وقتی رکورد فوران خورشیدی شکسته شد؛ تونل زمان - ۱۳ آبان

از تأسیس یکی از محرمانه‌ترین سازمان‌های اطلاعاتی جهان تا ثبت قدرتمندترین شراره‌ی خورشیدی و پیش‌بینی نتیجه‌ی انتخابات آمریکا با کامپیوتر؛ چهارم نوامبر در تاریخ علم و فناوری با رویدادهای مهمی همراه بوده است. در این شماره از تونل زمان، پنج اتفاق را مرور می‌کنیم.

آژانس امنیت ملی ایالات متحده (NSA) در سال ۱۹۵۲، به دستور هری ترومن، رئیس‌جمهور وقت آمریکا، فعالیت خود را آغاز کرد. این سازمان زیرمجموعه‌ی وزارت دفاع آمریکا قرار گرفت و مأموریت اصلی آن گردآوری اطلاعات از سیگنال‌های ارتباطی و رمزگشایی پیام‌های محرمانه بود.

آژانس امنیت ملی در دهه‌های بعد به یکی از مهم‌ترین سازمان‌های اطلاعاتی آمریکا تبدیل شد و فعالیتش به حوزه‌هایی مانند امنیت ارتباطات و دفاع سایبری گسترش یافت. افشاگری‌های ادوارد اسنودن در سال ۲۰۱۳ نیز ابعاد گسترده‌ای از برنامه‌های نظارت الکترونیکی این سازمان را آشکار کرد.

در سال ۲۰۰۳، خورشید یکی از شدیدترین فوران‌های ثبت‌شده در تاریخ مشاهدات علمی را تجربه کرد. شدت شراره به‌اندازه‌ای بود که حسگر پرتو ایکس ماهواره‌ی GOES-12 اشباع شد و دانشمندان نتوانستند مقدار واقعی آن را مستقیماً اندازه‌گیری کنند.

شدت این فوران در ابتدا X28 برآورد شد، اما محاسبات بعدی نشان داد ممکن است به X45 رسیده باشد. این رویداد در جریان مجموعه‌ای از طوفان‌های خورشیدی موسوم به «طوفان‌های هالووین ۲۰۰۳» رخ داد که اختلالاتی در ارتباطات رادیویی، سامانه‌های ماهواره‌ای و موقعیت‌یابی ایجاد کردند.

خوشبختانه شراره‌ی چهارم نوامبر در نزدیکی لبه‌ی قرص خورشید رخ داد و بخش عمده‌ی ذرات پرتاب‌شده مستقیماً به زمین برخورد نکردند. این فوران همچنان یکی از معیارهای مهم برای مطالعه‌ی فعالیت‌های شدید خورشیدی و خطرات احتمالی آن‌ها برای فناوری‌های زمینی و فضایی است.

چارلز کوئن کائو، فیزیک‌دان و مهندس پیشگام ارتباطات نوری، در ۴ نوامبر ۱۹۳۳ در شانگهای چین متولد شد. او به‌دلیل پژوهش‌هایی که انتقال اطلاعات با استفاده از نور در رشته‌های بسیار نازک شیشه‌ای را امکان‌پذیر کرد، به پدر ارتباطات فیبر نوری شهرت یافت.

پژوهش‌های او زمینه‌ساز توسعه‌ی شبکه‌های ارتباطی پرسرعت و زیرساخت اینترنت امروزی شدند. کائو در سال ۲۰۰۹ نیمی از جایزه‌ی نوبل فیزیک را به‌پاس دستاوردهایش در انتقال نور از طریق فیبر دریافت کرد و در سپتامبر ۲۰۱۸، در ۸۴ سالگی درگذشت.

نورمن فاستر رمزی، فیزیک‌دان آمریکایی و برنده‌ی جایزه‌ی نوبل، در سال ۲۰۱۱ و در ۹۶ سالگی درگذشت. او یکی از چهره‌های مؤثر در توسعه‌ی روش‌های اندازه‌گیری بسیار دقیق زمان و فرکانس بود و بخش بزرگی از دوران علمی خود را در دانشگاه هاروارد گذراند.

رمزی روشی موسوم به «میدان‌های نوسانی جداشده» توسعه داد که امکان اندازه‌گیری دقیق‌تر گذارهای انرژی اتم‌ها را فراهم می‌کرد. این روش در ساخت و بهبود ساعت‌های اتمی کاربرد پیدا کرد؛ ابزارهایی که امروزه برای زمان‌سنجی دقیق و هماهنگ‌سازی سامانه‌های موقعیت‌یابی ماهواره‌ای ضروری هستند.

او در سال ۱۹۸۹ به‌دلیل ابداع این روش، نیمی از جایزه‌ی نوبل فیزیک را دریافت کرد. رمزی همچنین در توسعه‌ی میزر هیدروژنی نقش داشت و در شکل‌گیری آزمایشگاه‌های بزرگ پژوهشی آمریکا، ازجمله بروکهاون و فرمی‌لب، مشارکت کرد.

در سال ۱۹۵۲، شبکه‌ی تلویزیونی CBS برای نخستین‌بار از کامپیوتر UNIVAC I برای پیش‌بینی نتیجه‌ی انتخابات ریاست‌جمهوری آمریکا استفاده کرد. رقابت میان دوایت آیزنهاور و آدلای استیونسون جریان داشت و کامپیوتر با تحلیل آرای اولیه، پیروزی قاطع آیزنهاور را پیش‌بینی کرد.

یونیواک در پیش‌بینی تعداد آرای الکترال نیز دقت بالایی داشت: ۴۳۸ رأی برای آیزنهاور پیش‌بینی کرد، درحالی‌که نتیجه‌ی نهایی ۴۴۲ رأی بود. این رویداد از نخستین نمونه‌های مشهور استفاده از کامپیوتر برای تحلیل داده‌های انتخاباتی به شمار می‌رود و مسیر استفاده‌ی گسترده‌تر از فناوری محاسباتی در پوشش انتخابات را هموار کرد.