چین نخستین رویان مصنوعی انسان را به فضا فرستاد؛ گام مهم به‌سوی تولید مثل خارج از زمین

چین در اقدامی تازه برای بررسی امکان تولیدمثل انسان در فضا، ساختارهای رویان‌مانند انسانی را به ایستگاه فضایی تیان‌گونگ فرستاده است. این ساختارها که از سلول‌های بنیادی زنده ساخته شده‌اند، اوایل ماه مه به عنوان بخشی از مأموریت تدارکاتی تیان‌ژو ۱۰ به ایستگاه فضایی تیان‌گونگ در مدار زمین منتقل شدند تا دانشمندان بتوانند تاثیر محیط فضایی را بر مراحل اولیه رشد انسان مطالعه کنند.

پژوهشگران چینی امیدوارند آزمایش‌ها بتوانند تصویری دقیق‌تر از تاثیر ریزگرانش و تابش‌های فضایی بر رشد رویانی ارائه دهد؛ موضوعی که برای آینده‌ی ماموریت‌های بلندمدت فضایی و سکونت احتمالی انسان در ماه یا مریخ اهمیت زیادی دارد. یکی از پرسش‌های اصلی دانشمندان، این است که حیات تکامل‌یافته تحت گرانش زمین، در فقدان ناگهانی این نیرو چه تغییری می‌کند.

یو می‌گوید: «این مدل موجود زنده نیست، اما می‌تواند رشد اولیه‌ی انسان را آشکار کند.» هدف پژوهش این است که مشخص شود فقدان گرانش تا چه اندازه می‌تواند روند طبیعی رشد حیات را تحت تاثیر قرار دهد. مطالعه‌ی مراحل بسیار ابتدایی رشد رویانی، بخش مهمی از پروژه به حساب می‌آید؛ زیرا این دوره یکی از حساس‌ترین مراحل رشد انسان محسوب می‌شود. در همین بازه زمانی، عناصر سازنده‌ی اندام‌های آینده شکل می‌گیرند و محور اصلی بدن، یعنی ساختاری که بخش سر و انتهای بدن را مشخص می‌کند، ایجاد می‌شود.

در آزمایش، دو نوع رویان مصنوعی به کار رفته که هر کدام مرحله‌ای متفاوت از رشد رویانی بین روز ۱۴ تا ۲۱ پس از لقاح را شبیه‌سازی می‌کنند. نوع نخست، مدل «پری‌ایمپلنتیشن» یا مرحله پیش از لانه‌گزینی است؛ گامی حیاتی که در آن رویان به دیواره‌ی رحم متصل می‌شود. نوع دوم، مدل «پری‌گاسترولیشن» است؛ مرحله‌ای از رشد اولیه که درجریان آن، لایه واحد سلولی شروع به سازمان‌دهی مجدد می‌کند تا بعدها بافت‌ها و اندام‌های مختلف بدن شکل بگیرند.

رویان‌ها پنج روز در ایستگاه فضایی تیان‌گونگ رشد می‌کنند، سپس منجمد می‌شوند و برای تحلیل به زمین بازمی‌گردند. با توجه به زمان انتشار خبر، احتمالاً نمونه‌ها اکنون منجمد شده‌اند. همزمان با پیشبرد آزمایش، تیم پژوهش در چین نمونه‌های یکسانی را روی زمین به عنوان گروه کنترل رشد داده و منجمد می‌کنند. یو توضیح می‌دهد: «امیدواریم با مقایسه‌ی این دو دسته، عواملی را که رشد اولیه‌ی رویان انسانی را در محیط فضا تحت تأثیر قرار می‌دهند، شناسایی کنیم.»

توانایی تولیدمثل در فضا، یکی از پیش‌نیازهای اساسی برای سکونت دائمی انسان روی ماه، مریخ و جهان‌های دوردست به‌شمار می‌رود. بااین‌حال، دانشمندان هنوز نمی‌دانند آیا چنین چیزی اساساً ممکن است یا خیر؛ بنابراین سال‌هاست که درباره‌ی تاثیر محیط فضایی بر باروری انسان هشدار می‌دهند. تشعشعات کیهانی می‌توانند به رویان‌های در حال رشد آسیب بزنند.

همچنین، نتایج مطالعه‌ای تازه نیز نشان می‌دهد ریزگرانش می‌تواند توانایی جهت‌یابی سلول‌های اسپرم را مختل کند و احتمال لقاح طبیعی تخمک را به‌طور چشمگیری کاهش دهد. دیگر پژوهش‌های پیشین نیز نشان داده‌اند سلول‌های بنیادی در فضا بسیار سریع‌تر از زمین پیر می‌شوند. چنین پدیده‌ای می‌تواند به مانعی جدی برای رشد سالم رویان و ادامه‌ی حیات انسان در ماموریت‌های فضایی بلندمدت تبدیل شود.

مجموعه‌ی چالش‌ها، باعث شده است که برخی پژوهشگران به استفاده از لقاح آزمایشگاهی برای رشد نوزادان در فضا فکر کنند. چندین شرکت خصوصی فعال در حوزه اکتشافات فضایی نیز هم‌اکنون در حال بررسی فناوری‌هایی هستند که شاید روزی امکان تولد انسان خارج از زمین را فراهم سازند.