عجیبترین سیاره منظومه شمسی کدام است؟
حتی با نگاهی ساده هم میشود فهمید که سیارههای منظومه شمسی تفاوت زیادی با هم دارند؛ بعضی غولهای گازی عظیماند، بعضی کوچک و سنگی، بعضی تقریباً بدون جو هستند و بعضی جوهای خیلی غلیظ و سنگین دارند. بااینحال، اگر بخواهیم فقط یکی را «عجیبترین» بدانیم، جواب قطعی وجود ندارد؛ زیرا هر سیاره به شکلی خاص و غیرعادی است و از نگاه دانشمندان میتواند عجیب به نظر برسد.
برای مثال، زهره اغلب «دوقلوی شیطانی زمین» نامیده میشود. این سیاره در گذشته به اثر گلخانهای مهارنشده دچار و جو آن سرشار از دیاکسید کربن شد. نتیجه، دنیایی با فشاری حدود ۹۰ برابر زمین، دمای بالای ۴۶۰ درجه سانتیگراد و ابرهایی از اسید سولفوریک است. بااینحال، در ارتفاع حدود ۵۰ تا ۶۰ کیلومتری، شرایط دما و فشار تا حدی شبیه سطح زمین میشود؛ هرچند جو سمی و ابرهای اسیدی همچنان مشکل بزرگی هستند. حتی با این وجود، برخی ایدهها مطرح شدهاند که شاید در آینده بتوان در ارتفاعات جو آن سکونتگاههای شناور ایجاد کرد.
در محدودهی بیرونی منظومه شمسی، مشتری نیز از عجیبترین سیارهها است. این غول گازی با جرمی بیش از ۳۰۰ برابر زمین، عمدتاً از هیدروژن و هلیوم تشکیل شده است. در لایههای عمیقتر، این گازها به مایعات عجیب و حتی حالتهای فلزی تبدیل میشوند. ساختار داخلی آن برخلاف زمین مرزبندی مشخصی ندارد و هسته آن نیز احتمالاً ترکیبی مبهم از سنگ و فلز است. میدان مغناطیسی بسیار قدرتمند مشتری تا صدها میلیون کیلومتر در فضا گسترده میشود. اگر چشمان ما میتوانستند آن را ببینند، مگنتوسفر مشتری بزرگتر از ماه کامل در آسمان به نظر میرسید!
عطارد هم ویژگیهای بسیار غیرمنتظرهای دارد. این سیاره در کشمکشی گرانشی با خورشید گرفتار است و در نتیجه، در هر دو بار گردش به دور خورشید، سه بار به دور خود میچرخد. این وضعیت باعث پدیدههایی عجیب در طلوع و غروب خورشید میشود؛ بهطوری که در برخی نقاط سطح آن، خورشید ممکن است طلوع کند، سپس غروب کند و دوباره طلوع کند. با وجود نزدیکی شدید به خورشید، در دهانههای قطبی آن، آب یخزده در مناطق کاملاً تاریک و سرد باقی مانده است.
نپتون دورترین سیاره اصلی منظومه شمسی نیز از دید برخی عجیبترین است. این سیاره درمقایسه با زمین، فقط حدود یکهزارم نور خورشید را دریافت میکند، اما بادهایی با سرعت بیش از ۲۲۰۰ کیلومتر در ساعت، یعنی سریعتر از سرعت صوت در آن جریان دارند. نپتون ابتدا بهطور غیرمستقیم از اثرات گرانشیاش بر اورانوس کشف شد. این سیاره حتی پیشتر توسط گالیله دیده شده بود، اما وی آن را بهعنوان جرم سیارهای شناسایی نکرده بود.
- آیا ممکن است روزی ستاره به سیاره تبدیل شود؟19 شهریور 02مطالعه '3
- چگونه ممکن است سیاره مشتری سطح نداشته باشد؟20 آبان 03مطالعه '4
- آیا ۸ سیاره منظومه شمسی تاکنون در یک خط قرار گرفتهاند؟07 فروردین 03مطالعه '3
مریخ نیز سیارهای مملو از تضاد است. دنیای سرخ محله خورشیدی ما با وجود آنکه تنها یکدهم جرم زمین را دارد، بلندترین کوه و عمیقترین دره منظومه شمسی را در خود جای داده است. سطح آن پوشیده از گرد و غبار اکسید آهن است که باعث رنگ سرخ سیاره میشود، در حالی که در برخی شرایط نوری، آسمان آن میتواند آبی به نظر برسد.
