فانوس؛ سامانه رایگان یک معلم نابینا برای همیاری تصویری در کارهای روزمره

خواندن نوشته‌های روی بسته‌بندی، بررسی تاریخ انقضا یا پیدا کردن یک مدرک، از کارهایی است که گاهی با چند لحظه کمک دیداری انجام می‌شود. برای فرد نابینا یا کم‌بینا، دسترسی به این کمک در زمان مورد نیاز اهمیت دارد؛ بدون اینکه مجبور باشد منتظر حضور یکی از اعضای خانواده یا دوستان بماند.

سامانه «فانوس» با همین هدف شکل گرفته است: برقراری ارتباط میان افرادی که به همیاری دیداری نیاز دارند و داوطلبانی که می‌توانند از راه دور، آنچه را در تصویر می‌بینند توضیح دهند. محمود هژبری، معلم و توسعه‌دهنده نابینای این سامانه، می‌گوید ایده فانوس از تجربه روزمره خودش و دشواری دسترسی پایدار به خدمات مشابه خارجی آمده است.

هژبری در توضیح انگیزه ساخت فانوس به زومیت می‌گوید:

«افراد نابینا در طول روز برای انجام کارهای ساده‌ای مثل خواندن نام و دوز داروها، تاریخ انقضا یا متون اداری، گاهی نیاز به چند لحظه نگاه یک فرد بینا دارند؛ نیازی که من هم به‌عنوان یک فرد نابینا هر روز آن را لمس می‌کنم.»

- محمود هژبری، توسعه‌دهنده سامانه فانوس

او برای پاسخ به این نیاز، فانوس را به‌عنوان سامانه‌ای بومی، مستقل و رایگان توسعه داده است. به گفته هژبری، این سرویس از سرورهای داخلی استفاده می‌کند و برای اتصال کاربران به داوطلبان، به فیلترشکن نیاز ندارد.

در این مدل، فرد نابینا یا کم‌بینا دوربین را به سمت نوشته یا شیء موردنظر می‌گیرد و داوطلب، اطلاعات دیداری را برای او توضیح می‌دهد. خواندن برچسب کالا، پیدا کردن وسایل و مدارک و بررسی نوشته‌های اداری، از کاربردهایی است که سازنده برای آن معرفی کرده است.

فانوس دو گروه کاربر دارد: افراد نابینا و کم‌بینا که همیاری دریافت می‌کنند و داوطلبان بینایی که به درخواست‌ها پاسخ می‌دهند.

به گفته توسعه‌دهنده، داوطلب می‌تواند هر زمان فرصت دارد، گزینه «آمادگی برای دریافت تماس همیاری» را فعال کند و هنگام مشغله آن را خاموش نگه دارد. بنابراین مشارکت، به حضور دائمی یا اختصاص ساعت‌های طولانی وابسته نیست.

همیاری در فانوس بر پاسخ‌دادن به نیازهای مشخص روزمره متمرکز است؛ «دو دقیقه» در پیام معرفی سامانه، اشاره‌ای به همین فرصت‌های کوتاه برای کمک‌کردن است؛ زمان واقعی هر تماس به نوع درخواست و توضیحاتی بستگی دارد که کاربر برای انجام کارش نیاز دارد.

طبق راهنمای وب‌سایت، استفاده از فانوس بدون نصب برنامه و از طریق مرورگر گوشی یا رایانه امکان‌پذیر است. فایل نصب اندروید نیز در سایت ارائه شده و انتخاب گویش برای یافتن داوطلب آشنا به آن پیش‌بینی شده است.

در صفحه ثبت‌نام، کاربر نقش خود را مشخص می‌کند و می‌تواند گویش اصلی و گویش‌هایی را که صحبت می‌کند انتخاب کند. این ویژگی می‌تواند برای کاربرانی که توضیح‌دادن درخواست یا دریافت راهنمایی به زبان و گویش محلی برایشان راحت‌تر است، کاربرد داشته باشد.

هژبری می‌گوید فانوس با صفحه‌خوان TalkBack سازگار است. صفحه‌خوان، نوشته‌ها و کنترل‌های رابط کاربری را به‌صورت صوتی در اختیار کاربر قرار می‌دهد؛ بنابراین دسترس‌پذیری دکمه‌ها، فرم‌ها و اعلان تماس، برای چنین سرویسی بخشی از عملکرد اصلی آن است.

توسعه‌دهنده همچنین اعلام کرده دوربین داوطلب خاموش می‌ماند و نام و شماره تلفن او به طرف مقابل نمایش داده نمی‌شود.

در بخش پرسش‌های متداول سایت نیز آمده است که جریان صوت و تصویر رمزنگاری می‌شود و تماس‌ها در سرور ضبط یا ذخیره نمی‌شوند.

ایده اتصال افراد نابینا به داوطلبان بینا، پیش‌تر در سرویس بین‌المللی Be My Eyes اجرا شده است. این سرویس از سال ۲۰۱۵ فعالیت می‌کند و در مدل تماس داوطلبانه آن، تصویر دوربین کاربر برای داوطلب ارسال می‌شود و دو طرف ارتباط صوتی دارند.

هژبری می‌گوید محدودیت‌های دسترسی، اختلال فیلترشکن و تحریم‌ها استفاده از این سرویس را برای کاربران ایرانی دشوار کرده و یکی از انگیزه‌های ساخت فانوس بوده است. یکی از مزیت‌های فانوس فراهم‌کردن مسیری داخلی برای همیاری تصویری است.

به گفته هژبری، فانوس برای هر دو گروه کاربر رایگان و بدون تبلیغات است. در وب‌سایت این سامانه اعلام شده است که کمک‌های مالی برای افزایش ظرفیت و توسعه زیرساخت استفاده می‌شوند.

هژبری در آستانه روز عصای سفید، از کاربران دعوت کرده است به جمع داوطلبان بپیوندند یا سامانه را به افراد نابینا و کم‌بینا معرفی کنند. پیام او برای این مشارکت، ساده است:

«فقط دو دقیقه از روزت را به کسی هدیه بده؛ شاید همان دو دقیقه، دنیای او را روشن‌تر کند.»

- محمود هژبری، توسعه‌دهنده سامانه فانوس

اطلاعات و راهنمای سرویس در وب‌سایت فانوس و ثبت‌نام در وب‌اپلیکیشن فانوس در دسترس است.