تونل زمان - ۳ آبان؛ ۲۵ سال از عرضه ویندوز XP گذشت

بعضی فناوری‌ها پس از خروج از بازار هم فراموش نمی‌شوند. یک تصویر، صدای کوتاه آغاز به کار و چند دکمه‌ی رنگی کافی‌اند تا میلیون‌ها نفر دوباره پشت کامپیوترهای دهه‌ی ۲۰۰۰ بنشینند.

روایت امروز از همان خاطره‌ی مشترک آغاز می‌شود و تا آزمایشگاهی پر از جیوه، تلسکوپی در پاریس و نموداری می‌رود که جای هر ستاره را در مسیر زندگی‌اش آشکار می‌کند.

صفحه‌ی آبی، دکمه‌ی سبز استارت و تپه‌ای که زیر آسمانی بی‌ابر کشیده شده بود، برای نسلی از کاربران معنای خود کامپیوتر را داشت. بیست‌وپنج سال پیش، Windows XP از راه رسید و کار با کامپیوتر شخصی را دوستانه‌تر جلوه داد؛ محیطی که پیچیدگی فنی را پشت رنگ‌ها، آیکون‌ها و مسیرهای ساده‌تر پنهان می‌کرد.

نیویورک میزبان مراسمی بود که مایکروسافت در آن ویندوز XP را برای بازار جهانی رونمایی کرد. نسخه‌های Home و Professional بر پایه‌ی Windows NT 5.1، دو مسیر خانگی و حرفه‌ای ویندوز را به معماری مشترک و باثبات‌تری رساندند. رابط Luna، منوی استارت بازطراحی‌شده و پشتیبانی بهتر از شبکه و دستگاه‌های جانبی، شکل کار روزانه با کامپیوتر را تغییر دادند.

عکس «بلیس» از تپه‌ای سبز در کالیفرنیا، گرفته‌شده در سال ۱۹۹۶، به چهره‌ی عمومی سیستم‌عامل بدل شد. پشتیبانی رسمی ویندوز XP در سال ۲۰۱۴ پایان یافت و به‌روزرسانی‌های امنیتی عادی متوقف شدند؛ بااین‌حال، برخی تجهیزات صنعتی و سامانه‌های قدیمی همچنان به نرم‌افزارهای وابسته به آن نیاز داشتند. داستان XP یادآور می‌شود که پایان پشتیبانی روی تقویم رخ می‌دهد، اما پایان واقعی یک فناوری به توان و هزینه‌ی مهاجرت کاربران بستگی دارد.

اوانجلیستا توریچلی تنها ۳۹ سال زندگی کرد، اما آزمایشی ساده نامش را در فیزیک ماندگار ساخت. او چهار سال پیش از مرگش لوله‌ای پر از جیوه را وارونه کرد و دید ستونی نزدیک به ۷۶۰ میلی‌متر باقی می‌ماند. پاسخ در نیرویی بود که هر لحظه بر بدن ما فشار می‌آورد؛ وزن جو، نه تصور قدیمی «ترس طبیعت از خلا».

واحد «تور» نیز نام توریچلی را حمل می‌کند و هر تور برابر با یک هفتصدوشصتم فشار استاندارد جو است. حسگرهای فشار گوشی‌ها، هواپیماها و ایستگاه‌های هواشناسی، ادامه‌ی همان پرسش بنیادی‌اند.

جووانی دومنیکو کاسینی در رصدخانه‌ی پاریس نقطه‌ای کم‌نور را کنار زحل پیدا کرد؛ اما رفتار آن نقطه عجیب بود. یاپتوس در یک سوی سیاره دیده می‌شد و در سوی دیگر تقریبا از چشمی تلسکوپ محو می‌شد. کاسینی حدس زد یک نیم‌کره‌ی قمر بسیار تاریک‌تر از نیمه‌ی دیگر است؛ برداشتی جسورانه که قرن‌ها بعد تصاویر فضایی تاییدش کردند.

وویاجر ۱ و وویاجر ۲ دوگانگی سطح را ثبت کردند و کاسینی کوه‌هایی در امتداد خط‌الراس استوایی یافت که ارتفاع بعضی از آن‌ها به حدود ۲۰ کیلومتر می‌رسد. انتقال غبار و جابه‌جایی گرمایی یخ‌ها هنوز یاپتوس را به آزمایشگاهی طبیعی برای شناخت تکامل قمرها تبدیل می‌کنند.

ستاره‌ها در آسمان پراکنده به نظر می‌رسند، اما روی نمودار هنری نوریس راسل نظم پیدا می‌کنند. راسل که ۱۴۹ سال پیش در اویستر بی نیویورک زاده شد، تحصیلات کارشناسی و دکتری خود را در سال‌های ۱۸۹۷ و ۱۹۰۰ در دانشگاه پرینستون به پایان رساند و به یکی از چهره‌های بنیادین اخترفیزیک آمریکا بدل شد.

راسل و اینار هرتسپرونگ، با کارهایی مستقل در دو سوی اقیانوس اطلس، رابطه‌ی درخشندگی و دمای سطحی ستاره‌ها را آشکار کردند. نمودار هرتسپرونگ-راسل ستاره‌های رشته‌ی اصلی، غول‌ها و کوتوله‌های سفید را در نواحی مشخص جای می‌دهد و به اخترشناسان امکان می‌دهد سن و مرحله‌ی تحول جمعیت‌های ستاره‌ای را بررسی کنند.

مدال طلای انجمن سلطنتی اخترشناسی در ۱۹۲۱، مدال هنری دراپر در ۱۹۲۲ و مدال بروس در ۱۹۲۵ دامنه‌ی اثرگذاری راسل را نشان می‌دهند؛ نمودارش هنوز یکی از نخستین ابزارهای خواندن زندگی ستاره‌هاست.