میمون اسرارآمیز با لب‌های نارنجی؛ کشف گونه‌ای کاملاً جدید در اعماق جنگل‌های کنگو

در دل جنگل‌های انبوه و نفوذناپذیر حوضه‌ی کنگو، جایی که نور خورشید به سختی از میان تاج‌پوش درختان عبور می‌کند، گونه‌ای جدید از میمون هزاران سال است در سکوت زندگی می‌کند. این میمون با لب‌های نارنجی، چهره‌ای نقاب‌گونه و صداهایی که آمیزه‌ای از غرش و خرناس است، تا همین اواخر برای علم ناشناخته مانده بود.

پژوهشگران دانشگاه آتلانتیک فلوریدا و پژوهشگران پارک ملی لومامی، با همراهی جوامع محلی و به‌کارگیری تحلیل‌های ژنتیکی، موفق شدند هویت میمون را تأیید کنند.

میمون مورد بحث با نام علمی کولوبوس کنگوئنسیس (Colobus congoensis)، در جنگل‌های پارک ملی لومامی در حوضه‌ی کنگو زندگی می‌کند. این میمون با جثه‌ای نسبتاً بزرگ (حدود ۷ کیلوگرم)، بدنی براق و سیاه دارد، اما دو ویژگی آن را از سایر میمون‌های سرده کولوبوس (شست‌بریده‌های سیاه و سفید) متمایز می‌کند: لکه‌ای نارنجی-کرمی روی صورت، اطراف دهان و بینی و پوست خاکستری بدون موی استخوان‌های گونه که ظاهری شبیه به ماسک به آن می‌دهد. دومین نشانه، لکه‌ای سفید از خز در ناحیه‌ی پشت و اطراف مقعد است.

صدای این میمون نیز منحصربه‌فرد است. آن‌ها غرش‌های عمیق و بلندی تولید می‌کنند که با خرناس‌های مشخصی همراه است و آن را از سایر خویشاوندانشان متمایز می‌کند.

آمبوکو و همکارانش برای یافتن اطلاعات بیشتر، تصاویر این میمون را به مردم ۵۲ روستای اطراف پارک نشان دادند. مردم محلی، به ویژه شکارچیانی که دانش عمیقی از حیات وحش منطقه دارند، در هشت روستا این میمون را شناختند. آن‌ها آن را با نام‌های محلی لیک‌ولی (در زبان قبیله‌ی بالانگا) یا کاسابا انکونی (به معنای تکان‌دهنده‌ی شاخه در جوامع میتوکو) می‌خواندند.

بین سال‌های ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۲، محققان ۱۱۴ بار این میمون را در محدوده‌ای حدود ۱,۷۰۰ کیلومتر مربع مشاهده کردند. اما تأیید نهایی با تحلیل DNA انجام شد. تیم تحقیقاتی از نمونه‌های بافتی میمون‌هایی که توسط شکارچیان غیرقانونی کشته شده بودند، استفاده کردند. آن‌ها DNA نمونه‌ها را با داده‌های موجود از سایر گونه‌های کولوبوس در موزه‌ها و پایگاه‌های اطلاعاتی مقایسه کردند.

نتیجه‌ی آزمایش‌ها، همه را شگفت‌زده کرد. کیت دتویلر، یکی از پژوهشگران پروژه از دانشگاه آتلانتیک فلوریدا، می‌گوید: «وقتی نمونه‌ی بافت را در آزمایشگاه بررسی و دی‌ان‌ای آن را با سایر میمون‌های کولوبوس مقایسه کردیم، از میزان تفاوت آن شوکه شدیم. این تفاوت ژنتیکی عمیق، نشان می‌داد گونه‌ای که پیدا کرده‌ایم، کاملاً جدید و متمایز از سایر گونه‌های شناخته‌شده است.»

پژوهشگران تخمین می‌زنند میمون تازه کشف‌شده بین ۵٫۷۸ میلیون تا ۳٫۴۴ میلیون سال پیش از نزدیک‌ترین خویشاوند خود، یعنی کولوبوس سیاه که در فاصله‌ی ۱۲۰۰ کیلومتری در غرب آفریقا زندگی می‌کند، جدا شده است.

این کشف ارزشمند، با هشداری جدی همراه است: گونه‌ی جدید در منطقه‌ای با محدوده‌ی پراکنش بسیار محدود زندگی می‌کند و تخریب زیستگاه، بزرگ‌ترین تهدید برای بقای آن محسوب می‌شود. به همین دلیل، تیم پژوهشی رسماً توصیه کرده است که این میمون در فهرست سرخ اتحادیه‌ی بین‌المللی حفاظت از طبیعت در رده‌ی «در معرض خطر» قرار گیرد تا زمینه برای اقدامات حفاظتی مؤثر فراهم آید.

یافته‌ها بار دیگر اهمیت پارک ملی لومامی را به عنوان یکی از ارزشمندترین مناطق برای تنوع زیستی جهان نشان می‌دهد. جنگل‌های بارانی حوضه‌ی کنگو، دومین جنگل‌های گرمسیری بزرگ جهان پس از آمازون هستند و حدود ۶۰ درصد آن در جمهوری دموکراتیک کنگو قرار دارد. این جنگل‌ها گنجینه‌ای از تنوع زیستی هستند. کشف دو گونه‌ی جدید از نخستی‌ها در این منطقه، نشان می‌دهد هنوز گونه‌های ناشناخته‌ی زیادی از پستانداران، آبزیان، خزندگان و گیاهان در آنجا وجود دارند.

پژوهش در ژورنال PLOS One منتشر شده است.