌وحش با همکاری سازمان‌هایی مانند انجمن محیط‌زیست عمان نمونه‌های ژنتیکی نهنگ‌ها را جمع‌آوری کردند. سپس این نمونه‌ها را با اطلاعات ژنتیکی نهنگ‌های گوژپشت در دیگر نقاط جهان مورد مقایسه قرار دادند.
در این بررسی، داده‌های ژنتیکی ۲۲۸۵ نهنگ گوژپشت از مناطق مختلف جهان تحلیل شد. نتایج نشان داد نهنگ‌های دریای عرب تفاوت‌های ژنتیکی قابل‌توجهی با دیگر جمعیت‌های این گونه دارند. در حال حاضر سه زیرگونه رسمی از نهنگ گوژپشت شناخته شده است:
- نهنگ گوژپشت اقیانوس اطلس شمالی (Megaptera novaeangliae novaeangliae)
- نهنگ گوژپشت نیم‌کره جنوبی (Megaptera novaeangliae australis)
- نهنگ گوژپشت اقیانوس آرام شمالی (Megaptera novaeangliae kuzira)
پژوهش جدید پیشنهاد می‌کند که زیرگونه چهارمی نیز به این فهرست اضافه شود: نهنگ گوژپشت دریای عرب (Megaptera novaeangliae indica) البته ثبت رسمی زیرگونه جدید باید توسط کمیته رده‌بندی انجمن پستانداران دریایی تأیید شود، اما یافته‌های ژنتیکی پژوهش از این طبقه‌بندی حمایت می‌کنند.
به نوشته آی‌اف‌ال‌ساینس، تحلیل DNA نشان داد نهنگ‌های گوژپشت دریای عرب برای مدت بسیار طولانی از دیگر جمعیت‌های این جانور جدا بوده‌اند. این جدایی باعث شده ویژگی‌های ژنتیکی خاصی در آن‌ها شکل بگیرد. ریتا آمارال، پژوهشگر اصلی مطالعه، می‌گوید تفاوت‌های زیست‌محیطی این نهنگ‌ها با دیگر جمعیت‌های شناخته‌شده، نشان می‌دهد آن‌ها مسیر تکاملی متفاوتی را طی کرده‌اند.
- 04 خرداد 05مطالعه '4
- 15 مرداد 05مطالعه '3
- 07 مرداد 05مطالعه '3
براساس نتایج پژوهش، نهنگ‌های گوژپشت دریای عرب احتمالاً ده‌ها هزار سال است که به‌صورت جداگانه تکامل پیدا می‌کنند. دانشمندان تخمین می‌زنند زیرگونه‌های مختلف نهنگ گوژپشت بین حدود ۱۱۳هزار تا ۴۳هزار سال پیش از یکدیگر جدا شده‌اند.
انزوای طولانی پیامدی منفی هم داشته است: تنوع ژنتیکی پایین‌تر. تنوع ژنتیکی برای بقای جمعیت اهمیت زیادی دارد، زیرا به جانوران کمک می‌کند در برابر تغییرات محیطی، بیماری‌ها و تهدیدهای جدید سازگارتر باشند. پژوهشگران می‌گویند نهنگ‌های گوژپشت دریای عرب ممکن است یکی از آسیب‌پذیرترین جمعیت‌های این گونه از نظر تنوع ژنتیکی باشند.
جمعیت نهنگ‌های گوژپشت دریای عرب با تهدیدهایی مانند تورهای ماهیگیری، برخورد کشتی‌ها، آلودگی و کاهش تنوع ژنتیکی روبه‌رو است
با اینکه دانشمندان تازه شواهد قوی‌تری برای جدابودن نهنگ‌های گوژپشت دریای عرب پیدا کرده‌اند، این جمعیت از مدت‌ها پیش با تهدیدهای مختلف روبه‌رو است. یکی از مهم‌ترین خطرها، گرفتار شدن در تورها و تجهیزات ماهیگیری است. برخورد با کشتی‌ها، آلودگی صوتی ناشی از فعالیت‌های دریایی و آلودگی‌های شیمیایی نیز می‌توانند به این جمعیت آسیب بزنند. تغییرات اقلیمی هم تهدید دیگری است، زیرا تغییر دمای آب‌ها می‌تواند روی پراکندگی موجودات دریایی و منابع غذایی مورد نیاز این نهنگ‌ها اثر بگذارد.
پژوهشگران امیدوارند شناخت بهتر این جمعیت به حفاظت مؤثرتر از آن‌ها کمک کند. آیدا الجبری از سازمان محیط‌زیست عمان می‌گوید پژوهش‌های جدید باعث شده اهمیت این جمعیت و فشارهایی که با آن روبه‌رو است، بهتر شناخته شود. این اطلاعات می‌تواند به همکاری‌های بین‌المللی برای حفاظت از زیستگاه‌های دریایی مهم کمک کند.
پژوهش در ژورنال Frontiers in Marine Science منتشر شده است.
