تونل زمان - ۲۸ مهر؛ از کشف پادماده تا آغاز اوبونتو از یک سی‌دی

گاهی یک معادله، ذره‌ای ناشناخته را پیش از آزمایشگاه آشکار می‌کند و گاهی یک سی‌دی رایگان، سیستم‌عاملی را به میلیون‌ها خانه می‌رساند. نقطه‌ی مشترک هر دو، جسارت دنبال‌کردن راهی بود که در آغاز چندان بدیهی به نظر نمی‌رسید.

رد همین جسارت را می‌توان از آزمایش فشرده‌ی جیمز چادویک تا سفر هشت‌ساله‌ی بپی‌کلمبو دنبال کرد؛ سفری میان هسته‌ی اتم، پادماده، نرم‌افزار آزاد و داغ‌ترین همسایگی خورشید.

در میان پاسخ‌های معادله‌ی پل دیراک، ذره‌ای عجیب پنهان بود؛ هم‌جرم الکترون، اما با بار مثبت. فیزیک‌دانان می‌توانستند پاسخ ناخوشایند را کنار بگذارند، ولی دیراک معنای فیزیکی آن را جدی گرفت. معادله‌ی سال ۱۹۲۸ او مکانیک کوانتومی را با نسبیت خاص سازگار می‌کرد و هم‌زمان دری به جهانی تازه می‌گشود.

دیراک ۴۲ سال پیش در ۸۲ سالگی در تالاهاسی درگذشت؛ اما پیوندی که میان ریاضیات و واقعیت برقرار کرد هنوز زنده مانده است. پوزیترون‌ها امروز در تصویربرداری پزشکی کاربرد دارند و آزمایشگاه‌های فیزیک ذرات، اتم‌های پادماده می‌سازند و رفتارشان را می‌سنجند.

تابشی نافذ از بریلیم بیرون می‌آمد و توضیح رایج، آن را نوعی پرتو گاما می‌دانست. جیمز چادویک با اندازه‌گیری انرژی پروتون‌هایی که از مواد غنی از هیدروژن بیرون رانده می‌شدند، دریافت چنین توضیحی با اعداد جور درنمی‌آید. آزمایش‌های فشرده‌ی او در سال ۱۹۳۲ به ذره‌ای بدون بار و تقریبا هم‌جرم پروتون رسید.

چادویک ۱۳۵ سال پیش در منچستر متولد شد. ذره‌ای که او شناسایی کرد، بعدها هم ابزار شکافت هسته‌ای و رآکتورها شد و هم راه پزشکی هسته‌ای و تولید ایزوتوپ‌های درمانی را گشود؛ میراثی دوگانه که از درمان بیماری تا ساخت سلاح امتداد دارد.

یک سی‌دی کافی بود تا کاربر Ubuntu 4.10 را نصب کند؛ نسخه‌ای با نام رمز Warty Warthog که قرار بود پیچیدگی لینوکس را از مسیر کاربران عادی کنار بزند. کنونیکال و جامعه‌ی زیر هدایت مارک شاتل‌ورث توزیع تازه را بر پایه‌ی دبیان ساختند و پشتیبانی از x86، AMD64 و PowerPC را در همان آغاز گنجاندند.

تجربه‌ی نصب امروزی با تصویرها و ابزارهای گرافیکی روان، فاصله‌ی زیادی با آن نسخه‌ی نخست دارد؛ اما ایده‌ی مرکزی پابرجا مانده است. اوبونتو اکنون از کامپیوتر شخصی فراتر رفته و در سرورها، زیرساخت‌های ابری و دستگاه‌های متصل حضور دارد؛ مسیری که از همان سی‌دی ساده آغاز شد.

رسیدن به عطارد فقط حرکت به‌سوی خورشید نیست؛ فضاپیما هنگام پایین‌رفتن در میدان گرانشی ستاره شتاب می‌گیرد و ممکن است با سرعتی مهارنشدنی از کنار سیاره بگذرد. بپی‌کلمبو برای رهایی از چنین سرنوشتی، انرژی مداری خود را با گذر از کنار زمین، زهره و عطارد کاهش داد.

طبق برنامه‌ی تازه‌ی ماموریت، ورود به مدار عطارد برای ۲۱ نوامبر ۲۰۲۶ تعیین شده و جدایی دو مدارگرد در دسامبر انجام می‌گیرد. مرحله‌ی علمی از سال ۲۰۲۷ آغاز خواهد شد تا سطح، درون، میدان مغناطیسی و محیط پیرامون عطارد هم‌زمان بررسی شوند. رسیدن به مقصد، برای بپی‌کلمبو خود یکی از بزرگ‌ترین دستاوردهاست.