کشف نخستین دیپلودوکاس خارج از آمریکای شمالی؛ غول ژوراسیک چگونه به اروپا رسید؟

برای نخستین‌بار، کشف بقایای دایناسوری نمادین از دوره‌ی ژوراسیک، بیرون از غرب ایالات متحده ثبت شده است. دیپلودوکاس از سوروپودهای غول‌پیکر و گیاه‌خوار ژوراسیک بود؛ دایناسوری با گردنی بسیار بلند، جثه‌ای عظیم و دمی شلاق‌مانند که در آمریکای شمالی می‌زیست.

به‌گزارش لایو‌ساینس، کشف نخستین بقایای تأییدشده‌ی دیپلودوکاس در خارج از آمریکای شمالی، نشان می‌دهند این دایناسور نمادین حدود ۱۵۰ میلیون سال پیش در سرزمینی زندگی می‌کرده که امروزه اسپانیا نام دارد. این کشف نشان می‌دهد دیپلودوکاس برخلاف تصور دیرینه، فقط در غرب آمریکای شمالی زندگی نمی‌کرده و احتمالاً از طریق گذرگاهی زمینی خود را به اروپا رسانده است.

فسیل‌های تازه در محوطه‌ی لاته‌خریا، نزدیک روستای کوچک ال‌کاستیار در شرق اسپانیا، پیدا شده‌اند. این یافته یکی از قوی‌ترین شواهد فسیلی تاکنون درباره‌ی توانایی دایناسورها برای جابه‌جایی میان آمریکای شمالی و اروپا در اواخر دوره‌ی ژوراسیک محسوب می‌شود؛ زمانی که اقیانوس اطلس پس از فروپاشی ابرقاره‌ی پانگه‌آ هنوز در مراحل اولیه‌ی گسترش قرار داشت.

سرخیو سانچس فنولوسا، نویسنده‌ی اول پژوهش و دانشجوی دکتری مطالعات تنوع زیستی و زیست‌شناسی تکاملی در بنیاد پالئونتولوژی تروئل دینوپولیس، می‌گوید مطالعات دیرینه‌شناسی مانند این پژوهش به دانشمندان کمک می‌کنند تا تاریخ حیات روی زمین را بهتر بشناسند و با بازسازی بوم‌سازگان‌های باستانی، تغییرات آن‌ها را در گذر زمان بررسی کنند.

نمونه‌ی تازه‌ی دیپلودوکاس شامل ۱۴ مهره‌ی نسبتاً سالم از بخش دم و چندین چِورُن است. چِورُن‌ها استخوان‌هایی هستند که به پشتیبانی از رگ‌های خونی و ماهیچه‌های داخل دم کمک می‌کردند.

آلبرتو کوبوس، نویسنده‌ی همکار در پژوهش و مدیرعامل بنیاد دینوپولیس، می‌گوید کشف فسیل‌ها با مشاهده‌ی اتفاقی چند استخوان در دامنه‌ی کوه آغاز شد. یکی از دوستان کوبوس تصور کرده بود که استخوان‌هایی را در دامنه‌ی کوه دیده است. کوبوس همان روز به محل کشف در نزدیکی ال کاستیار، در استان ترئول، رفت و چند مرکز مهره‌ی سوروپود را مشاهده کرد.

هرچند پژوهشگران تاکنون فقط بخشی از اسکلت را بازیابی کرده‌اند، استخوان‌ها ویژگی‌هایی دارند که با دیپلودوکاس سازگار است. حفره‌های بزرگ موجود در استخوان‌ها با محل قرارگیری کیسه‌های هوا مطابقت دارند و شیارهای عمیقی نیز در امتداد بخش زیرین مهره‌های دم دیده می‌شوند.

لازم به ذکر است که گونه‌ی دقیق این دیپلودوکاس تازه‌کشف‌شده هنوز مشخص نیست؛ اما این دایناسور مانند دیگر اعضای سرده، جثه‌ای بسیار بزرگ، گردنی بسیار بلند و دمی شلاق‌مانند داشته است. کوبوس برآورد می‌کند نمونه‌ی ال کاستیار حدود ۲۵ متر طول داشته؛ اندازه‌ای که با خویشاوندان آمریکای شمالی‌اش مقایسه می‌شود و آن را در دسته‌ی سوروپودهای غول‌پیکر ژوراسیک اسپانیا قرار می‌دهد.

پانگه‌آ بین حدود ۱۹۵ تا ۱۷۰ میلیون سال پیش، هم‌زمان با گسترش اقیانوس اطلس، شروع به فروپاشی کرد. اقیانوس اطلس در آن دوران بسیار باریک‌تر از امروز بود و قاره‌ها نیز لزوماً به‌اندازه‌ی جغرافیای امروزی از یکدیگر جدا نبودند. شواهد زمین‌شناختی نشان می‌دهند پل‌های زمینی موقتی، ممکن است به برخی جانوران امکان داده باشند تا میان مناطق مختلف جابه‌جا شوند.

پل زمینی برینگ یکی از شناخته‌شده‌ترین نمونه‌های چنین مسیرهایی است. این پل زمینی در دوره‌های گذشته آسیا را به سرزمینی متصل می‌کرد که امروزه آلاسکا نام دارد و انسان‌ها نیز از آن برای جابه‌جایی میان دو منطقه استفاده کردند. پژوهش‌های پیشین نشان داده‌اند که پل زمینی برینگ حدود ۶۸ میلیون سال پیش نیز وجود داشته و احتمال دارد یکی از نیاکان آسیایی تیرانوسور رکس از همین مسیر وارد آمریکای شمالی شده باشد.

یکی از مسیرهای احتمالی ورود دیپلودوکاس به اروپا نیز می‌توانسته پل زمینی مشابهی باشد که سرزمین امروزی نیوفاندلند را به شبه‌جزیره‌ی ایبری متصل می‌کرد. سانچس فنولوسا می‌گوید شرایط زمین‌شناختی آن دوره ممکن است امکان جابه‌جایی دایناسورهایی مانند دیپلودوکاس میان قاره‌ها را فراهم کرده باشد. به گفته‌ی او، این تفسیر علاوه‌بر شواهد فسیلی، از شواهد زمین‌شناختی نیز پشتیبانی می‌کند.

کشف فسیل‌های دیپلودوکاس در اسپانیا، همچنین نشان می‌دهد پراکندگی سوروپودهای غول‌پیکر در اواخر ژوراسیک احتمالاً پیچیده‌تر از چیزی بوده که پیش‌تر، بر اساس پرونده‌ی فسیلی تصور می‌شد. بااین‌حال، پژوهشگران هنوز نمی‌دانند نمونه‌ی اسپانیایی دقیقاًدبه کدام گونه تعلق دارد.

سانچس فنولوسا معتقد است کشف نمونه‌های کامل‌تر برای پاسخ به مسئله ضروری خواهد بود؛ به‌ویژه برای تشخیص اینکه دیپلودوکاس اروپا، به یکی از گونه‌های شناخته‌شده‌ی آمریکای شمالی تعلق داشته یا نماینده‌ی گونه‌ای ناشناخته بوده است. در مجموع، کشف تازه نشان می‌دهد حتی وقتی که به یکی از شناخته‌شده‌ترین دایناسورهای جهان می‌رسیم، می‌بینیم که هنوز هم پرسش‌های مهمی درباره‌ی تاریخ تکاملی و پراکندگی جغرافیایی این غول‌های زمینی بی‌پاسخ مانده است.

گزارش یافته‌ها در نشریه‌ی Vertebrate Paleontology منتشر شده است.