۳ مهر؛ از کشف سرعت نور تا تولد موتورولا و رؤیای فضایی چین

گاهی یک پیشرفت بزرگ با دستگاهی خاموش، مگسی چشم‌سفید یا چند دقیقه تاخیر آغاز می‌شود. سرنخ‌هایی کوچک که نگاه بشر به ارتباطات، وراثت و جهان را تغییر دادند.

روایت‌های امروز از کف اقیانوس اطلس تا مدار زمین و مسیر مریخ امتداد دارند؛ جایی که حتی شکست یک ماموریت نیز می‌تواند بذر موفقیت‌های بعدی را بکارد.

۷۰ سال پیش، صدای مقام‌های نیویورک، اتاوا و لندن از مسیری عبور کرد که کف اقیانوس اطلس خوابیده بود. کابل TAT-1 میان کلارن‌ویل نیوفاندلند و اوبان اسکاتلند کشیده شده بود و با طول تقریبی ۳٬۶۱۲ کیلومتر، فقط ۳۶ مکالمه‌ی تلفنی هم‌زمان را جابه‌جا می‌کرد.

ارزش TAT-1 تنها در تعداد تماس‌ها نبود. کابل تا سال ۱۹۷۸ کار کرد و از سال ۱۹۶۳ بخشی از مسیر ارتباط مستقیم مسکو و واشینگتن را در اوج جنگ سرد بر دوش گرفت. سامانه‌ای که ظرفیتش با معیارهای امروز ناچیز به نظر می‌رسد، الگوی شبکه‌ای شد که اکنون بخش عمده‌ی ارتباطات بین‌قاره‌ای را با کابل‌های فیبرنوری و ظرفیت چند ترابیتی حمل می‌کند.

موشک Long March 2F از مرکز پرتاب ماهواره‌ی جیوچوان برخاست و شنژو ۷ را با سه فضانورد به مدار برد. ژای ژیگانگ، لیو بومینگ و جینگ های‌پنگ نخستین خدمه‌ی سه‌نفره‌ی یک فضاپیمای چینی بودند. دو روز بعد، ژای از دریچه بیرون آمد، لباس فضایی Feitian را در محیط واقعی آزمود و پرچم کوچک چین را مقابل دوربین تکان داد. بخش بیرونی عملیات نزدیک به ۱۴ دقیقه ادامه یافت.

ماموریت پس از حدود ۶۸ ساعت و ۲۷ دقیقه و تکمیل ۴۵ مدار پایان گرفت. چین با پرواز ۱۸ سال پیش به سومین کشوری تبدیل شد که توان راهپیمایی فضایی مستقل داشت. آزمون لباس، مدیریت خدمه و عملیات خارج از فضاپیما تمرینی جداافتاده نبود؛ تجربه‌ی شنژو ۷ بعدتر در ساخت و بهره‌برداری از ایستگاه فضایی تیانگونگ به کار آمد.

اوله رومر نه پرتوی نور را در آزمایشگاه به حرکت درآورد و نه ساعتی با دقت امروزی در اختیار داشت. اخترشناس دانمارکی که ۳۸۲ سال پیش در آرهوس زاده شد، زمان ناپدیدشدن آیو در سایه‌ی مشتری را زیر نظر گرفت. گرفت‌ها هنگامی که زمین از مشتری دور می‌شد، به‌تدریج دیرتر دیده می‌شدند. اختلاف انباشته‌ی نزدیک به ۲۲ دقیقه به رومر امکان داد نتیجه بگیرد نور برخلاف باور رایج، آنی جابه‌جا نمی‌شود.

در میان انبوه مگس‌های چشم‌قرمز آزمایشگاه، یک مگس نر با چشم‌های سفید ظاهر شد. توماس هانت مورگان، زیست‌شناسی که ۱۶۰ سال پیش در لکسینگتون کنتاکی زاده شد، جهش را در سال ۱۹۱۰ دنبال کرد.

مورگان در آغاز به نظریه‌ی کروموزومی وراثت بدبین بود؛ اما شواهد آزمایشگاه نظرش را عوض کرد. پژوهشگران «اتاق مگس» دانشگاه کلمبیا با بررسی پیوند صفات و نوترکیبی، نقشه‌برداری از جایگاه نسبی ژن‌ها را ممکن کردند. مورگان در سال ۱۹۳۳ به‌تنهایی جایزه‌ی نوبل فیزیولوژی یا پزشکی را گرفت. ژنتیک پزشکی و بسیاری از روش‌های زیست‌فناوری امروز هنوز بر همان پیوند بنیادی میان ژن و کروموزوم تکیه دارند.

دفتر فروش کارگاه برادران گالوین یک نکته‌ی نامعمول دارد. نخستین معامله‌ی کسب‌وکار در ۱۷ سپتامبر ۱۹۲۸ ثبت شد، هشت روز پیش از آنکه پل گالوین و جوزف گالوین مجموعه‌ی گالوین منیوفکچرینگ را در شیکاگو به ثبت برسانند. سیرز ۱۰ دستگاه حذف‌کننده‌ی باتری خرید؛ مبدلی که رادیوهای باتری‌خور خانگی را با برق شهری روشن می‌کرد. دو سال بعد، نخستین محصول با نام موتورولا، یک رادیوی خودروی ۳۰ دلاری بود.

نام مجموعه در سال ۱۹۴۷ رسما به موتورولا تغییر کرد. مسیر محصولاتش از رادیوی خودرو و تجهیزات پلیس به سامانه‌ای رسید که نخستین کلمات فضانوردان را در سال ۱۹۶۹ از ماه منتقل کرد. تلفن همراه تجاری DynaTAC نیز در سال ۱۹۸۳ فصل تازه‌ای در ارتباطات سیار گشود. میراث ۹۸ ساله‌ی موتورولا امروز در شبکه‌های رادیویی ماموریت‌حیاتی، ارتباطات عمومی و شکل‌گیری فرهنگ تلفن همراه دیده می‌شود.

پس از ۱۷ سال وقفه در ماموریت‌های آمریکایی مریخ، موشک Titan III کاوشگر مارس آبزرور را از کیپ کاناورال راهی سیاره‌ی سرخ کرد.

سکوت درست پیش از رسیدن آغاز شد. ارتباط در ۲۲ اوت ۱۹۹۳، اندکی پیش از ورود برنامه‌ریزی‌شده به مدار، قطع شد و هیچ فرمانی مارس آبزرور را برنگرداند. علت قطعی شکست مشخص نشد، اما برنامه‌ی علمی نابود نشد. نمونه‌های تکامل‌یافته‌ی ابزارهای مدارگرد در ماموریت‌هایی مانند مارس گلوبال سرویور (Mars Global Surveyor) و 2001 Mars Odyssey دوباره پرواز کردند. شکست مهندسی یک فضاپیما به نقشه‌ی راه چند ماموریت موفق تبدیل شد.