اریس تعریف سیاره را به چالش کشید، سرعت نور مبنای متر شد و آلفرد نوبل میراثی آکنده از تناقض برجا گذاشت.
رد پای یک روز را می‌توان بر دیوارهای بتنی شهر، صفحه‌کلید لپ‌تاپ و تصاویر کم‌نور اعماق منظومه‌ی شمسی دید. هرکدام از چنین نشانه‌هایی قصه‌ی تصمیمی را در خود نگه داشته‌اند که پیامدش بسیار فراتر از زمان سازندگانش رفت.
مسیر امروز از کوره‌های سیمان آغاز می‌شود، از آزمایشگاه و کارخانه می‌گذرد و کنار جرمی یخی پایان می‌یابد که دانشمندان را واداشت معنای سیاره را دوباره بسنجند.
حق اختراعی ناقص که شهرهای مدرن را ساخت
جوزف آسپدین، بنّا و آجرچین اهل لیدز، مخلوط سنگ‌آهک و خاک رس را می‌پخت، محصول را آسیاب می‌کرد و ماده‌ای به دست می‌آورد که رنگش یادآور سنگ‌های جزیره‌ی پورتلند بود. او ۲۰۲ سال پیش حق اختراع شماره‌ی ۵۰۲۲ را برای سیمان پرتلند گرفت. نام انتخابی آسپدین ماندگار شد، هرچند محصول کوره‌ی او هنوز با سیمان پرتلند امروزی فاصله داشت.
نام را پدر ثبت کرد، اما پسر، سیمان مدرن را به کوره رساند
گرمای بیشتر، حلقه‌ی گمشده‌ی فرایند بود. ویلیام آسپدین، پسر جوزف، حدود ۲۰ سال بعد پخت را به دماهای بالاتر رساند و با تولید کلینکر راه سیمان مدرن را هموار کرد.
کلینکر امروزی در حدود ۱٬۴۵۰ درجه‌ی سانتی‌گراد پخته می‌شود و سیمان حاصل، ذرات شن و سنگ را در بتن به هم پیوند می‌دهد. بتن پس از آب پرمصرف‌ترین ماده‌ی جهان به شمار می‌رود؛ بنابراین پشت پل‌ها و برج‌های امروز، هم حق اختراع مشهور پدر دیده می‌شود و هم نوآوری کمترشناخته‌شده‌ی پسر.
روزی که نور به خط‌کش جهان تبدیل شد
دانشمندان زمانی سرعت نور را با متر اندازه می‌گرفتند؛ ۴۳ سال پیش رابطه وارونه شد. هفدهمین کنفرانس عمومی اوزان و مقیاس‌ها در پاریس تصویب کرد که متر برابر مسافتی باشد که نور در خلا طی یک بازه‌ی زمانی معادل یک تقسیم بر ۲۹۹٬۷۹۲٬۴۵۸ ثانیه می‌پیماید. با چنین تصمیمی، سرعت نور در خلا دقیقا ۲۹۹٬۷۹۲٬۴۵۸ متربرثانیه تثبیت شد.
دانشمندان دیگر نور را با متر نمی‌سنجند؛ متر را با نور می‌سازند
تعریف پیشین از سال ۱۹۶۰ بر طول موج تابش اتم کریپتون-۸۶ تکیه داشت و تحقق عملی آن به منبع آزمایشگاهی مشخصی وابسته بود. پیشرفت لیزرها و سنجش دقیق فرکانس، امکان پیوند واحد طول با یکی از ثابت‌های بنیادی طبیعت را فراهم کرد. آزمایشگاه‌ها اکنون متر را با اندازه‌گیری زمان و نور بازآفرینی می‌کنند؛ بنیانی که از ساخت تراشه و ابزارهای اپتیکی دقیق تا نقشه‌برداری و ناوبری ماهواره‌ای امتداد یافته است.
