با دردسر کمتر از آنلاینشاپهای کلاهبردار شکایت کنید؛ نگاهی به فیچر جدید «پلیس من»
رقم کلاهبرداریهای اینترنتی معمولا آنقدر بزرگ نیست که افراد را به پیگیری قضایی و صرف وقت و هزینه برای شکایت ترغیب کند.
حالا راهحل جدیدی برای شکایت از آنلاینشاپهای کلاهبردار باز شده است: فیچر «کلاهبرداری کارتبهکارت» در سامانه پلیس من. با این که مدت زیادی از عمر این گزینه جدید سامانه پلیس برای کلاهبرداری کارتبه کارت نمیگذرد اما قضاوتهای متفاوتی درباره آن وحود دارد. این را از پیج وکلایی که این سامانه را تبلیغ کردند میشود فهمید.
علی ابراهیمزاده، وکیل دادگستری اخیرا پستی در اینستاگرام خود منتشر کرد که این فیچر جدید پلیس من را معرفی کرد. پست او ۲.۴ میلیون بار در اینستاگرام دیده و هزاران تجربه پای آن کامنت گذاشته شد. گروه بزرگی از کاربران از تجربیات مثبت خود نوشتند و گروه دیگری هم تجربیات ناخوشایندشان را ثبت کردند.
مردم چطور فریب آنلاینشاپها را میخورند؟
ابراهیمزاده که دایرکتهای بسیاری از افراد متضرر را خوانده است درباره بیشترین نوع کلاهبرداری آنلاین میگوید: «بیشترین موردی که در پیامهای مستقیم (دایرکت) دریافت کردهام این بوده که عدهای صرفا چیزی خریدهاند، اما فروشنده پس از دریافت وجه، نهتنها کالا را ارسال نکرده بلکه حساب کاربری خریدار را مسدود (بلاک) کرده است.»
به گفته این وکیل دادگستری، در برخی موارد حتی مسدودسازی انجام نشده، اما هرچقدر خریدار پیام میدهد و موضوع را پیگیری میکند، هیچ پاسخی دریافت نمیکند. او در اینباره به زومیت میگوید:
غالب این افراد وجه را بهصورت کارتبهکارت واریز کردهاند؛ آنها کالایی را دیده و پسندیدهاند که عموما قیمتهایش بهشکل غیرواقعی پایین است و فروشندگان از این طریق خریدار را با تطمیع به دام میاندازند. برای مثال، خانمی برای ما پیامی ارسال کرده بود که یک دستگاه پخت نان اتوماتیک به قیمت ۲ میلیون و ۸۰۰ هزار تومان برای فروش گذاشته شده، در حالی که قیمت همان دستگاه در دیجیکالا حدود ۹۷ تا ۹۸ میلیون تومان است.- علی ابراهیمزاده، وگیل دادگستری
چطور یک پیج کلاهبردار را تشخیص دهیم؟
ابراهیمزاده همچنین نشانههای واضحی در پیجهای کلاهبرداری میداند و توضیح میدهد: «پیجهایی که کلاهبرداری میکنند معمولا کامنتهایشان را میبندند یا اگر کامنتی باشد پاک میکنند.»
این تنها ویژگی کلاهبردارهای آنلاین نیست. «عموما آدرسهایی که را در پیج خود میگذارند که واقعی نیست و مثلا آدرسی در بندر سیریک و فلان بازارچه میزنند که اصلا وجود خارجی ندارد. ویدیوهایشان هم منتسب به خودشان نیست و از پیجهای مختلف برداشته شده است؛ برخلاف آنلاینشاپهای اصولی که لوکیشن، پسزمینه یا تم ثابتی دارند، در این پیجها ویدیوی یک محصول هر بار در یک مکان متفاوت یا از ویدیوهای خارجی برداشته شده است.»
