در میان خیابانهای شلوغ اوساکا، ساختمانی وجود دارد که اگر برای اولین بار آن را ببینید، احتمالاً فکر میکنید تصویر اشتباهی دیدهاید: یک بزرگراه از دل یک ساختمان اداری عبور میکند. خودروها در ارتفاع چند طبقهای از زمین حرکت میکنند، در حالی که پشت دیوارهای همان سازه، کارمندان در دفترهای خود مشغول کار هستند.
این ساختمان عجیب Gate Tower Building نام دارد؛ یک برج اداری ۱۶ طبقه در منطقهی فوکوشیما در شهر اوساکای ژاپن که به دلیل عبور خروجی بزرگراه هانشین از میان طبقات پنجم تا هفتم آن، به یکی از شناختهشدهترین نمونههای معماری شهری در جهان تبدیل شده است.
این ایده از ابتدا یک شاهکار مهندسی نبود؛ بلکه نتیجهی لجبازی و درگیری طولانی میان مالک زمین، برنامهی توسعه شهری و مسیر یک بزرگراه بود.
وقتی بزرگراه و ساختمان بر سر یک زمین به مشکل خوردند
داستان Gate Tower Building به دههی ۱۹۸۰ بازمیگردد. زمینی که امروز این ساختمان روی آن قرار دارد، سالها در اختیار یک شرکت فعال در حوزهی چوب و زغال بود. با تغییر منابع انرژی و کاهش استفاده از زغال، ساختمانهای قدیمی این مجموعه فرسوده شدند و مالکان تصمیم گرفتند زمین را دوباره توسعه دهند.
در سال ۱۹۸۳ طرح بازسازی منطقه تأیید شد، اما یک مشکل وجود داشت: مسیر برنامهریزیشدهی بزرگراه هانشین از همان زمین عبور میکرد. مجوز ساخت ساختمان جدید صادر نمیشد و مالک هم حاضر نبود از حقوق خود روی زمین صرفنظر کند. در نهایت، پس از حدود پنج سال مذاکره میان مالکان و شرکت بزرگراه هانشین، راهحلی پیدا شد که در آن هیچکدام از طرفین مجبور به کنار گذاشتن کامل خواسته خود نشدند.
راهحل چه بود؟ احداث ساختمانی که بزرگراه از داخل آن عبور میکند.
تولد یک ساختمان غیرممکن
Gate Tower Building در سال ۱۹۹۲ تکمیل شد. این ساختمان ۷۱٫۹ متر ارتفاع دارد، ۱۶ طبقه بالای زمین و دو طبقه زیر زمین دارد و کاربری اصلی آن اداری است. طراحی آن توسط شرکتهای Azusa Sekkei وYamamoto-Nishihara Kenchiku Sekkei انجام شد و سازه از بتن مسلح و بخشهایی با اسکلت فولادی ساخته شده است.
بخش عجیب ساختمان در طبقات پنجم تا هفتم دیده میشود؛ جایی که خروجی اومدا از مسیر ایکدا در بزرگراه هانشین از میان ساختمان عبور میکند. در واقع اگر با آسانسور ساختمان حرکت کنید، بعد از طبقهی چهارم مستقیماً به طبقهی هشتم میرسید؛ چون طبقات میانی در اختیار مسیر بزرگراه هستند.
مسیر خودروها مانند یک پل مستقل ساخته شده و روی پایههایی خارج از ساختمان قرار گرفته است
البته برخلاف چیزی که از بیرون به نظر میرسد، بزرگراه واقعاً به ساختمان تکیه نکرده است. مسیر خودروها مانند یک پل مستقل ساخته شده و روی پایههایی خارج از ساختمان قرار گرفته است. میان بزرگراه و سازه فاصلهای وجود دارد و برای کاهش صدا و لرزش، پوششهای عایق در اطراف مسیر نصب شدهاند.
یکی از جالبترین جزئیات این پروژه، نحوهی تعریف حقوقی این فضا است. طبقات پنجم تا هفتم که مسیر بزرگراه از آنها عبور میکند، در عمل به شرکت بزرگراه هانشین اختصاص داده شدهاند. به همین دلیل گاهی گفته میشود بزرگراه «مستأجر» این ساختمان است.
در داخل ساختمان، آسانسورها، راهپلهها و تجهیزات فنی طوری طراحی شدهاند که مسیر بزرگراه را دور بزنند. کارمندان ساختمان هم در طبقات دیگر فعالیت میکنند و با وجود عبور خودروها، به دلیل عایقبندی مناسب مشکل جدی از نظر صدا و لرزش ندارند.
ساخت Gate Tower Building فقط یک پروژهی معماری نبود؛ این ساختمان نتیجهی تغییر قوانین شهری ژاپن هم بود. در سال ۱۹۸۹، قوانین مربوط به جادهها، شهرسازی، بازتوسعهی شهری و مقررات ساختمانی اصلاح شدند تا امکان استفادهی مشترک از یک فضا برای ساختمان و مسیر جادهای فراهم شود. این چارچوب که به «سیستم جادهی سهبعدی» معروف شد، بعدها امکان اجرای پروژههایی مشابه را فراهم کرد. Gate Tower Building نخستین نمونهی استفاده از این سیستم در ژاپن بود.
چرا این ساختمان هنوز خاص است؟
در شهرهای متراکم ژاپن، زمین ارزش زیادی دارد و گاهی پیدا کردن راهی برای استفادهی همزمان از یک فضای محدود، به یک مسئلهی پیچیده تبدیل میشود. معمولاً مهندسان ترجیح میدهند جادهها را زیر زمین ببرند یا ساختمانها را از مسیرهای اصلی دور کنند؛ اما در Gate Tower Building راه دیگری انتخاب شد: به جای حذف یکی از دو پروژه، هر دو در یک نقطه کنار هم قرار گرفتند.
این ساختمان نشان میدهد معماری همیشه فقط دربارهی شکل ظاهری نیست؛ گاهی مهمترین بخش یک پروژه، مذاکره میان قوانین، زمین، حملونقل و نیازهای شهری است.
Gate Tower Building امروز بیشتر از یک ساختمان اداری است؛ نمونهای نادر از زمانی است که یک شهر مجبور شد برای حل یک مشکل، قوانین و تصور معمول از رابطهی میان ساختمان و خیابان را تغییر دهد.
