۲۰ میلیارد تومان فقط برای گفتن این جمله که «مسیر موفقیت من از این موسسه گذشته است.» عدد ۲۰ میلیارد تومان که حنیف عظیمی، از استادان کنکور و فعالین این حوزه، از دریافت آن برای مصاحبه با رتبه یک کنکور امسال در اینستاگرام خود خبر داد اگرچه همه چشمها را گرد کرد، اما حالا بررسیهای زومیت نشان میدهد که بازار خرید رتبههای برتر در همین بازه رقمهای میلیاردی میچرخد.
برای مثال، سروش عربشاهی، قائممقام مدیرعامل موسسه آموزشی «کلاسینو» هم از یک واسطه پیشنهاد ۳ میلیارد تومان را برای مصاحبه انحصاری با رتبه یک دریافت و رد کرده است. این عددی است که او در گفتوگو با زومیت به آن اشاره میکند.
عربشاهی اخیرا در یک رشته استوری اینستاگرامی خبر داده بود که «لیست قیمت رتبههای برتر کنکور به دست او رسیده که بعضی از همکاران برای استفاده تبلیغاتی از رتبهها پرداخت میکنند تا در نهایت بگویند صاحب این رتبه از خدمات ما استفاده کرده است.» عددهای وسوسهبرانگیزی که با کمک آن آموزشگاههای کنکور رتبههای برتر را پیشخرید میکنند و رزومه و زحمات آنها را به نام خود سند میزنند تا خانوادههای بیشتری را به سمت خود بکشانند.
گفتوگوی زومیت با یکی از اساتید برتر کنکور هم تاییدکننده این ادعاست که موسسات با نرخهای نجومی تصویر، صدا و تاریخ دانشآموز را میخرند تا اعلام کنند او آزمونهایش را اینجا داده کلاسهایش را اینجا رفته و مشاورههایش را از آنها گرفته است.
بررسی زومیت در گفتوگو با برخی از منابع نشان میدهد که امسال حداقل دو جدول پایهای در مذاکرات در جریان بوده است. جدولی که اعداد آن به گفته این افراد نسبت به سال گذشته بسیار افزایش یافته. اگرچه نرخ فروش تصویر رتبههای برتر سال گذشته هنوز به یک میلیارد تومان نرسیده بود، اما حالا رتبه یک کشوری با رقم زیر یک میلیارد تومان مبادله نمیشود.
نرخ فروش تصویر رتبههای برتر سال گذشته به یک میلیارد تومان نمیرسید اما حالا رتبه یک کشوری با رقم زیر یک میلیارد تومان مبادله نمیشود
براساس این بررسیها در این مبادله که موسسات بازار آن را داغ کردهاند رتبه مناطق ارزش ریالی متفاوتی دارد. مثلا وقتی موسسات دنبال خرید اعتبار باشند، دیگر رتبه منطقه یک همقیمت با منطقه سه نیست. از سوی دیگر یک بازه مشخص برای خرید اعتبار رتبههای دانشآموزان وجود دارد. مثلا موسسات مشهور سراغ رتبههای سه رقمی نمیروند اما ممکن است برخی از موسسات نوپا با نرخهای پایینتر سراغ رتبههای پایینتر هم بروند.
همچنین، قیمت قرارداد «انحصاری» با «مشترک» متفاوت است. انحصار یعنی دانشآموز نتیجه خودش را فقط محصول یک موسسه یا یک آموزگار بداند که در این صورت ۵۰۰ میلیون تومان نرخ این مبادله گرانتر میشود؛ البته در برخی مواقع قراردادهای انحصاری در بازار رقابت آموزشگاههای آنلاین و آفلاین رقمهای بالاتری هم دارد.
یک استاد برتر کنکور که نخواست نامش فاش شود با تایید این اعداد میگوید مبالغی که او شنیده برای نفر اول به شکل پول نقد نبوده و به شکل کالای لوکس است. او اضافه میکند: «معمولا این پولهای نامتعارف و هدایا بهصورت کادوهای نامتعارف گرانقیمت مثل گوشی، لپتاپ، سکه، رمزارز و… داده میشود.»
