گاهی فناوری با دستگاهی به بزرگی یک شهر مرزها را جابهجا میکند و گاهی با حسگری کوچک زیر انگشت. رویدادهای پیش رو فاصلهی میان چرخ خیاطی مکانیکی و سفر خصوصی به مدار زمین را در چند روایت کوتاه میپیمایند.
رد مشترکی میان همهی قصهها دیده میشود. مخترع، دانشمند یا کارآفرینی خطر میکند و نتیجه سالها بعد به کارخانه، گوشی، آزمایشگاه یا حتی فضا راه مییابد.
جک ما و رؤیایی که از یک آپارتمان آغاز شد
جک ما پیش از آنکه نامش با تجارت اینترنتی چین گره بخورد، معلم زبان انگلیسی بود و بارها در آزمونها و مصاحبههای شغلی شکست خورد. او ۶۲ سال پیش به دنیا آمد و آشنایی دیرهنگامش با اینترنت، مسیری ساخت که با الگوی معمول کارآفرینان فناوری تفاوت داشت.
آموزگار زبان انگلیسی، یکی از بزرگترین بازارهای اینترنتی جهان را ساخت
جک ما در سال ۱۹۹۹ همراه گروهی از همکارانش، علیبابا را در آپارتمانی در هانگژو پایه گذاشت. بازار آنلاین کوچک آن روز بعدها به مجموعهای شامل تجارت الکترونیکی، رایانش ابری و خدمات مالی بدل شد.
جک ما از مدیریت روزمره کنار رفت؛ اما داستانش هنوز نمایندهی دورهای به شمار میرود که اینترنت میلیونها کسبوکار کوچک چینی را به بازار جهانی رساند.
نخستین دور در حلقهی ۲۷ کیلومتری سرن
در سال ۲۰۰۸، نخستین باریکهی پروتون در برخورددهنده هادرونی بزرگ مرکز سرن، نزدیک ژنو و در مرز فرانسه و سوئیس، یک دور کامل چرخید.
حدود ۱۰۰ متر زیر زمین، باریکهای از پروتونها وارد تونلی شد که از مرز فرانسه و سوئیس میگذرد. نخستین باریکهی برخورددهندهی هادرونی بزرگ با انرژی تزریق ۴۵۰ گیگاالکترونولت یک دور کامل در حلقهی ۲۷ کیلومتری پیمود. ۱۸ سال پیش، بیش از دو دهه طراحی و ساخت سرانجام به حرکتی چندثانیهای اما تاریخی رسید.
هزاران آهنربای ابررسانا ذرات را هدایت میکنند و سامانهی سرمایش، بخشهای اصلی ماشین را به دمایی پایینتر از فضای میانستارهای میرساند. آشکارسازهای ATLAS، CMS، ALICE و LHCb بعدتر برخوردها را ثبت کردند و دادههای ATLAS و CMS در سال ۲۰۱۲ به کشف ذرهای سازگار با بوزون هیگز انجامید. برخورددهنده هنوز ابزار اصلی بشر برای آزمودن مدل استاندارد و جستوجوی نشانههای فیزیک ناشناخته محسوب میشود.
پولاریس داون و بازشدن در کپسول خصوصی
چهار فضانورد درون کپسولی نشسته بودند که محفظهی هوابند جداگانه نداشت. برای خروج جرد آیزاکمن و سارا گیلیس، فشار تمام کابین دراگون رزیلینس کاهش یافت و اسکات پوتیت و آنا منون نیز ناچار بودند لباس فضایی بپوشند. چنین طراحی پرخطری، راهپیمایی فضایی را به آزمونی برای کل خدمه تبدیل کرد.
پولاریس داون دو سال پیش با فالکون ۹ اسپیسایکس پرتاب شد و در ماموریت پنجروزهی خود تا ارتفاع ۱٬۴۰۸٫۱ کیلومتری بالا رفت. هیچ پرواز سرنشیندار در مدار زمین از دوران آپولو به چنین ارتفاعی نرسیده بود و رکورد جمنای ۱۱ پشت سر گذاشته شد. نخستین راهپیمایی فضایی تجاری در حدود ۷۳۲ کیلومتری، همراه با آزمایش لباس برونناوی و ارتباط لیزری استارلینک (Starlink)، نشان داد بخش خصوصی دیگر فقط مسافر فضا نیست.
آیفون 5s و لحظهای که رمز عبور به انگشت رسید
یک حلقهی فلزی اطراف دکمهی هوم، مهمترین تغییر آیفون 5s را پنهان میکرد. تاچ آیدی اثر انگشت را به روشی سریع برای بازکردن قفل و تأیید خرید تبدیل کرد. رنگ طلایی نیز برای نخستینبار به خانوادهی آیفون راه یافت و فروش گوشی تنها ۱۰ روز پس از معرفی آغاز شد.
