این نشست با حمایت شرکت سیناژن و همکاری ارکیدفارمد در بلکباکس ایرانمال برگزار شد و دکتر آذرخش مکری، روانپزشک و دکتر علیرضا استقامتی، فوقتخصص غدد و متابولیسم، در آن درباره مسیر صحیح درمان چاقی، جایگاه داروهای جدید و ضرورت توجه به شرایط جسمی و روانی افراد صحبت کردند.
این رویداد، نهمین نشست از مجموعه برنامههای آموزشی STEP بود، اما نخستین رویداد این پلتفرم بود که امکان استفاده عموم از مطالب مطرح شده، به صورت آنلاین در آن فراهم شده بود. STEP با هدف افزایش آگاهی و ترویج فرهنگ صحیح مصرف اسپارتینا شکل گرفته و تلاش میکند با تولید محتوای آموزشی و تجربی و برگزاری رویدادهای تخصصی، اطلاعات لازم درباره مسیر درمان و استفاده صحیح از دارو را در اختیار مخاطبان قرار دهد. در این نشست نیز تأکید اصلی بر این بود که درمان چاقی نباید به مصرف دارو محدود شود و انتخاب و مصرف دارو باید با تشخیص و تجویز پزشک و با در نظر گرفتن شرایط هر فرد انجام شود.
در سالهای اخیر، داروهای تزریقی کاهش وزن به یکی از موضوعات پرمخاطب حوزه سلامت تبدیل شدهاند. در میان این داروها، اسپارتینا بهعنوان نخستین داروی مبتنی بر مولکول تیرزپاتاید در ایران، یکی از گزینههای مورد توجه در درمان چاقی و مدیریت وزن است. این دارو توسط شرکت سیناژن تولید میشود و در این نشست، متخصصان درباره جایگاه درمانهای دارویی جدید در کنار سایر ابعاد درمان چاقی صحبت کردند.
از هر پنج ایرانی سه نفر اضافهوزن دارند
افزایش شیوع اضافهوزن و چاقی، توجه به روشهای مؤثر و ایمن درمان را بیش از گذشته ضروری کرده است. اما آیا داروهای کاهش وزن بهتنهایی میتوانند پاسخگوی نیاز همه افراد باشند؟ و آیا مصرف این داروها بدون تجویز پزشک و خارج از روند درمان و نظارت پزشکی، میتواند انتخابی ایمن باشد؟
در نشست عمومی STEP، دکتر علیرضا استقامتی، فوقتخصص غدد، با ارائه تصویری کلی از همهگیری چاقی در جهان و ایران، به این پرسشها پاسخ داد و چاقی را بهعنوان یک بیماری نیازمند درمان بررسی کرد. دکتر استقامتی با اشاره به وضعیت اضافهوزن در ایران گفت:
در حال حاضر از هر پنج ایرانی سه نفر اضافهوزن دارند یا مبتلا به چاقی هستند و این موضوع در میان خانمها شیوع بیشتری دارد. اضافهوزن امروزه دیگر تنها در آمار و ارقام خلاصه نمیشود و از سوی انجمنهای علمی آمریکا بهعنوان یک بیماری شناخته میشود؛ بیماریای که آثار منفی بسیاری بر بدن میگذارد و قطعاً نیازمند درمان است.- دکتر علیرضا استقامتی، فوقتخصص غدد و متابولیسم
او در ادامه توضیح داد که اضافهوزن میتواند با مشکلاتی همچون افسردگی و اضطراب، اختلالات تنفسی و خواب، بیماریهای قلبیعروقی، فشار خون و عوارض گوارشی و کبدی همراه باشد. همچنین اضافهوزن در زنان میتواند بر سندرم تخمدان پلیکیستیک تأثیر بگذارد و در مردان نیز با اثرگذاری بر کیفیت اسپرم، باروری را تحتتأثیر قرار دهد.
مسیر درمان باید تغییر کند
دکتر استقامتی با توضیح این که بدن افراد دارای اضافهوزن ممکن است دچار التهاب باشد، به محدودیتهای روشهای قدیمی درمان اضافهوزن اشاره کرد و گفت: «در گذشته برای درمان اضافهوزن از داروهای خوراکی استفاده میشد؛ این داروها عوارض بسیاری داشتند و علاوه بر آن، فقط ۵ یا ۶ درصد در کاهش وزن فرد موثر بودند. در نتیجه، فردی با اضافهوزن بسیار بالا نمیتوانست با استفاده از این داروها نتیجه مطلوبی بگیرد. از سوی دیگر، این داروها معمولاً به دلیل عوارض زیادی که داشتند، بعد از مدتی از بازار جمعآوری شدند.»
دکتر استقامتی درباره روشهای جراحی نیز گفت که این روشها میتوانند به کاهش ۲۵ تا ۳۰ درصدی وزن افراد کمک کنند. او در عین حال تغییر سبک زندگی را یکی از توصیههای اصلی پزشکان دانست، اما تأکید کرد که این رویکرد الزاماً برای همه افراد کافی نیست.
دکتر استقامتی همچنین با اشاره به بازگشت وزن در بسیاری از افرادی که از روشهای مختلف برای کاهش وزن استفاده میکنند، درباره نقش داروهای جدید گفت: «در ۸۹ درصد موارد، افرادی که با روشهای ذکرشده وزن کم میکنند، به وزن بالای قبلی برمیگردند. این در حالی است که داروهایی مانند تیرزپاتاید میتوانند بخشی از این چالشها را پوشش دهند.»