من در حال حاضر ۲۵ سال است که در این کار هستم. در سالیان گذشته کل جایزههای بزرگ، مثل ماشین را موسسات به دانشآموزان خودشان میدادند. از یک جایی به بعد، بحث جایزه تبدیل به جوایز نامتعارف شد. من دیدهام دانشآموزی که رتبه یک شده و وضع مالیاش هم خوب بوده، بهقدری رقم پیشنهادی جالب بوده که قبول کرده است؛ چراکه فکر کرده نهایتا یک مصاحبه انجام میشود. این محتواها طوری با هنرنماییهای مصاحبهشونده پیش میرود که بقیه آموزشگاهها تخریب میشوند و تبلیغ برای آن آموزشگاه به بهترین نحو صورت میگیرد؛ در حالیکه این افراد ۱۷، ۱۸ ساله هستند و دانش چندانی در زمینه مصاحبه ندارند.- یک استاد برتر کنکور
رتبههای برتر را قبل از اعلام نتایج چطور پیدا میکنند؟
کنکور که تمام میشود، موسسهها ماموریت خود را شروع میکنند: پیدا کردن چهرههای احتمالی رتبه تکرقمی و تصاحب کردن مسیر موفقیت آنها. قائممقام مدیرعامل کلاسینو به زومیت میگوید موسساتی که برای در انحصار گرفتن رتبههای برتر زودتر از سازمان سنجش دست به کار میشوند از چند روش برای پیدا کردن آنها استفاده میکنند:
روش اول: رصد کردن رتبههای برتر موسسات. رتبههای برتر معمولا در اکثر آزمونها شرکت کرده و موسسات هم نفرات برتر خود را روی سایت خود اعلام میکنند. وقتی یک نفر بارها در چندین آزمون جزء نفرات تکرقمی بوده نشان میدهد پتانسل تکرقمی شدن در کنکور را هم دارد.
روش دوم: نتیجه امتحانات نهایی. ۶۰ درصد تاثیر نتیجه کنکور، به امتحانات نهایی یازدهم و دوازدهم برمیگردد. بهجز دانشآموز، مشاوران و مدیران مدارس یا حتی پشتیبانهای موسسهها از نتیجه آزمونهای مدرسه، کارنامه یازدهم و دوازدهم خبر دارند.
روش سوم: انتخاب خود دانشآموز و والدین یا اقوام او. دانشآموز بعد از محاسبه نتایج آزمون کنکور با توجه به کلید سازمان سنجش، میتواند حدس بزند که احتمالا امسال به رتبه برتر میرسد یا نه. آن وقت با معرفی خودش به موسسات، این مراکز وارد چانهزنی با او میشوند تا او را با اعداد بالاتر ترغیب به مصاحبه و خرید همه تاریخچه مطالعاتی و زحمتی که کشیده است بکنند.
جذب دانشآموزان نخبه پیش از کنکور؛ تبلیغ بعد از کنکور
بازار تبلیغات با رتبههای برتر از ماهها یا حتی سالها قبل از کنکور شروع میشود. بهجز رصد کردن دانشآموزان رتبه برتر بعد از کنکور، این موسسات قبل از کنکور هم این دانشآموزان را پیدا میکنند تا بعدا بتوانند موفقیت آنها را به نام خودشان بزنند.
در سالهای اخیر، این جوانان از ۱۵، ۱۶ سالگی رصد میشوند. این نخبگان را از طریق آزمونهای پرطرفدار آموزشی دنبال میکنند و از همان سنین نوجوانی با آنها وارد صحبت میشوند و سعی میکنند آنها را مجاب به حضور در پلتفرمهای آموزشی خودد کنند. وعده آموزش رایگان داده میشود و میگویند اگر این دانشآموز نفر اول شود، یک مبلغ و اگر نفر دوم شود، مبلغی دیگر به او داده میشود و رقم پرداختی تا چندین مقام و رتبه با او طی میشود.- یک استاد برتر کنکور
به گفته این استاد، از امسال اتفاق جدیدی که رخ داده این است که موسسات آموزشی آنلاین مشهوری که تازه پا به عرضه گذاشتند و بودجههای کلانی هم دارند؛ بچههای دهم و یازدهم را آماده ورود به این بازار میکنند: «آنها با پدر و مادر یک دانشآموز یازدهمی نخبه در یک شهر دور از مرکز صحبت کرده و پول نامتعارفی به آنها دادهاند و خواستهاند دانشآموز آنها شود. شناسایی دانشآموزان نخبه شهرهای کوچک هم کار سختی نیست و من حدس میزنم این آموزشگاهها تیم رصد دارند.»
