تصویر تازه و پرجزئیات هابل از آندرومدا؛ ستاره‌زایی در کهکشان همسایه رو به افول است

تلسکوپ فضایی هابل یکی از دقیق‌ترین نگاه‌های تاریخ را به آندرومدا، کهکشان همسایه‌ی ما، ثبت کرده و هم‌زمان نشانه‌هایی تازه از تغییر در سرنوشت ستاره‌سازی آن به دست داده است. آندرومدا که مشهورترین کهکشان مارپیچی غول‌پیکر کیهان به‌شمار می‌آید، حالا دیگر آن کارخانه‌ی پرجنب‌وجوش ستاره‌سازی گذشته نیست.

به‌گزارش لایو‌ساینس، داده‌های تازه‌ی تلسکوپ فضایی هابل نشان می‌دهد که در ۵۰۰ میلیون سال گذشته، به‌تدریج از سرعت تولید ستاره‌های تازه در کهکشان آندرومدا (M31) کاسته شده است. این بررسی در آستانه‌ی دوره‌ای انجام می‌شود که تلسکوپ فضایی نانسی گریس رومن ناسا قرار است افق‌های تازه‌ای از کیهان را باز کند و تصویری به‌مراتب شگفت‌انگیزتر از همسایه‌ی کهکشانی ما ارائه دهد.

آندرومدا در فاصله‌ی ۲٫۵ میلیون سال نوری از زمین و در صورت فلکی آندرومدا قرار دارد. آندرومدا تنها کهکشان بزرگ کیهان است که برخلاف بیشتر کهکشان‌های دیگر، با سرعت به‌سوی راه‌شیری نزدیک می‌شود. تحلیل جدیدی از داده‌های هابل نشان می‌دهد همسایه‌ی کهکشانی ما شاید در آستانه‌ی کاهش فعالیت پس از یک دوره‌ی انفجار ستاره‌زایی باشد، آن هم در حالی که به‌سوی برخورد احتمالی با کهکشان ما پیش می‌رود.

دانشمندان در پژوهشی تازه، دو پیمایش بزرگ هابل را با هم ترکیب کرده‌اند. پیمایش‌ها حدود دو سوم قرص کهکشان آندرومدا را پوشش می‌دهند و اطلاعات مربوط به حدود ۲۰۰ میلیون ستاره را دربرمی‌گیرند.

بر اساس نتایج تازه، آندرومدا ۵۰۰ میلیون سال پیش با نرخی حدود یک جرم خورشیدی در سال ستاره تولید می‌کرد. این نرخ تا ۴۰ میلیون سال پیش به حدود نصف کاهش یافت و اکنون به حدود یک پنجم جرم خورشیدی در سال رسیده است.

پژوهشگران همچنین دریافتند که بیشترین فعالیت ستاره‌زایی در دوره‌ی اخیر در حلقه‌ای به فاصله‌ی حدود ۳۲هزار سال نوری از مرکز کهکشان متمرکز بوده است و کاهش ستاره‌زایی در همین ناحیه، سهم عمده‌ای در افت کلی نرخ ستاره‌زایی داشته است. این الگو نشان می‌دهد که آندرومدا احتمالاً به‌تدریج از دوره‌ی پرشتاب ستاره‌زایی خود فاصله گرفته است، نه اینکه ناگهان ذخایر مواد اولیه‌ی لازم برای شکل‌گیری ستاره‌ها را از دست داده باشد.

دانشمندان همچنین بررسی کردند که آیا M32 ممکن است در کاهش نرخ ستاره‌زایی آندرومدا نقش داشته باشد یا خیر. نواحی نزدیک‌تر به M32 نشانه‌هایی از کاهش فعالیت ستاره‌زایی در دوره‌های اخیر دارند و همین موضوع، این کهکشان همراه را به یکی از عوامل احتمالی در روند مذکور تبدیل می‌کند. بااین‌حال، شواهد موجود هنوز برای اثبات چنین ارتباطی کافی نیست.

بن ویلیامز، اخترشناس در دانشگاه واشنگتن و یکی از نویسندگان پژوهش، می‌گوید: «باید ستاره‌های منفرد را بررسی کنیم، زیرا آن‌ها مانند فسیل‌هایی از تاریخ شکل‌گیری کهکشان عمل می‌کنند. هابل تنها تلسکوپی است که می‌تواند در آندرومدا، هم وضوح مکانی لازم برای تفکیک ستاره‌های منفرد و هم پوشش گسترده‌ی موردنیاز برای انجام چنین تحلیلی را فراهم کند.»

تیم پژوهش قصد دارد بررسی داده‌های آرشیوی هابل را ادامه دهد، اما درعین‌حال در انتظار نانسی گریس رومن نیز است؛ تلسکوپی که قرار است در صورت فراهم بودن شرایط، ۸ شهریور برفراز موشک فالکون هوی اسپیس‌ایکس به فضا پرتاب شود. رومن با میدان دیدی دست‌کم صد برابر گسترده‌تر از هابل، می‌تواند کل کهکشان آندرومدا و هاله‌ی پیرامون آن را با جزئیاتی بی‌سابقه بررسی کند.

پژوهش تازه در نشریه‌ی اخترفیزیک منتشر شده است.