شاگرد تعمیرگاه، یکی از بزرگترین شرکتهای خودروسازی را احداث کرد؛ ۲۶ آبان
سالها پیش، کانال سوئز مسیر کشتیها را کوتاه کرد، یک جعبهی چوبی، دنیای کامپیوتر را تغییر داد و Surveyor 6 برای چند ثانیه از ماه برخاست.
گاهی ابزارها و زیرساختهایی که امروز بدیهی به نظر میرسند، از ایدههایی ساده و مسئلههایی کاملاً عملی آغاز شدهاند؛ جعبهی چوبی کوچکی که راه تعامل با کامپیوتر را تغییر داد، دستگاهی که شمارش جمعیت را به پردازش خودکار داده پیوند زد و کانالی که مسیر تجارت میان قارهها را کوتاه کرد. در سوی دیگر، گاهی یک حرکت چندمتری روی سطح ماه یا تجربهی یک تعمیرکار جوان، سرآغاز تحولی بزرگ در مهندسی و صنعت میشود.
در تونل زمان امروز، از ثبت اختراع ماوس و مسیر شکلگیری شرکت هوندا میگوییم؛ افتتاح کانال سوئز و نخستین پرش کنترلشده از سطح ماه را مرور میکنیم و در پایان، به سراغ هرمان هولریث میرویم؛ مخترعی که با ساخت دستگاه جدولبندی کارتهای پانچ، یکی از پایههای صنعت پردازش داده و شرکتی را بنا گذاشت که بعدها به آیبیام تبدیل شد.
جعبهی چوبی کوچکی که ماوس شد
نام «ماوس» در سند اختراع دیده نمیشد. عنوان رسمی پتنت شمارهی ۳٬۵۴۱٬۵۴۱، «نشانگر موقعیت X-Y برای سامانهی نمایش» بود و مالکیت آن به مؤسسهی پژوهشی استنفورد میرسید، نه داگلاس انگلبارت. ۵۶ سال پیش، سندی صادر شد که ابزار کوچک آزمایشگاه منلو پارک را به یکی از پایههای تعامل انسان و کامپیوتر پیوند زد.
واژهی «ماوس» حتی یک بار هم در متن پتنت نیامده بود
بیل انگلیش نمونهی چوبی را بر پایهی طرح انگلبارت ساخت. دو چرخ عمود بر هم، حرکت دست را در محورهای افقی و عمودی اندازه میگرفتند و مکاننما را روی نمایشگر جابهجا میکردند. فضای بدنه فقط برای یک دکمه کافی بود. درخواست ثبت اختراع نیز بیش از سه سال زودتر، در ۲۱ ژوئن ۱۹۶۷، ارائه شده بود.
توپ مکانیکی در نسلهای بعد جای چرخها را گرفت و سپس حسگرهای نوری، ارتباط بیسیم و ژستهای لمسی از راه رسیدند. شکل ابزار تغییر کرد، اما ایدهی مرکزی انگلبارت پابرجا ماند؛ حرکت طبیعی دست میتواند راهی مستقیم برای کار با فضای دیجیتال باشد.
از شاگردی تعمیرگاه تا ساختن هوندا
سویچیرو هوندا در کودکی از لاستیک مستعمل پدال دوچرخه مُهری برای خانواده ساخت، اما فراموش کرد نوشته باید وارونه حک شود. شکست کوچک، نشانهای زودهنگام از روحیهای بود که با آزمون، خطا و اصلاح شکل گرفت. او ۱۲۰ سال پیش در روستایی نزدیک هاماماتسو به دنیا آمد و در ۱۵ سالگی، بدون تحصیلات رسمی، راهی توکیو شد تا در تعمیرگاه شاگردی کند.
هوندا مسیرش را با ۳۴ کارمند آغاز کرد
مسیرش از تعمیر خودرو و ساخت قطعه گذشت تا سرانجام هوندا موتور را در ۱۹۴۸ با ۳۴ کارمند بنیان گذاشت. نخستین موتورسیکلت کاملا طراحیشدهی برند، هوندا دریم Type D، یک سال بعد با موتور دوزمانهی ۹۸ سیسی و توان ۳ اسببخار وارد بازار شد. نام «دریم» همان بلندپروازی بنیانگذار را بازتاب میداد.
تمرکز بر موتورهای سبک، تولید انبوه و حضور در مسابقات، کارگاهی کوچک را به برندی جهانی در موتورسیکلت و خودرو رساند. میراث سویچیرو هوندا هنوز در فرهنگی دیده میشود که تجربهی عملی و جسارت مهندسی را هموزن آموزش رسمی میداند.