او در ادامه توضیح میدهد: «علاوه بر اینها، بسیاری از این صفحات که گاهی حتی ۵۰۰ تا ۶۰۰ هزار دنبالکننده دارند با گذاشتن شمارههایی که خاموش است، هایلایتهای رضایت ساختگی، فیشها و چتهای رضایت تقلبی سعی در جلب اعتماد اولیه مخاطب دارند و در نهایت باید به قانون عرفی توجه کرد که "پنیر مفت در تلهموش است" و قیمتهای غیرمتعارف نشانه کلاهبرداری.»
این وکیل دادگستری در بخش دیگری از صحبتهای خود به چرایی شیوع این نوع کلاهبرداریها و کارکرد فیچر جدید در سامانه پلیس من اشاره میکند. به گفته او، سبک این کلاهبرداران به گونهای است که با مبالغ و مقیاسهاس کوچک، مانند ۲، ۳ یا ۵ میلیون تومان، باعث میشوند شاکیان از پیگیری منصرف شوند.
پیش از ایجاد این سامانه، شاکی با خود حساب میکرد که برای پس گرفتن این مبالغ خرد، باید هزینه رفتوآمد، مرخصی گرفتن و هزینههای دادرسی در دفاتر خدمات قضایی را بپردازد که از اصل پول بیشتر میشد. به همین دلیل در ۹۹ درصد مواقع، شاکی پرونده را یک شکست تلقی میکرد و پیگیری نمیکرد.- علی ابراهیمزاده، وکیل دادگستری
ابراهیمزاده معتقد است اگرچه این مبالغ در مقیاس فردی خرد است، اما در مقیاس کلان، مجموع آنها بسیار زیاد میشود. البته او اشاره میکند که عدهای هم نه بهخاطر مبلغ، بلکه از باب مسئولیت اجتماعی و برای جلوگیری از تکرار جرم، از طریق دفاتر خدمات قضایی شکایت کردهاند.
«پلیس من» واقعا کار میکند؟
به گفته او، پس از وایرال شدن ویدیو و هجوم زیادی از مخاطبان به سامانه، برخی اعلام کردند که سایت در حال بهروزرسانی است یا اصلا گزینه ثبت شکایت برای آنها نمایش داده نمیشود. در میان کسانی که موفق به ثبت شکایت در چند ماه اخیر شدهاند دو تجربه کاملا متضاد وجود دارد؛ گروهی میگویند شکایتشان تا مرحله نهایی پیش رفته اما هیچ خبری نشده و به نتیجه نرسیدهاند.
با راهاندازی این سامانه نیاز به مراجعه حضوری به دفاتر خدمات قضایی را برای کلاهبرداریهای خرد رفع میشود
در مقابل، گروه زیادی هم پیام دادهاند که به نتیجه رسیدهاند؛ برخی از آنها روایت کردهاند که بلافاصله پس از ثبت شکایت، کلاهبردار با آنها تماس گرفته، عذرخواهی کرده و پول را بازگردانده است که نشان از پیگیری پلیس داشته. گروهی دیگر نیز گفتهاند که موضوع از طریق تماس و پیگیری پلیس حل شده و پولشان را پس گرفتهاند.
ابراهیمزاده در گفتوگو با زومیت تاکید میکند که تشخیص صحت ادعای هر دو گروه در صلاحیت او نیست، اما راهاندازی این سامانه را اتفاقی بسیار مثبت میداند که نیاز به مراجعه حضوری به دفاتر خدمات قضایی را برای کلاهبرداریهای خرد از بین میبرد. به باور او، از آنجا که شماره کارتهای اعلامی هویت مشخصی دارند، با همکاری پلیس میتوان این صفحات را از دسترس خارج کرد و جلوی آنها را گرفت.
این وکیل دادگستری در پایان به کاربران توصیه میکند که در کنار بررسی نشانههای ظاهری صفحات مجازی فروشگاههای آنلاین کوچک در شبکههای اجتماعی، مطمئنترین راه برای خرید اینترنتی، خرید از وبسایتهایی است که دارای نماد اعتماد الکترونیکی (اینماد) هستند.