رکوردشکنی نهنگ گوژپشت؛ سفر ۱۵هزار کیلومتری از برزیل تا استرالیا
پژوهشگران موفق شدهاند نهنگ گوژپشتی را شناسایی کنند که ظاهراً سفری باورنکردنی از سواحل برزیل تا استرالیا انجام داده است؛ مسیری حدود ۱۵هزار کیلومتر که اکنون بهعنوان طولانیترین فاصله ثبتشده میان دو مشاهده از یک نهنگ گوژپشت منفرد شناخته میشود.
تصویر نهنگ گوژپشت رکوردشکن نخستین بار در سال ۲۰۰۳ در سواحل ایالت باهیا در شمالشرق برزیل گرفته شد. این منطقه یکی از مهمترین محلهای زادآوری نهنگهای گوژپشت در برزیل به شمار میرود. بیش از دو دهه بعد، در سپتامبر ۲۰۲۵، همان نهنگ در خلیج هروی در سواحل ایالت کوئینزلند استرالیا مشاهده شد.
فاصله مستقیم میان دو نقطه یادشده حدود ۱۵هزار و ۱۰۰ کیلومتر برآورد شده است. پژوهشگران میگویند این احتمال وجود دارد که نهنگ در عمل مسافتی حتی بیشتر از این را طی کرده باشد، زیرا جانوران دریایی معمولاً در مسیرهای کاملاً مستقیم حرکت نمیکنند و ممکن است برای یافتن غذا، جفت یا شرایط مناسب اقیانوسی، مسیرهای پیچیدهتری را انتخاب کنند.
شناسایی دوباره نهنگ پس از ۲۲ سال، با کمک پلتفرمی به نام «هپیویل» انجام شد؛ سامانهای جهانی که پژوهشگران و حتی مردم عادی میتوانند عکس نهنگهایی را که مشاهده کردهاند در آن ثبت کنند. دانشمندان سپس با بررسی دمباله هویت هر نهنگ را تشخیص میدهند. شکل، رنگ و الگوهای موجود روی این بخش از دم در هر نهنگ منحصربهفرد است و مانند اثر انگشت انسان عمل میکند.
دمباله هر نهنگ گوژپشت مانند اثر انگشت انسانها منحصربهفرد است
دمباله هر نهنگ گوژپشت مانند اثر انگشت انسانها منحصربهفرد است. شکل کلی دم، ترکیب رنگهای سیاه و سفید، بریدگیها، زخمها و لکههای موجود روی آن باعث میشود بتوان هر نهنگ را بهطور جداگانه شناسایی کرد. به همین دلیل، حتی اگر سالها از آخرین مشاهده یک نهنگ گذشته باشد، باز هم میتوان از طریق عکسهای جدید هویت آن را تشخیص داد.
پلتفرم هپیویل به الگوریتمهای هوش مصنوعی متکی است و تصاویر را بهصورت خودکار با میلیونها عکس موجود مقایسه میکند؛ روشی که عملکردی شبیه فناوری تشخیص چهره در انسانها دارد.
پژوهشگران در جریان مطالعه، مورد شگفتانگیز دیگری را نیز شناسایی کردند. نهنگ دیگری که سال ۲۰۰۷ در خلیج هروی استرالیا از آن عکس گرفته شده بود، دوباره در سال ۲۰۱۳ در همان منطقه دیده و سپس شش سال بعد در نزدیکی سواحل سائوپائولو در برزیل مشاهده شد. فاصله میان این دو منطقه زادآوری حدود ۱۴هزار و ۲۰۰ کیلومتر است.
- چرا نهنگهای قاتل لکههای سفید نزدیک چشمهایشان دارند؟29 تیر 04مطالعه '3
- شاید دلیل زندگی گروهی برخی اورکاها، ترس از همنوعخواری باشد08 اسفند 04مطالعه '3
به گفته پژوهشگران، این دو مشاهده نخستین شواهد ثبتشده از جابهجایی نهنگهای گوژپشت میان جمعیتهای برزیل و شرق استرالیا در هر دو جهت هستند. بااینحال، آنها تأکید میکنند که چنین رویدادهایی احتمالاً بسیار نادرند. فاصله زمانی طولانی میان مشاهدهها، یعنی ۶ سال و ۲۲ سال، نشان میدهد این سفرها احتمالاً اتفاقهایی استثنایی در طول عمر یک نهنگ هستند و بخشی از الگوهای معمول مهاجرت محسوب نمیشوند.
به گزارش گاردین، مطالعه بر پایه بررسی ۱۹هزار و ۲۸۳ تصویر از دمباله نهنگها انجام شد که بین سالهای ۱۹۸۴ تا ۲۰۲۵ در شرق استرالیا و آمریکای لاتین جمعآوری شده بودند. با وجود این حجم عظیم داده، فقط همین دو نهنگ توانسته بودند چنین جابهجاییهای بیناقیانوسی را نشان دهند. پژوهشگران میگویند این دو نهنگ فقط حدود ۰٫۰۱ درصد از نهنگهای شناساییشده را تشکیل میدهند.
یکی از محدودیتهای پژوهشهای مبتنی بر شناسایی تصویر، این است که دانشمندان فقط دو نقطه زمانی در اختیار دارند؛ یعنی زمان نخستین مشاهده و زمان مشاهده دوباره. هنوز مشخص نیست این نهنگها دقیقاً چه مسیرهایی را طی کردهاند، چه مدت در هر منطقه ماندهاند یا چه عواملی باعث چنین جابهجایی غیرمعمولی شده است.
مسیر مهاجرت معمول نهنگهای گوژپشت استرالیا بسیار کوتاهتر از این سفر خارقالعاده است. این نهنگها معمولاً هر سال میان مناطق تغذیه در آبهای سرد جنوبگان و مناطق زادآوری نزدیک دیواره بزرگ مرجانی استرالیا رفتوآمد میکنند. این مهاجرت سالانه رفتوبرگشتی حدود ۱۰هزار کیلومتر طول دارد.
مسیر مهاجرت معمول نهنگهای گوژپشت استرالیا بسیار کوتاهتر از این سفر خارقالعاده است
نهنگهای گوژپشت از مشهورترین گونههای نهنگ در جهان هستند و بهدلیل آوازهای پیچیده، پرشهای بزرگ از آب و مهاجرتهای طولانی شناخته میشوند. این جانوران برای تغذیه به مناطق سرد و غنی از مواد غذایی میروند، اما برای جفتگیری و زادآوری به آبهای گرمتر مهاجرت میکنند؛ زیرا نوزادان آنها در آبهای گرم شانس بیشتری برای زنده ماندن دارند.
پژوهشگران میگویند این کشف نشان میدهد حفاظت از حیات دریایی نیازمند همکاری جهانی است. نهنگها حیواناتی مهاجر هستند و در طول زندگی خود از مرزهای دریایی کشورهای مختلف عبور میکنند. بنابراین، آسیب به زیستگاه یا منابع غذایی آنها در یک منطقه میتواند بر جمعیت نهنگها در سوی دیگر اقیانوس نیز اثر بگذارد.
پژوهش در ژورنال Royal Society Open Science منتشر شده است.