شکافی در صحرا که نقشهی تجارت را عوض کرد
کاروانی با ۷۷ کشتی، از جمله ۵۰ کشتی جنگی، وارد آبراهی شد که دو دریا را به هم میرساند. در میان مهمانان، خدیوی اسماعیل و امپراتریس اوژنی حضور داشتند. کانال سوئز پس از حدود ۱۰ سال حفاری گشوده شد و مسیر دریایی مدیترانه به دریای سرخ را بدون دورزدن آفریقا ممکن کرد.
ساخت سوئز ۷۴ میلیون مترمکعب خاک و دو برابر بودجهی اولیه هزینه داشت
مهندسان پروژهی فردینان دو لسپس حدود ۷۴ میلیون مترمکعب خاک برداشتند. طول کانال هنگام افتتاح ۱۶۴ کیلومتر بود و هزینهی نهایی تقریبا به دو برابر برآورد نخست رسید. چنین ابعادی، سوئز را به نمایش خیرهکنندهای از مهندسی قرن نوزدهم بدل کرد، هرچند نیروی کار مصری بهای انسانی سنگینی برای ساخت آن پرداخت.
اهمیت آبراه به کشتیهای بخار همان دوره محدود نماند. نفتکشها، کشتیهای کانتینری و زنجیرههای تامین صنایع دیجیتال هنوز به گذر امن از سوئز وابستهاند. توقف چندروزهی عبور میتواند کارخانهها و فروشگاههایی در چند قاره را با کمبود قطعه روبهرو کند؛ گواهی روشن بر اینکه یک کانال باریک چگونه نبض تجارت جهانی را در دست دارد.
پروازی کوتاهتر از طول یک خودرو بر سطح ماه
سه موتور Surveyor 6 فقط ۲٫۵ ثانیه روشن ماندند. سطحنشین حدود ۳ متر بالا رفت، ۲٫۵ متر بهسوی غرب جابهجا شد و دوباره آرام بر سطح ماه نشست. سفر افقیاش از طول بسیاری از خودروها کوتاهتر بود، اما نخستین برخاستن کنترلشده از سطح جرمی آسمانی را رقم زد.
یکی از بزرگترین رکوردهای فضایی با جابهجایی ۲٫۵ متری ثبت شد
پرش ۵۹ سال پیش در دشت سینوس مدی انجام شد و صرفا نمایشی برای ثبت رکورد نبود. تغییر محل دوربین امکان تصویربرداری استریوسکوپی را فراهم کرد. پژوهشگران جای پایههای فرود، توان تحمل خاک و اثر فوران موتور بر غبار ماه را نیز از زاویهای تازه بررسی کردند.
Surveyor 6 در مجموع ۲۹٬۹۵۲ تصویر و حدود ۳۰ ساعت داده دربارهی ترکیب شیمیایی سطح فرستاد. ماموریتهای Surveyor باید نشان میدادند فرود نرم و عملیات روی خاک ماه شدنی است؛ دانشی که مستقیما به کاهش خطر ماموریتهای سرنشیندار آپولو کمک کرد. همان پرش کوچک، پیشدرآمدی برای برخاستن کاوشگرهای بازگشت نمونه و ماژولهای ماهنشین نسلهای بعد شد.
مردی که سرشماری را به پردازش داده پیوند زد
صفحههای مدرج، سیمهای برق و کارتهایی پوشیده از سوراخ، پاسخ هرمان هولریث به انبوه فرمهای سرشماری بودند. سامانهی او دادههای هر فرد را روی یک کارت رمزگذاری میکرد و با عبور پینهای فلزی از سوراخها، مدار الکتریکی مرتبط را میبست. شمارش و دستهبندی اطلاعات دیگر فقط بر دوش کارکنانی نبود که اعداد را دستی ثبت میکردند.
یکی از ریشههای IBM در مسئلهی دشوار شمارش جمعیت شکل گرفت
فناوری هولریث در سرشماری ۱۸۹۰ ایالات متحده به کار رفت و پردازش دادهها را بسیار سریعتر کرد. او در ۱۸۹۶ ماشینهایش را به پایهی کسبوکاری تازه تبدیل کرد. شرکت ماشینهای جدولبندی در ۱۹۱۱ با چند مجموعهی دیگر ادغام شد و سازمان حاصل، در ۱۹۲۴ نام IBM را برگزید.
هولریث ۹۷ سال پیش در ۶۹سالگی بر اثر حملهی قلبی در واشینگتن درگذشت، اما قالب فکری اختراعش ماندگار شد. کارتهای پانچ دههها برای ورود داده و برنامه به کامپیوترها به کار رفتند. کلاندادهی امروز با فضای ابری و پردازندههای پرسرعت اداره میشود، ولی ریشهی صنعتی آن را میتوان در تلاشی دولتی برای شمردن جمعیت دید.