مخترعی میان قدرت انفجار و آرمان صلح
زندگی آلفرد نوبل با تناقضی فراموش‌نشدنی گره خورد. شیمی‌دان و مهندس سوئدی ۱۹۳ سال پیش در استکهلم زاده شد و با تثبیت نیتروگلیسیرین در ماده‌ای متخلخل، کار با ماده‌ی منفجره را مهارپذیرتر کرد. ثبت اختراع دینامیت در سال ۱۸۶۷ به معدن‌کاران و سازندگان تونل قدرتی تازه بخشید؛ شبکه‌ی صنعتی او نیز تنها طی ۱۰ سال به ۱۶ کارخانه در ۱۴ کشور رسید.
ثروت دینامیت سرانجام پشتوانه‌ی جایزه‌ای برای صلح شد
نوبل تا پایان عمر ۳۵۵ حق اختراع به دست آورد، اما نامش بیش از هر محصولی با وصیت‌نامه‌ی سال ۱۸۹۵ زنده ماند. او بخش عمده‌ی ثروتش، نزدیک به ۳۱ میلیون کرون سوئد، را به جوایزی اختصاص داد که از سال ۱۹۰۱ به دستاوردهای علمی، ادبی و کوشش برای صلح تعلق می‌گیرند.
میراث نوبل پرسشی دشوار را همچنان پیش چشم فناوری می‌گذارد؛ مخترع تا کجا در برابر کاربرد ابزارش مسئول است و چگونه می‌تواند ثروت حاصل از صنعت را دوباره در خدمت بشر قرار دهد؟
تولد پاوربوک اپل و چهره‌ی آشنای لپ‌تاپ‌های امروزی
پیش از پاوربوک، بسیاری از کامپیوترهای قابل‌حمل بیشتر به چمدانی سنگین شباهت داشتند. اپل ۳۵ سال پیش در نمایشگاه COMDEX لاس‌وگاس سه مدل PowerBook 100 و PowerBook 140 و PowerBook 170 را به نمایش گذاشت. مدل پایه پردازنده‌ی Motorola 68000 با فرکانس ۱۶ مگاهرتز داشت؛ PowerBook 170 از پردازنده‌ی Motorola 68030 با فرکانس ۲۵ مگاهرتز بهره می‌برد.
نوآوری ماندگار خانواده نه فقط در قطعات، بلکه زیر دست کاربر قرار داشت. اپل کیبورد را به عقب راند تا فضایی برای استراحت دست و گوی اشاره‌گر مرکزی باز شود؛ آرایشی که به الگوی لپ‌تاپ‌های دهه‌ی ۱۹۹۰ بدل شد و ردش در جایگاه ترک‌پدهای امروزی باقی مانده است. سونی PowerBook 100 را برای اپل کوچک‌سازی و تولید کرد، درحالی‌که دو مدل دیگر حاصل طراحی داخلی اپل بودند. نام پاوربوک تا سال ۲۰۰۶ دوام آورد و سپس جای خود را به مک‌بوک داد.
سه تصویر خاموش که تعریف سیاره را برهم زد
جرمی کم‌نور در سه قاب میان ستاره‌ها جابه‌جا می‌شد، اما نزدیک به ۱۵ ماه کسی متوجه حرکتش نشد. مایک براون، چاد تروهیو و دیوید رابینوویتز ۲۳ سال پیش تصاویر را با تلسکوپ ۴۸ اینچی ساموئل اوشین در رصدخانه‌ی پالومار ثبت کردند. سه نوردهی با فاصله‌ی مجموعا حدود ۹۰ دقیقه انجام شد و بررسی داده‌ها در ژانویه‌ی ۲۰۰۵ به شناسایی اریس (Eris) انجامید.
اریس حدود ۲۷ درصد از پلوتو پرجرم‌تر است و گردش آن به دور خورشید نزدیک به ۵۵۷ سال زمینی طول می‌کشد. قمرش، دیسنومیا (Dysnomia)، تقریبا هر ۱۶ روز یک بار آن را دور می‌زند. پیدا شدن جرمی چنین بزرگ در ورای نپتون، مرز میان سیاره و اجرام کوچک‌تر را مبهم‌تر کرد و بحثی را شعله‌ور ساخت که سرانجام در سال ۲۰۰۶ به طبقه‌بندی اریس و پلوتو در گروه سیاره‌های کوتوله انجامید. چند نقطه‌ی کم‌نور در آرشیو، نقشه‌ی مفهومی منظومه‌ی شمسی را تغییر دادند.
