۶ سال از معرفی پلی‌استیشن ۵ گذشت - ۲۱ آبان

گاهی فناوری‌هایی که امروز بخش جدایی‌ناپذیر زندگی ما هستند، با طرح‌هایی کوچک و آزمایش‌هایی ساده آغاز شدند؛ از شبکه‌ای برای پیوند دادن اسناد که بعدها تمام جهان را به هم متصل کرد تا فضاپیمایی که با وجود فرودی ناموفق، اطلاعاتی ارزشمند از یک دنباله‌دار به زمین فرستاد. گاهی هم یک اختلاف جزئی در اندازه‌گیری یا نخستین پرواز دوباره‌ی یک فضاپیما، مسیر علم و مهندسی را برای همیشه تغییر می‌دهد.

در تونل زمان امروز، از پیشنهاد اولیه‌ی تیم برنرز لی برای ساخت وب جهان‌گستر و فرود پرماجرای کاوشگر فیلای روی یک دنباله‌دار می‌گوییم؛ کشف آرگون به‌دنبال یک اختلاف کوچک در اندازه‌گیری چگالی گازها را مرور می‌کنیم، به نخستین پرواز دوباره‌ی شاتل کلمبیا می‌رسیم و در پایان، ماجرای ورود پلی‌استیشن ۵ به بازاری گرفتار کمبود تراشه را بررسی می‌کنیم.

روی نخستین سرور وب در سرن (CERN) یادداشتی با جوهر قرمز چسبانده بودند تا کسی دستگاه را خاموش نکند. کامپیوتر نکست میزبان سامانه‌ای بود که هنوز نه میلیاردها کاربر داشت و نه حتی مدیری می‌توانست ابعاد آینده‌اش را تصور کند.

تا پایان ۱۹۹۰، نخستین سرور و مرورگر روی همان کامپیوتر کار می‌کردند. کنار هم قرار گرفتن نشانی‌های وب، پروتکل انتقال و زبان نشانه‌گذاری، اینترنت تخصصی را به فضایی برای انتشار عمومی اطلاعات بدل کرد. مقیاس پیشنهاد اولیه کوچک بود، اما منطق پیوند دادن دانش هنوز زیر میلیاردها صفحه‌ی وب جریان دارد.

گرانش ناچیز دنباله‌دار 67P/Churyumov-Gerasimenko کاوشگر ۱۰۰ کیلوگرمی فیلای را دوباره به فضا پس فرستاد و فرودی تاریخی را به پروازی پیش‌بینی‌نشده تبدیل کرد.

۱۲ سال پیش، فیلای پس از حدود ۷ ساعت جدایی از مدارگرد روزتا سطح دنباله‌دار را لمس کرد. کاوشگر دو بار جهید، نزدیک ۲ ساعت حرکت کرد و سرانجام در ناحیه‌ی سایه‌دار آبیدوس (Abydos) آرام گرفت.

نور اندک، شارژ باتری خورشیدی را مختل کرد؛ بااین‌حال فیلای طی ۶۴ ساعت نزدیک به ۸۰ درصد برنامه‌ی علمی نخست را اجرا کرد. ابزارهایش ۱۶ ترکیب آلی را در گاز و غبار پیرامون دنباله‌دار تشخیص دادند. ماموریت روزتا نشان داد موفقیت فضایی همیشه به معنای اجرای بی‌نقص نقشه نیست؛ گاهی داده‌های ارزشمند درست از دل خطا بیرون می‌آیند.

دو نمونه‌ی نیتروژن باید چگالی یکسانی می‌داشتند، اما اندازه‌گیری‌های دقیق خلافش را نشان می‌داد. جان ویلیام استرات لرد ریلی، اختلاف کوچک میان نیتروژن به‌دست‌آمده از هوا و نمونه‌ی تولیدشده در آزمایشگاه را نادیده نگرفت.

نام او فقط کنار یک عنصر نماند. پراکندگی ریلی توضیح می‌دهد چرا طول موج‌های کوتاه نور در جو بیشتر پراکنده می‌شوند، آسمان آبی دیده می‌شود و غروب به سرخی می‌زند. همان فیزیک هنوز در اپتیک، مخابرات، صوت‌شناسی و اندازه‌گیری ویژگی‌های جو کاربرد دارد.

فضاپیماها تا آن زمان ماموریت‌هایی یک‌باره داشتند. کلمبیا با بازگشت به سکوی پرتاب، پرسشی گران و دشوار را پیش روی مهندسان گذاشت؛ آیا وسیله‌ای که از مدار برگشته بود، می‌توانست دوباره راهی فضا شود؟

نخستین آزمایش بازوی رباتیک Canadarm نیز در همین پرواز انجام گرفت؛ ابزاری که بعدها برای جابه‌جایی محموله‌ها و عملیات مداری به کار آمد. STS-2 ثابت کرد یک مدارگرد می‌تواند پس از بازگشت، تعمیر و آماده‌سازی دوباره پرواز کند. سامانه‌های فضایی بازگشت‌پذیر امروز ادامه‌ی همان رؤیای دشوارند، هرچند شیوه‌ی اجرا و اقتصاد پرتاب دگرگون شده است.

صف‌های شبانه‌ی خرید کنسول جایشان را به دکمه‌ی سفارش آنلاین داده بودند. همه‌گیری کرونا فروشگاه‌ها را محدود کرده بود و سونی برای حفظ سلامت خریداران، فروش را تنها به‌صورت آنلاین انجام داد. هم‌زمان، کمبود تراشه پیدا کردن کنسول را دشوارتر می‌کرد.

فضای ذخیره‌سازی SSD پرسرعت، رهگیری پرتو، خروجی 4K و بازخورد لمسی کنترلر دوال‌سنس مهم‌ترین ویژگی‌های فنی نسل جدید بودند. فروش سال نخست مالی به ۷٫۸ میلیون دستگاه رسید و از رکورد آغاز نسل پیشین عبور کرد. اثر ماندگار کنسول را می‌توان در کاهش زمان بارگذاری و استفاده‌ی گسترده‌تر بازی‌ها از بازخورد حسی دید.