شنیدههایی وجود دارد مبنی بر این که دانشآموزان مدیر برنامه و ایجنت دارند و برخی از این مشاوران، مبلغ را مشخص میکنند و رقمی هم برای خودشان برمیدارند
او معتقد است آموزشگاههای آنلاین، اگر شیوه تبلیغات درستی داشته باشند و کارشان را درست انجام دهند، خیلی کار درستی میکنند اما برخی از آموزشگاههای آنلاین تازهوارد، وارد راه و روش غیرشرافتمندانه میشوند. «دانشآموزی در آموزشگاه ایکس ثبتنام میکند و آموزشگاه متوجه میشود این دانشآموز نخبه است و از او ویدیو میگیرد تا این موضوع را بهعنوان تبلیغ داشته باشد؛ این کار درستی است. اما رقیب میآید و به این دانشآموز میگوید من رقمی ۳ برابر میدهم تا هم ما را تبلیغ کنی و هم آن آموزشگاه را تخریب کنی و دانشآموز را وادار به دروغ میکنند. الان بدعتی به وجود آمده توسط همین آموزشگاهها که دانشآموزان حتی برای صحبت کردن درباره آموزشگاههای خودشان هم طلب پول دارند.»
قیمتها چطور تعیین میشوند؟
اینطور که منابع مختلف افشا میکنند معمولا یک قیمت پایه برای شروع مذاکرات اعلام میشود. سپس در گفتوگو با موسسات دیگر قیمت را افزایش میدهند و دوباره این چرخه تکرار میشود؛ چیزی شبیه به مزایده.
معمولا یک قیمت پایه برای شروع مذاکرات اعلام میشود. سپس در گفتوگو با موسسات دیگر قیمت را افزایش میدهند و دوباره این چرخه تکرار میشود. چیزی شبیه به مزایده
این قیمتها برای انجام چه نوع خدماتی تعیین شدهاند؟ بسته به نوع تبلیغ متفاوت است. ممکن است تبلیغ به شکل مصاحبه آنلاین یا حضوری، لایو با استادان یا مدیرعامل مجموعه باشد و حتی در برخی موارد، سلبریتیها هم برای مصاحبه با رتبههای برتر وارد ماجرا شوند تا به مجموعه اعتبار بیشتری بدهند. از رتبههای برتر در همایشهای حضوری مجموعهها در شهرستانها یا همایشهای آنلاین هم استفاده میشود و هزینه هرکدام از این موارد متفاوت است.
دست چه کسی در کار است؟ ایجینتهای کنکور
بعد از شناسایی رتبههای برتر، مذاکرات موسسات شروع میشود و مستقیم با خود دانشآموز، پدر و مادر، حتی با فامیل یا گاهی با مشاورها و مسئولان مدرسه او ارتباط برقرار میکنند. بررسی زومیت نشان میدهد که برخی مواقع خانوادهها سراغ موسسات میروند اما گاهی هم ممکن است کادر مدارس یا بلاگرهای کنکوری این کار را انجام دهند و کمیسیون کار خود را دریافت کنند.
گاهی هم ممکن است کادر مدارس یا بلاگرهای کنکوری این کار را انجام دهند و کمیسیون کار خود را دریافت کنند
این استاد برتر کنکور هم با تایید این موضوع، واسطهها را بهعنوان ایجنت دانشآموزان برتر معرفی میکند و میگوید: «شنیدههایی وجود دارد مبنی بر این که دانشآموزان مدیر برنامه و ایجنت دارند و برخی از این مشاوران، مبلغ را مشخص میکنند و رقمی هم برای خودشان برمیدارند.»
چه چیزی خریده میشود؟ سابقه تحصیلی و مسیر موفقیت دانشآموز
در این نوع مذاکرات معمولا چه اطلاعاتی از رتبه تکرقمی به فروش میرود؟ او باید در مقابل این رقم چه کارهایی انجام دهد؟ قائممقام مدیرعامل کلاسینو در پاسخ میگوید: «اینها به توافق افراد با موسسات بستگی دارد. معمولا توافق رتبههای تکرقمی کامل است و قرار میشود فرد بگوید در آزمون و تمام کلاسهای این موسسه شرکت و از همه خدمات استفاده کرده است. در مقابل هم موسسه با این اسم تبلیغات زیادی انجام میدهد.»
اصل ماجرا این است که دانشآموز اعلام کند: «مسیر موفقیت من از این مجموعه گذشته است.» اگر واقعا از خدمات آن مجموعه استفاده کرده باشد، شاید مساله چندان عجیب نباشد؛ اما وقتی دانشآموز اصلا از آن مجموعه استفاده نکرده باشد و چنین ادعایی کند، مسالهساز خواهد بود.
