آثار فناوری بیگانگان ممکن است در خاک ماه پنهان شده باشد

جست‌وجوی حیات هوشمند در کیهان معمولاً با نگاه به ستاره‌های دوردست و بررسی سیگنال‌های رادیویی ناشناخته همراه بوده است. اما ایده‌ای تازه این مسیر آشنا را به چالش می‌کشد و پیشنهاد می‌دهد شاید لازم نباشد تا این اندازه دور برویم. بر همین اساس، ممکن است آثار بسیار ریز از فناوری تمدن‌های فرازمینی، نه در اعماق فضا، بلکه در خاک و غبار سطح ماه پنهان شده باشد.

ایده یافتن آثار فناوری بیگانگان در خاک ماه، از سوی برایان سی. لاکی، اخترفیزیک‌دان دانشگاه آکسفورد مطرح شده است. او استدلال می‌کند که احتمال هم‌زمان شدن ما با تمدنی که هنوز فعالانه سیگنال ارسال می‌کند، بسیار پایین است. بنابراین، به‌جای جست‌وجوی تمدن‌های زنده، باید به دنبال آثار باقی‌مانده از تمدن‌های منقرض‌شده باشیم.

آن‌طور که ساینس آلرت می‌نویسد، ایده برایان سی. لاکی از مفهومی مشهور در اخترفیزیک به نام معادله دریک الهام می‌گیرد که تلاش می‌کند تعداد تمدن‌های فناور در کهکشان راه شیری را تخمین بزند. یکی از مهم‌ترین و درعین‌حال نامطمئن‌ترین بخش‌های این معادله، مدت زمانی است که یک تمدن می‌تواند قابل‌تشخیص باشد؛ یعنی برای ما سیگنال‌هایی تولید کند که بتوانیم آن را در فضا شناسایی کنیم.

اگر این بازه زمانی کوتاه باشد، حتی اگر تمدن‌های زیادی در کهکشان وجود داشته باشند، احتمال اینکه دقیقاً در همان دوره کوتاه فعالیتشان بتوانیم سیگنالی از آن‌ها دریافت کنیم بسیار کم خواهد بود. به بیان ساده، ممکن است تمدن‌ها وجود داشته باشند، اما «زمان دیدن آن‌ها» خیلی محدود باشد.

این دیدگاه با تجربه خود ما روی زمین هم قابل درک است. انسان فقط حدود صد سال است که به شکل گسترده امواج رادیویی به فضا ارسال کرده و بخش بزرگی از این سیگنال‌ها نیز به‌تدریج در حال ضعیف‌شدن یا تغییر شکل هستند؛ زیرا فناوری‌های ارتباطی جدید دیگر به آن شکل گسترده و پرنویز گذشته وابسته نیستند. به همین دلیل، ممکن است یک تمدن فقط برای مدت کوتاهی در تاریخ خود «قابل‌تشخیص از فضا» باشد.

در چنین شرایطی، سی. لاکی پیشنهاد می‌کند که به جای تمرکز بر سیگنال‌های فعال و زنده، باید به دنبال «آثار غیرفعال فناوری» باشیم؛ یعنی آثاری که نیاز به نگهداری یا فعالیت مداوم ندارند و حتی بعد از نابودی تمدن سازنده‌شان، می‌توانند برای زمان‌های بسیار طولانی باقی بمانند. این آثار می‌تواند شامل سازه‌های بسیار بزرگ فضایی یا بقایای خردشده فناوری‌های پیشرفته باشد.

در این چارچوب، پژوهشگران سه نوع فرضی از آثار غیرفعال فناوری را مطرح می‌کنند. نوع اول شامل ساختارهایی است که باعث می‌شوند نور یک ستاره به شکل غیرعادی کم شود؛ چیزی شبیه زمانی که یک سیاره از مقابل ستاره عبور می‌کند، اما الگوی کاهش نور آن طبیعی و قابل توضیح نیست.

نوع دوم به سازه‌هایی مربوط می‌شود که نور ستاره را بازتاب می‌دهند یا آن را به شکلی خاص متمرکز می‌کنند؛ به طوری که ممکن است به صورت نقاط یا لکه‌های نوری غیرمعمول در اطراف ستاره دیده شوند. نوع سوم نیز ساختارهایی هستند که نور را به شکل پراکنده در فضا پخش می‌کنند؛ این نوع از آثار معمولاً مستقیم دیده نمی‌شوند و فقط ازطریق تغییرات بسیار ظریف در رنگ نور یا ویژگی‌هایی مانند قطبش قابل شناسایی هستند.

اما مشکل اینجاست که چنین سازه‌هایی در مقیاس‌های بسیار بزرگ احتمالاً پایدار نمی‌مانند. برای مثال، ایده‌هایی مانند دایسون سوآرم (انبوهی از ماهواره‌ها یا سازه‌ها در اطراف یک ستاره) برای کارکرد درست به کنترل و تنظیم مداوم نیاز دارند. اگر این کنترل از بین برود، برخوردهای کوچک بین اجزا به‌مرور شروع می‌شود و این سیستم بزرگ به ذرات ریزتری تبدیل می‌شود.

چنین روندی می‌تواند شبیه واکنش زنجیره‌ای و مشابه پدیده‌ای باشد که در مدار زمین به نام «سندرم کسلر» شناخته می‌شود. در این وضعیت، برخورد اجسام فضایی باعث ایجاد برخوردهای بیشتر و در نهایت تبدیل کل سیستم به توده‌ای از زباله‌های ریز می‌شود. در مقیاس کیهانی، چنین ذراتی ممکن است آن‌قدر کوچک شوند که به شکل غبار میکروسکوپی در فضا پراکنده شوند.

ذرات بسیار ریز می‌توانند دراثر فشار بادهای ستاره‌ای از منظومه میزبان خود جدا و در فضای میان‌ستاره‌ای پخش شوند. نکته مهم این است که منظومه شمسی ما در حرکت خود در کهکشان، به‌طور مداوم از میان این مواد میان‌ستاره‌ای عبور می‌کند. بنابراین، این امکان وجود دارد که ذراتی از این «غبار فناوری» در اطراف ما پراکنده شده باشند.

خاک و غبار سطح ماه می‌تواند مانند آرشیوی طبیعی عمل کند که نه‌فقط اطلاعات مربوط به منظومه شمسی، بلکه حتی شاید ذراتی از فضای میان‌ستاره‌ای را نیز در خود نگه داشته باشد.

اگر روزی چنین نشانه‌هایی پیدا شوند، نتیجه آن فقط یک کشف علمی ساده نخواهد بود؛ بلکه نگاه ما به جایگاه انسان در کیهان را به‌طور اساسی تغییر خواهد داد. در آن صورت، حتی ذرات بسیار ریز غبار می‌توانند حامل ردپای تمدن‌هایی باشند که مدت‌هاست از میان رفته‌اند.

مطالعه به‌صورت پیش‌انتشار در پایگاه داده آرکایو منتشر شده است.