برای بیش از نیم قرن، یکی از مشهورترین معماهای جنایی آمریکا در یک جدول ۳۴۰ حرفی پنهان شده بود. Z340، رمزی که فردی با نام «زودیاک» در سال ۱۹۶۹ برای روزنامه‌ی San Francisco Chronicle فرستاد، سرانجام در دسامبر ۲۰۲۰ (آذر و دی ۱۳۹۹) شکسته شد؛ اما برخلاف امید بسیاری، نتیجه به شناسایی قاتل منجر نشد.
زودیاک نامی بود که یک قاتل ناشناس در منطقه‌ی خلیج سان‌فرانسیسکو برای خود انتخاب کرده بود. او در اواخر دهه‌ی ۱۹۶۰ با ارسال نامه‌ها و رمزهای عجیب برای پلیس و روزنامه‌ها، توجه رسانه‌ها را به خود جلب کرد. پلیس دست‌کم پنج قتل را به این فرد مرتبط دانست؛ درحالی‌که خود او در نامه‌هایش مدعی شده بود قربانیان بیشتری داشته است. هویت او هنوز مشخص نشده و پرونده همچنان باز است.
قاتل زنجیره‌ای که در اواخر دهه‌ی ۶۰ میلادی مرتکب چندین قتل شد
در سال ۱۹۶۹، زودیاک یکی از معروف‌ترین نامه‌های خود را برای Chronicle فرستاد؛ نامه‌ای که یک جدول پر از نمادهای ناشناخته با ۳۴۰ کاراکتر همراه آن بود. همین موضوع باعث شد این پیام بعدها با نام Z340 شناخته شود. برخلاف رمز اول زودیاک که در همان سال ظرف چند روز توسط یک زوج علاقه‌مند شکسته شده بود، Z340 نزدیک به ۵۱ سال در برابر تلاش‌های رمزگشایان مقاومت کرد.
رمز Z340 در سال ۲۰۲۰ به‌دست سه نفر شکسته شد
سرانجام دیوید اورانچاک، سم بلیک و یارل فان ایک توانستند در اواخر ۲۰۲۰ به راه‌حل برسند. آن‌ها از تحلیل‌های آماری، نرم‌افزار رمزگشایی و بررسی تعداد بسیار زیادی از روش‌های مختلف چیدمان حروف استفاده کردند. طبق توضیح پژوهشگران، بیش از ۶۵۰ هزار حالت مختلف برای جابه‌جایی کاراکترها بررسی شد تا الگوی درستی برای خواندن متن پیدا شود.
مشکل اصلی این بود که نمادهای Z340 فقط با جایگزین‌شدن حروف حل نمی‌شدند؛ ترتیب خواندن متن هم عمداً به‌هم ریخته بود. گروه حل‌کننده متوجه شد بخشی از پیام باید با الگویی غیرمعمول و به‌شکل مورب خوانده شود و سپس این روش با رمزگذاری جایگزینی نمادها ترکیب شود. همین لایه‌ی اضافه یکی از دلایلی بود که Z340 را برای دهه‌ها دست‌نیافتنی کرد.
پس از رسیدن به متن انگلیسی، چند عبارت کلیدی نشان داد که راه‌حل احتمالاً درست است؛ از جمله اشاره‌ی زودیاک به برنامه‌ی تلویزیونی و همچنین «اتاق گاز.» این بخش اهمیت ویژه‌ای داشت، چون در ۱۹۶۹ فردی که خود را زودیاک معرفی می‌کرد، در یک برنامه‌ی تلویزیونی تماس گرفته و درباره‌ی اتاق گاز صحبت کرده بود. همین ارتباط تاریخی یکی از نشانه‌هایی بود که پژوهشگران را نسبت‌به درستی رمزگشایی مطمئن‌تر کرد.
اما خبر اصلی برای کارآگاهان چندان امیدوارکننده نبود. متن رمزگشایی‌شده بیشتر شامل طعنه و پیام‌های خودستایانه بود و اطلاعات مشخصی درباره‌ی هویت زودیاک ارائه نمی‌کرد.
نتیجه‌ی رمزگشایی کد زودیاک چیزی نبود که کارآگاهان منتظرش بودند
در بخشی از آن، زودیاک می‌گوید از تلاش پلیس برای دستگیری‌اش لذت می‌برد و از مجازات اعدام نمی‌ترسد؛ اما خبری از نام واقعی، نشانی یا سرنخ مستقیمی که بتواند قاتل را شناسایی کند، وجود ندارد. San Francisco Chronicle نیز در گزارش خود تأکید کرد که Z340 نام قاتل را فاش نکرد.
راه‌حل این رمز در همان زمان برای بررسی به FBI ارسال شد. واحد رمزگشایی این سازمان پس از بررسی، صحت آن را تأیید و اعلام کرد که Z340، یکی از رمزهای منتسب‌به زودیاک، واقعاً حل شده است. FBI در عین حال تأکید کرد که پرونده‌ی زودیاک همچنان در حال بررسی است و حل‌شدن رمز به معنای حل‌شدن پرونده نیست.
امروز Z340 تنها یکی از چند رمز منتسب‌به زودیاک است. رمز ۴۰۸ در سال ۱۹۶۹ شکسته شد؛ اما رمزهای کوتاه‌تر دیگری مانند Z13 و Z32 همچنان رمزگشایی قطعی و مورد پذیرش رسمی ندارند. به همین دلیل، با وجود پیشرفت بزرگ سال ۲۰۲۰، یکی از مشهورترین رازهای جنایی آمریکا هنوز بدون پاسخ مانده است.
ماجرای Z340 شاید بیش از هر چیز نشان دهد که رمزگشایی یک پیام و حل یک پرونده دو مسئله‌ی کاملاً متفاوت‌اند. پژوهشگران بالاخره توانستند بفهمند زودیاک چه نوشته بود؛ اما بعد از ۵۱ سال معلوم شد که آنچه نوشته، همان چیزی نیست که همه منتظرش بودند: نام قاتل درون رمز نبود.
