اخترشناسان بزرگترین نقشه دوبعدی از جهان را که تاکنون ساخته شده است، منتشر کردهاند؛ نقشهای که نمایی گسترده از نزدیک به چهار میلیارد جرم آسمانی را در حدود سهچهارم آسمان ارائه میدهد.
نقشه جدید حاصل کار تیم «پیمایش تصویربرداری میراثِ ابزار طیفسنجی انرژی تاریک (DESI)» است. این نقشه بهطرز حیرتانگیز از ۵٫۶ تریلیون پیکسل تشکیل شده و از ترکیب بیش از ۲۶۳هزار نوردهی تلسکوپی به دست آمده که درطول بیش از یک دهه جمعآوری شدهاند.
به گفته آزمایشگاه ملی پژوهشهای نجوم نوری-فروسرخ بنیاد ملی علوم آمریکا (NOIRLab)، این رصدها، طول موجهای مرئی و فروسرخ نزدیک را پوشش میدهند و تصویری عظیم از ستارگان، کهکشانها و دیگر پدیدههای کیهانی در سراسر آسمان ارائه میکنند. (نقشه کامل را میتوانید اینجا بررسی کنید.)
دیوید شلگل، یکی از مدیران مشترک پیمایش میراث دسی و دانشمند آزمایشگاه ملی لارنس برکلی وزارت انرژی آمریکا، در بیانیهای گفت: «این نقشه اکنون بخشی از بافت پژوهشهای نجومی است. وقتی امروزه روی اجرام نجومی کار میکنید، اغلب کارتان را با بازکردن نمایشگر تصویربرداری میراث آغاز میکنید تا ببینید دقیقاً چه چیزی را میبینید.»
تازهترین نقشه دوبعدی کیهان حاصل ۱۳ سال رصد و پردازش دادهها است. پیمایش تصویربرداری میراث دسی در ابتدا برای کمک به ابزار طیفسنجی انرژی تاریک یا به اختصار DESI طراحی شد تا مشخص شود هزاران فیبر نوری روباتیک این ابزار باید به کدام نقاط آسمان نشانه بروند. در واقع، این پیمایشها بنیان دوبعدی تلاش بسیار بزرگتر دسی برای تهیه نقشهای سهبعدی از جهان را فراهم کردند.
توضیح تصویر مقاله: گروهی از کهکشانها موسوم به هفتتایی کوپلند در صورت فلکی شیر. این گروه صرفاً بخشی از بزرگترین نقشه دوبعدی از جهان است.
دسی که روی تلسکوپ چهار متری نیکلاس یو مایال در رصدخانه ملی کیت پیک آریزونا نصب شده است، طیف کهکشانها و اختروشها را اندازهگیری میکند. اخترشناسان با تعیین انتقال به سرخ اجرام؛ یعنی میزان کشآمدن نور آنها در اثر انبساط جهان، میتوانند فاصله آنها را محاسبه و نمای تخت آسمان را به نقشه سهبعدی از کیهان تبدیل کنند.
دسی در سال ۲۰۲۱ پیمایش اصلی خود را با هدف ردیابی چگونگی انبساط جهان درطول میلیاردها سال آغاز کرد؛ کاری که میتواند به دانشمندان کمک کند انرژی تاریک، پدیده اسرارآمیزی را که تصور میشود عامل شتابگرفتن انبساط جهان است، بهتر درک کنند.
پروژه دسی از آن زمان تاکنون بسیار فراتر از اهداف اولیه خود پیش رفته است. تا آوریل ۲۰۲۶، دسی بیش از ۴۷ میلیون کهکشان و اختروش را نقشهبرداری کرده و بزرگترین نقشه سهبعدی و با وضوح بالای جهان را تا آن زمان ایجاد کرده بود. نتایج قبلی دسی همچنین شواهد جالبی ارائه کردهاند که نشان میدهد انرژی تاریک ممکن است در طول زمان تغییر کند و برخلاف پیشبینی مدل استاندارد کیهانشناسی، ثابت نباشد.
البته دسی تنها پروژهای نیست که به دنبال روشهای جدید برای نقشهبرداری از کیهان است. اوایل امسال، اخترشناسان پروژه «آزمایش انرژی تاریک تلسکوپ هابی-ابِرلی» (HETDEX) نوع متفاوتی از نقشه سهبعدی را با استفاده از تابش کمنور لاینمن-آلفا از هیدروژن میانکهکشانی تهیه کردند. این پروژه ساختارهایی را آشکار کرد که پیشتر پنهان بودند و به دورهای در حدود ۹ تا ۱۱ میلیارد سال پیش تعلق داشتند؛ زمانی که جهان در اوج شکلگیری ستارگان قرار داشت.
تازهترین نقشه دوبعدی کیهان حاصل ۱۳ سال رصد و پردازش دادهها است
در همین حال، نقشه جدید پیمایش تصویربرداری میراث کاربردهایی بسیار فراتر از پروژه دسی خواهد داشت. نسخههای قبلی این مجموعهداده تاکنون در بیش از ۱۸۰۰ مقاله علمی مورد استفاده قرار گرفتهاند و نقشه جدید میتواند به اخترشناسان در جستوجوی اجرام و پدیدههای نادر، مطالعه تکامل کهکشانها و آموزش سامانههای هوش مصنوعی برای تحلیل حجم عظیم دادههایی که رصدخانههای نسل بعدی تولید خواهند کرد، کمک کند.
آرجون دی، یکی دیگر از مدیران مشترک پیمایش تصویربرداری میراث و اخترشناس NOIRLab، در بیانیه گفت: «کاوش در جهان ما همیشه با تصاویر آسمان شب آغاز میشود. پیمایش تصویربرداری میراث دسی تنها یکی از گامها در این سنت دیرینه بشری هستند. برای تیم ما، این دادهها برای بررسی تاریخچه انبساط جهان و شکلگیری کهکشانمان بنیادیاند. اما آسمان به همه تعلق دارد و این پیمایش به همه فرصت میدهد از شگفتیهای آن حیرتزده شوند.»
