گوگل شماره سیم‌کارت را خودکار به حساب‌ها متصل می‌کند؛ کاربران ایرانی باید نگران باشند؟

این نگرانی وقت پیش آمد که هشدارهایی درباره امنیت حساب‌های گوگل منتشر شد و به کاربران اندروید توصیه می‌کرد هرچه سریع‌تر قابلیت تایید خودکار شماره تلفن را غیرفعال کنند. هشدار این بود که چون گوگل بدون دریافت تایید مستقیم از کاربر، شماره سیم‌کارت فعال گوشی را به حساب‌های گوگل متصل می‌کند، ممکن است دسترسی کاربران، به‌ویژه کاربران ایرانی به اکانت‌هایشان در گوگل محدود شود.

این هشدارها تا چه اندازه اعتبار دارد؟ بررسی مستندات رسمی گوگل نشان می‌دهد که بخش مهمی از ادعای مطرح‌شده درست است. اندروید واقعا قابلیتی دارد که می‌تواند شماره تلفن دستگاه را به‌صورت خودکار به تمام حساب‌های گوگل واردشده در گوشی اضافه کند. این قابلیت به‌صورت پیش‌فرض فعال است؛ اما ارتباط آن با قفل‌شدن حساب‌ها و خطر ازدست‌رفتن دائمی دسترسی، به آن سادگی نیست که در هشدارهای منتشرشده مطرح می‌شود.

طبق مستندات رسمی گوگل، قابلیتی به نام Phone number verification در اندروید وجود دارد که هنگام راه‌اندازی دستگاه، شماره یا شماره‌های تلفن آن را به‌صورت خودکار تایید می‌کند. گوگل توضیح می‌دهد که این فرایند برای ارائه برخی امکانات امنیتی و ارتباطی انجام می‌شود؛ ازجمله کمک به ورود و بازیابی حساب، پیدا کردن دستگاه گم‌شده و استفاده از برخی سرویس‌های ارتباطی.

نکته‌ مهم در توضیحات گوگل این است که شماره تاییدشده صرفا به یک حساب خاص محدود نمی‌شود. اگر چند حساب گوگل روی گوشی فعال باشند، شماره تلفن می‌تواند به همه‌ آن‌ها اضافه شود و حتی حساب‌هایی که بعداً به دستگاه اضافه می‌شوند هم شامل آن می‌شوند. بنابراین اگر سیم‌کارت جدیدی در دستگاه قرار بگیرد و شماره آن تایید شود، گوگل می‌تواند آن شماره را هم به حساب‌های فعال روی گوشی مرتبط کند.

گوگل هم‌چنین اعلام کرده است که برای اطمینان از تعلق شماره به کاربر، ممکن است همراه با اپراتور تلفن همراه، شماره را به‌صورت دوره‌ای دوباره تایید کند.

نگران‌کننده‌ترین موضوعی که درباره قابلیت مذکور مطرح شده این است که پس از اتصال شماره سیم‌کارت، گوگل برای تایید هویت کاربر به ارسال پیامک وابسته می‌شود. طبق این ادعا، اگر پیامک دریافت نشود، احتمال از دست‌ رفتن حساب وجود دارد. اما این برداشت دقیق نیست.

از طرفی، گوگل ممکن است هنگام شناسایی ورود غیرمعمول، مانند تلاش برای ورود از دستگاه یا موقعیتی متفاوت، تایید هویت بیشتری درخواست کند. در بعضی شرایط، پیامک یکی از روش‌های مورد استفاده برای این کار است.

شرایط کاربران ایرانی در استفاده از سرویس‌های گوگل با کاربران بسیاری از کشورهای دیگر متفاوت است. محدودیت‌های ارتباطی، موضوع تحریم‌ها، مشکلات احتمالی دریافت پیامک‌های بین‌المللی و استفاده‌ مکرر از وی‌پی‌ان به‌عنوان ابزار تغییر آی‌پی، از عواملی هستند که ممکن است فرایند ورود و تایید هویت را پیچیده‌تر کنند.

گوگل در راهنمای رسمی خود تایید می‌کند که تغییر موقعیت مکانی یا مشاهده رفتار متفاوت هنگام ورود به حساب می‌تواند باعث درخواست بررسی امنیتی بیشتر شود. این شرکت حتی توضیح می‌دهد که در بعضی شرایط، به‌دلیل تفاوت در موقعیت ورود، ممکن است دریافت کد تایید ازطریق پیامک امکان‌پذیر نباشد.

اما باید این موضوع را در نظر داشت که وابستگی به پیامک، برای کاربری که ممکن است در دریافت آن با مشکل مواجه شود (مثل کاربران ساکن ایران)، خطر از دست‌ دادن دسترسی را بالا می‌برد؛ چون اگر کاربر هنگام ورود به حساب نیاز به تایید هویت داشته باشد و هیچ روش جایگزینی نداشته باشد، احتمال دارد فرایند بازیابی حساب برایش دشوار یا زمان‌بر شود.