مخاطب وقتی رتبه برتر را میبیند فکر میکند حرف او معتبر است و فکر میکند تنها راه موفقیت همین است. مخصوصا آنهایی که شرایط مالی خوبی نداشته و به اطلاعات درست دسترسی ندارند بیشترین قربانیان این موضوع هستند. اما وقتی این فرایند شفاف باشد والدین و خود دانشآموز بیشترین سود را میبرد، چراکه دیگر میداند چه چیزی تبلیغ است.- عربشاهی، قائم مقام مدیرعامل کلاسینو
این بیزنس به چه کسی ضرر میزند؟
عربشاهی نسبت به ادامه این روند نگران است: «آسیبهای این پدیده دو وجهی است؛ از یکسو، خانوادههایی قربانی تبلیغات میشوند که به امید موفقیت فرزندشان حتی داراییهای اصلیشان را هزینه میکنند. از سوی دیگر، خود دانشآموزان ۱۷، ۱۸سالهای که هنوز شخصیت شغلی و اجتماعیشان شکل نگرفته، آسیب میبینند. درآمد ناگهانی و میلیاردی در این سن، مسیر رشد طبیعی آنها را مختل میکند. وارد شدن به چرخه چندجانبه مذاکره با موسسات مختلف و دسترسی به پولهای کلان یکشبه، باعث میشود متقاضی راههای نامتعارف برای درآمدزایی شود؛ تا جایی که نخبگان کشوری بهجای طی کردن مسیر واقعی رشد علمی و حرفهای، به رفتارهایی خارج از شأن یک رتبه برتر روی میآورند.»
قائممقام کلاسینو اضافه میکند: «این بیزینس خریدوفروش رتبهها به موسسات خوشنام و موفق که در این بازی شرکت نمیکنند هم آسیب میزند زیرا کسانی که در این موسسات نتیجه گرفتهاند هم ممکن است بهجای گفتن حقیقت که از خدمات موسسه آنها استفاده کردهاند با پیشنهادهایی که دریافت میکنند، در تبلیغات موسسات دیگری که هیچ نقشی در موفقیت او نداشتهاند شرکت کنند و ممکن است بسیاری از دانشآموزان تا زمانی که نتیجه مطلوب را نگیرند متوجه نشوند که این تبلیغات واقعی نبوده است.»
استاد برتر کنکور در پاسخ به این که آیا وزارت علوم و سازمان سنجش تاکنون اقدامی کرده و از این موضوع مطلع است؟ میگوید که تاکنون اقدامی نسبت به این کار ندیده است: «اگر کاری انجام نشده به این دلیل است که اتفاق غیرقانونی نمیافتد و این یک اقدام تبلیغاتی است؛ جایزهای در نظر میگیرند و جوایز طوری اعطا میشود که تراکنش بانکی و قابل ردیابی نباشد. این سیستم آموزشی معیوب ماست که مولد چنین زدوبندهای زیرزمینی است.»
عربشاهی تاکید دارد که مافیایی در شبکههای اجتماعی وجود دارد که تلاش میکنند مسیر تصمیمگیری و مطالعه دانشآموز را عوض کنند. به گفته او، یک شبکه مافیایی از تعداد زیادی پیج اینستاگرامی و گروههای پرسش و پاسخ تلگرام، روبیکا و... متعلق به مشاوران و بلاگر مرتبط به یک یا چند موسسه آموزشی هستند که برای برندسازی و رتبهبندی موسسات و اساتید، محتوای جهتدار تولید میکنند و بر تصمیمگیری والدین و دانشآموزان به نفع آن موسسات تاثیر میگذارند: «این محتواها در دستههای سرگرمی، آموزشی و مشاورهای و نظرهای سایر دانشآموزان به گونهای تولید میشود که جنبه تبلیغاتی نداشته باشند و برای مخاطب باورپذیر باشد.»
این بازار در حالی اطلاعرسانی میشود که پیش از این بارها درباره وضعیت عدالت آموزشی در ایران هشدارهایی داده شده است. سال ۱۴۰۲ یک عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی گزارش داده بود که ۸۰ درصد رتبههای برتر کنکور سراسری در دهکهای هشت تا ۱۰ اقتصادی قرار دارند. یعنی در شرایطی که دسترسی به آموزش با وضعیت اقتصادی خانوادهها گره خورده، رتبههای برتر خود به داراییهای ارزشمندی برای بازار آموزش تبدیل شدهاند؛ موسسات کنکور آنها را از سالهای قبل رصد میکنند، برای بهدستآوردن انحصار تبلیغاتیشان پول میپردازند و بعد موفقیت آنها را به نام خود میزنند. نتیجه این چرخه فقط یک تبلیغ گرانقیمت نیست؛ تصویری از موفقیت است که میتواند تصور غلطی از مسیر رسیدن به دانشگاه و میزان هزینه لازم برای موفق شدن برای خانوادهها بسازد.