حسگری کوچک، اثر انگشت را به کلید زندگی دیجیتال بدل کرد
اپل ۱۳ سال پیش با قراردادن تراشهی A7 در گوشی، آیفون 5s را نخستین موبایل با معماری ۶۴ بیتی خواند. دوربین ۸ مگاپیکسلی، iOS 7 و فضای ذخیرهسازی ۱۶، ۳۲ یا ۶۴ گیگابایتی مجموعهی اصلی مشخصات را میساختند. قیمت گوشی ۱۹۹ دلار بود.
میراث ماندگار آیفون 5s را باید در عادیشدن احراز هویت زیستسنجی و آمادهشدن مسیر خدماتی مانند Apple Pay جستوجو کرد.
سوزنی که صنعت پوشاک را دوباره دوخت
الیاس هاو همسرش را هنگام دوختن لباس با دست میدید و در فکر مکانیکیکردن همان حرکت بود. حاصل تلاشش ماشینی شد که سوزنی با سوراخ نزدیک نوک، نخ را از پارچه عبور میداد و ماسوره با نخ دوم دوخت قفلی میساخت. حق اختراع شمارهی ۴٬۷۵۰ برای چنین ترکیبی ۱۸۰ سال پیش صادر شد.
هاو از فروش ماشین شکست خورد، اما از حق اختراعش ثروتمند شد
ماشین اولیه محدودیت داشت و فقط در مسیر مستقیم میدوخت؛ اما پایهی فنی نمونههای کاربردی بعدی را فراهم آورد. هاو در فروش مستقیم چندان کامیاب نبود و نبرد حقوقی با سازندگانی چون آیزاک سینگر سرنوشتش را تغییر داد.
دادگاه از ادعای اصلی او پشتیبانی کرد و دریافت حق امتیاز از رقبا ثروتش را ساخت. سازوکاری که از تماشای کار خانگی شکل گرفت، تولید انبوه پوشاک و یکی از نخستین ائتلافهای ثبت اختراع در صنعت آمریکا را پدید آورد.
آرتور کامپتون و ضربهای که ماهیت نور را آشکار کرد
پرتو ایکس به الکترونی برخورد میکند، بخشی از انرژی خود را به آن میدهد و با طول موج بلندتری کنار میرود. آرتور هالی کامپتون چنین تغییری را در آزمایشهای سال ۱۹۲۲ اندازه گرفت. نتیجه نشان میداد نور هنگام برخورد رفتاری شبیه ذره دارد و فوتون فقط یک فرض ریاضی نیست.
کامپتون ۱۳۴ سال پیش در ووستر اوهایو به دنیا آمد و برای کشف اثر کامپتون (Compton Effect) نیمی از نوبل فیزیک سال ۱۹۲۷ را دریافت کرد. زندگی علمی او سویهی دیگری هم داشت و از سال ۱۹۴۲ آزمایشگاه متالورژی شیکاگو را در پروژهی منهتن (Manhattan Project) هدایت کرد. اثر نامگرفته از او امروز در آشکارسازهای پرتو گاما، طیفسنجی و برخی روشهای تصویربرداری حضور دارد و هر بار همان تبادل سادهی انرژی میان فوتون و الکترون را بازسازی میکند.
استیون جی گولد و سکوت پرمعنای فسیلها
اسکلت یک تیرانوسور در موزهی تاریخ طبیعی آمریکا، کودک پنجسالهای را شیفتهی گذشتهی زمین کرد. استیون جی گولد بعدها همان شیفتگی را به حرفهای در دیرینهشناسی و قلمی اثرگذار در ترویج علم رساند. او ۸۵ سال پیش در نیویورک به دنیا آمد و از سال ۱۹۶۷ مسیر دانشگاهی خود را در هاروارد ادامه داد.
گولد و نایلز الدرج در سال ۱۹۷۲ تعادل نقطهای را مطرح کردند. مدل آنها دورههای طولانی ثبات گونهها را با بازههای کوتاهتر تغییر تکاملی کنار هم میگذاشت و سکون موجود در فسیلها را دادهای معنادار میدانست.
مقالههای بیش از ۲۵ سالهی او در Natural History علم تکامل را از محافل تخصصی بیرون آورد. کتاب The Mismeasure of Man نیز نقدی ماندگار بر تبدیل سنجش هوش به ابزار رتبهبندی انسانها باقی مانده است.