حالا اگر هم‌چنان نگران این هستید که به‌واسطه شماره موبایل ایرانی، گوگل دسترسی‌ به حساب‌هایتان را محدود کند، می‌توانید این قابلیت را با استفاده از قابلیت Phone number verification در تنظیمات اندروید غیرفعال کنید. برای این کار از این مسیر پیش بروید:

Settings → Google → All services

بخش Privacy & security

Phone number verification

غیرفعال‌کردن تایید خودکار شماره.

این مسیر در راهنمای رسمی اندروید توضیح داده شده است. البته بسته به نسخه اندروید و رابط کاربری سازنده، ممکن است محل نمایش برخی گزینه‌ها متفاوت باشد.

با خاموش‌ کردن این قابلیت دیگر تایید خودکار شماره‌ها از سوی گوگل انجام نمی‌شود؛ اما لزوما شماره‌هایی را که از قبل به حساب‌های گوگل اضافه شده‌اند هم حذف نمی‌شوند.

برای مشاهده‌ شماره‌های ثبت‌شده، باید به تنظیمات خود حساب گوگل مراجعه کنید. ابتدا وارد سایت myaccount.google.com شوید و از بخش Personal info گزینه‌ Phone را انتخاب کنید. در این قسمت می‌توانید شماره‌های تلفن متصل به حساب را مشاهده کنید و درصورت نیاز، آن‌ها را تغییر دهید یا حذف کنید. فقط دو نکته را در نظر داشته باشید:

• اگر چند حساب گوگل دارید، بهتر است این بخش را برای هر حساب جداگانه بررسی کنید.
• پیش از حذف شماره‌ها، بررسی کنید که چه سرویس‌هایی از آن‌ها استفاده می‌کنند. قبل از این که شماره‌ بازیابی را حذف کنید، روش جایگزین در نظر بگیرید؛ در غیر این صورت ممکن است بازیابی حساب‌تان با مشکل مواجه شود.

مهم‌ترین اقدام امنیتی، محدود کردن وابستگی حساب به یک روش تایید هویت است. گوگل چند راهکار در اختیار کاربران قرار می‌دهد که می‌توانند احتمال قفل‌ماندن پشت صفحه‌ ورود را کمتر کنند.

• فعال‌ کردن Passkey: این قابلیت امکان ورود به حساب را با استفاده از روش‌هایی مانند اثر انگشت، تشخیص چهره یا قفل صفحه‌ دستگاه فراهم می‌کند. این روش در برابر بسیاری از حملات فیشینگ نیز مقاوم‌تر از رمز عبور معمولی است.
• استفاده از Google Authenticator: این اپلیکیشن کدهای یک‌بارمصرف ورود را تولید می‌کند و برای تولید کد به دریافت پیامک یا اتصال اینترنتی نیاز ندارد. البته باید برای انتقال یا بازیابی کدهای آن درصورت ازدست‌دادن گوشی هم برنامه داشته باشید.
• ذخیره‌ی کدهای پشتیبان: گوگل امکان دریافت مجموعه‌ای شامل ۱۰ کد پشتیبان را برای حساب‌هایی که تایید دومرحله‌ای دارند، فراهم می‌کند. هر کد یک‌بار مصرف است و می‌تواند هنگام دسترسی‌ نداشتن به روش معمول تایید دومرحله‌ای استفاده شود.
• ثبت ایمیل بازیابی: داشتن نشانی ایمیل بازیابی معتبر و دردسترس، راه دیگری برای کمک به بازگرداندن دسترسی به حساب است. بهتر است از ایمیلی استفاده کنید که مستقل از حساب اصلی باشد و به آن دسترسی مطمئن داشته باشید.

نه، الزامی وجود ندارد. فعال‌ بودن Phone number verification به‌ خودی‌ خود یک آسیب‌پذیری امنیتی نیست؛ گوگل آن را برای تسهیل برخی قابلیت‌های امنیتی و ارتباطی طراحی کرده است.

برای کاربری که به شماره تلفن خود دسترسی پایدار دارد، استفاده از این قابلیت می‌تواند مفید باشد. در مقابل، افرادی که مرتب سیم‌کارت عوض می‌کنند، چند حساب گوگل روی یک گوشی دارند یا نمی‌خواهند شماره‌ تلفن‌شان به‌صورت خودکار به حساب‌های مختلف متصل شود، ممکن است ترجیح بدهند آن را غیرفعال کنند.

موضوع مهم‌تر این است که کاربران پیش از مواجهه با مشکلات احتمالی، روش‌های مستقل و مطمئنی برای ورود و بازیابی حساب خود تنظیم کرده باشند.

در نهایت، هشداری که درباره‌ اتصال خودکار شماره سیم‌کارت به حساب‌های گوگل منتشر شده واقعیت دارد اما ادعای این که این قابلیت به‌تنهایی کاربران ایرانی را در معرض خطر از دست‌ دادن حساب‌هایشان قرار می‌دهد، موثق و دقیق نیست. قاعدتا کاربران می‌توانند قابلیت تایید خودکار شماره سیم‌کارت را انتخاب کنند اما راهکار منطقی‌تر داشتن چند روش مطمئن برای ورود و بازیابی حساب‌هاست که یک ضرورت امنیتی محسوب می‌شود.