اورانوس تقریباً به پهلو کج شده است و محور چرخش آن حدود ۹۸ درجه انحراف دارد. این وضعیت احتمالاً نتیجه برخوردی عظیم در گذشته دور است. درنتیجه، فصلهای بسیار طولانی در اورانوس رخ میدهد که هرکدام حدود ۲۱ سال زمینی طول میکشند. همچنین میدان مغناطیسی آن نیز از مرکز سیاره فاصله دارد و همین موضوع بر عجیب بودن آن افزوده است.
تمام سیارههای منظومه شمسی ویژگیهای عجیب دارند، اما بدون شک زمین عجیبترین در بین آنها است
زحل احتمالاً میتواند زیباترین سیاره منظومه شمسی محسوب شود. نکتهی جالب درمورد ارباب حلقههای منظومه شمسی اینکه چگالی آن از آب کمتر است. یکی از شوخیهای قدیمی در بین طرفداران نجوم میگوید اگر زحل را در وان حمام بیندازید، شناور میشود، اما یک حلقه از خود به جا میگذارد. سامانه حلقهای خیرهکننده زحل تماشاییترین پدیده در همسایگی سیارهای ما است. بااینحال، اگر تمام ذرات یخی این حلقهها را جمع کنید، فقط قمری کوچک با قطری کمتر از ۴۰۰ کیلومتر خواهید داشت.
هرچقدر هم حلقههای زحل چشمگیر باشند، این سیاره در قطب شمال خود یک گردباد ششضلعی عظیم با قطری نزدیک به ۳۰هزار کیلومتر دارد؛ آنقدر بزرگ که زمین بهراحتی میتواند از یکی از اضلاع آن عبور کند. این پدیده در واقع یک ساختار طبیعی جوی است، اما همچنان بسیار شبیه به دروازهای بیگانه به زمان و مکانی دیگر به نظر میرسد.
در نهایت اگر بخواهیم صادقانه نگاه کنیم، زمین با اختلاف زیاد عجیبترین سیاره در منظومه شمسی است. اول از همه، زمین دارای تکتونیک صفحهای است؛ یعنی لغزش و چینخوردگی صفحات عظیم سنگی که بهطور مداوم سطح آن را دگرگون میکنند؛ خصوصیتی که در هیچ جای دیگری در اطراف خورشید دیده نمیشود. علاوهبراین، زمین نسبت به اندازهاش قمری بهطرز غیرمعمول بزرگ دارد؛ نسبتی که از هر قمر دیگری در اطراف سیارههای اصلی بیشتر است.
عجیبتر از آن، فاصله زمین از خورشید در کنار اثر گلخانهای ذاتی جو آن، سطحی از دما را بهوجود آورده است که در آن آب میتواند همزمان در هر سه حالت جامد، مایع و گاز وجود داشته باشد. این وضعیت در میان سیارههای منظومه شمسی منحصربهفرد است و برای جایگاه ویژه زمین حیاتی محسوب میشود. آب محیطی عالی برای شکلگیری و تکامل حیات است و میتواند مواد معدنی مهم پیشازیستی را در خود حل و مخلوط کند. همچنین چرخه آب که در آن آب از اقیانوسها تبخیر میشود، در جایی دیگر به شکل باران فرو میریزد و سپس به دریا بازمیگردد، مواد را به مکانهایی منتقل میکند که میتوانند در آنجا متمرکز شوند و به پیچیدگی بیشتر برسند.
در گذر زمان (در مقیاس میلیاردها سال)، آن مواد سادهتر با یکدیگر برخورد کردند، ساییده شدند، از هم پاشیدند و دوباره شکل گرفتند و با بهرهگیری از شیمی پیرامون خود و انرژی خورشید، به تنوع شگفتانگیز و خیرهکنندهی حیات تبدیل شدهاند که امروز در اطرافمان میبینیم. آیا دنبال عجیبترین سیاره هستید؟ از میان بیشمار سیارهی موجود در جهان، حیات فقط روی زمین یافت شده است و ما روی همین سیاره زندگی میکنیم.
بااینحال، عجیب بودن نسبی است. ما هنوز در حال کاوش دنیاهای بیگانه هستیم، به جستوجو میپردازیم و نشانهها را بررسی میکنیم تا حیات، چه موجود و چه منقرضشده را بیابیم. شاید در نهایت آن را حتی در چندین جا پیدا کنیم و اگر چنین شود، ممکن است در نهایت زمین آنقدرها هم عجیب به نظر نرسد.