او در ادامه سه عامل مهم را برای دشواری کاهش وزن برشمرد: عملکرد سیستم عصبی در ارسال پیام سیری، افزایش ترشح هورمون گرسنگی در رژیمهای سخت و نظریه نقطه تنظیم وزن.
تیرزپاتاید؛ نسل جدید داروهای کاهش وزن
دکتر استقامتی در بخش دیگری از صحبتهای خود، داروهای مبتنی بر تیرزپاتاید را یکی از تحولات مهم در درمان دارویی چاقی دانست. به گفته او، داروهای اولیه با اثرگذاری بر گیرنده GLP-1، احساس سیری را افزایش میدادند؛ اما در نسل جدید داروهای مبتنی بر اینکرتین مانند تیرزپاتاید، علاوه بر GLP-1، گیرنده GIP نیز مورد هدف قرار میگیرد.
این متخصص غدد توضیح داد که این اثر دوگانه علاوه بر تأثیر بر احساس سیری، میتواند بر تنظیم متابولیسم بدن از جمله قند و چربی نیز اثرگذار باشد. اسپارتینا، نخستین داروی مبتنی بر مولکول تیرزپاتاید در ایران، نیز بر همین سازوکار اثرگذاری دوگانه استوار است.
با این حال، محور صحبتهای متخصصان در این نشست تنها معرفی یا بررسی اثربخشی دارو نبود. تاکید اصلی بر این بود که داروهای کاهش وزن باید در چارچوب یک مسیر درمانی و با تشخیص، تجویز و نظارت پزشک مورد استفاده قرار گیرند و نمیتوان مصرف آنها را از سایر عوامل موثر بر سلامت فرد جدا کرد.
تلاش زیاد برای لاغری همیشه نتیجهبخش نیست
دکتر آذرخش مکری، روانپزشک، در ادامه نشست به بررسی ابعاد روانی کاهش وزن پرداخت. او مهار تلاشگرانه یا اتکا به اراده را یکی از عوامل مخرب در تنظیم وزن دانست و گفت:
بعضی افرادی که بهصورت ارادی و تلاشگرانه همواره کالریشماری میکنند و پیش از خوردن هر نوع خوراکی کالری آن را محاسبه میکنند، معمولاً در کاهش وزن موفق نیستند و حتی در برخی مطالعات BMI آنها از میانگین افراد نیز بیشتر بوده است. به همین دلیل، تنظیم وزن باید فرایندی اتوماتیک باشد و نباید فرد برای آن تلاش بیشازاندازه کند.- دکتر آذرخش مکری، روانپزشک
دکتر مکری همچنین به ابعاد روانی تشخیص اضافهوزن و چگونگی مواجهه فرد با بیماری پرداخت. به گفته او، نحوه بیان و پذیرش بیماری میتواند بر وضعیت روانی فرد و روند درمان اثرگذار باشد و به همین دلیل، مواجهه با موضوع اضافهوزن باید با دقت و ملاحظه انجام شود.
او همچنین درباره نقش عوامل ژنتیکی و باورهای فرد درباره کنترل وزن توضیح داد و گفت پذیرش اضافهوزن بهعنوان عاملی صرفاً ژنتیکی میتواند نقش مسئولیت فردی در مدیریت وزن را کمرنگ کند.
این روانپزشک در ادامه به دو نوع انگیزه برای کاهش وزن اشاره کرد: «افرادی که انگیزه بلندمدت دارند و بهتدریج وزن کم میکنند و افرادی که به دنبال دستیابی سریعتر به نتیجه هستند. به گفته او، رسیدن به نتیجه قابلتوجه در ابتدای مسیر میتواند در برخی افراد به تداوم فرآیند کاهش وزن کمک کند.»
دکتر مکری در پایان تاکید کرد که مسیر رسیدن به تناسب اندام باید با کیفیت زندگی و احساس رضایت فرد همراه باشد و درمان نباید صرفاً بر عدد وزن یا ظاهر متمرکز شود.
درمان چاقی فراتر از مصرف دارو
نهمین نشست STEP در حالی برگزار شد که موضوع داروهای کاهش وزن و بهویژه داروهای مبتنی بر تیرزپاتاید، بیش از گذشته مورد توجه عموم قرار گرفته است. نخستین برگزاری عمومی این نشست فرصتی بود تا ابعاد مختلف درمان چاقی، از سازوکار داروهای جدید تا نقش عوامل روانی و سبک زندگی، از نگاه دو متخصص بررسی شود.
آنچه از مجموع مباحث این نشست به دست میآید، این است که دارو تنها یکی از ابزارهای درمان چاقی است و مصرف آن نباید بهصورت خودسرانه یا بدون تشخیص و نظارت پزشک انجام شود. انتخاب دارو، میزان و نحوه مصرف آن باید متناسب با شرایط هر فرد و در چارچوب یک مسیر درمانی مشخص باشد؛ مسیری که در کنار درمان دارویی، به سلامت جسم و روان فرد نیز توجه دارد.
اسپارتینا، بهعنوان نخستین داروی مبتنی بر مولکول تیرزپاتاید در ایران، در این نشست در چارچوب همین مسیر درمانی مورد بررسی قرار گرفت؛ نه بهعنوان راهکاری مستقل برای کاهش وزن، بلکه بهعنوان یکی از گزینههای درمانی که استفاده از آن نیازمند ارزیابی و تجویز پزشک است.
