صنعت بیمه ایران در سال ۱۴۰۴ از نظر ریالی یکی از بزرگترین جهشهای خود را تجربه کرد؛ حقبیمه تولیدی با رشد ۷۷.۵ درصدی، از ۴۳۸.۷ همت در سال ۱۴۰۳ به ۷۷۸.۷ همت رسید. اما همزمان با این رشد، تعداد بیمهنامههای صادرشده حدود یک درصد کاهش یافت و از ۸۲.۸ میلیون فقره به ۸۲ میلیون فقره رسید.
فاصله میان رشد ریالی بازار و کاهش تعداد بیمهنامهها نشان میدهد افزایش حقبیمه تولیدی را نمیتوان صرفاً به گسترش پوشش بیمهای نسبت داد. تورم، افزایش نرخ حقبیمهها، رشد هزینههای درمان، افزایش نرخ دیه و تغییر ترکیب بازار به نفع بیمههای زندگی و درمان، از عوامل اثرگذار بر بزرگتر شدن اسمی بازار بودهاند.
البته در رشتههای گروهی مانند درمان و زندگی، تعداد بیمهنامهها الزاما با تعداد افراد تحت پوشش برابر نیست؛ زیرا یک قرارداد میتواند گروه بزرگی از کارکنان یا اعضای یک مجموعه را پوشش دهد. با وجود این ملاحظه، افت تعداد بیمهنامهها در کنار جهش ارزش بازار، لزوم تفکیک «رشد ریالی» از «توسعه واقعی پوشش» را برجسته میکند.
خسارتها سریعتر از حقبیمه رشد کردند
خسارت پرداختی صنعت بیمه در سال ۱۴۰۴ به ۵۱۱.۲ همت رسید. نسبت خسارت نیز از ۵۸.۶ درصد در سال ۱۴۰۳ به ۶۵.۷ درصد افزایش یافت؛ یعنی بهازای هر ۱۰۰ واحد حقبیمه تولیدشده، حدود ۶۵.۷ واحد برای پرداخت خسارت مصرف شده است.
افزایش ۷.۱ واحد درصدی نسبت خسارت، فشار هزینهها بر صنعت بیمه را نشان میدهد. بخش مهمی از این فشار به بیمه درمان مربوط است؛ رشتهای که هم با رشد هزینه خدمات پزشکی مواجه بوده و هم مراجعات پرتعداد بیمهشدگان را پوشش داده است.
بیمه درمان با سهم ۳۳.۱ درصدی، بزرگترین رشته بازار از نظر حقبیمه تولیدی بود و ۳۴.۵ درصد خسارتهای پرداختی را نیز به خود اختصاص داد. پس از آن، بیمه زندگی با سهم ۲۳.۹ درصدی و شخص ثالث با سهم ۲۱.۵ درصدی قرار گرفتند. سهم بیمه بدنه ۵.۴ درصد و مجموع سایر رشتهها ۱۶.۱ درصد اعلام شده است.
بیمه درمان؛ بیشترین سهم در حقبیمه و خسارت
در بخشی از گزارش سال ۱۴۰۴ ازکی آمده است: «بیمه درمان در سال ۱۴۰۴ با سهم ۳۳ درصدی از حق بیمه تولیدی، جایگاه خود را بهعنوان بزرگترین رشته بازار بیمه حفظ کرده است. این رشته همزمان سهم ۵.۳۴ درصدی از خسارتهای پرداختی صنعت را نیز به خود اختصاص داده، عددی که نشان میدهد هزینههای درمانی همچنان یکی از مهمترین نقاط فشار در صنعت بیمه ایران است.
بیمه زندگی با حدود ۲۴ درصد در رتبه دوم بیشترین میزان حقبیمه تولیدی قرار گرفته و بیمه شخص ثالث با ۲۱.۵ درصد سومین رشته دارای بیشترین سهم در بازار بیمه است. برای باقی رشتهها سهم ۱۶ درصدی و برای بیمه بدنه خودرو هم سهم ۵.۴ درصدی اعلام شده است.
سهم بیمه زندگی در یک سال نزدیک به ۱۰ واحد درصد افزایش یافت
یکی از مهمترین تغییرات ساختاری بازار در سال ۱۴۰۴ به بیمه زندگی مربوط میشود که در گزارش ازکی از آن بهعنوان یک جهش تاریخی یاد شده است. سهم این رشته از کل حقبیمه تولیدی، از ۱۴.۴ درصد در سال ۱۴۰۳ به ۲۳.۹ درصد در سال ۱۴۰۴ رسید و مبلغ حقبیمه تولیدی آن نزدیک به سه برابر شد.
این تغییر میتواند نشانه حرکت بخشی از بازار به سمت محصولات پساندازی، سرمایهگذاری و پوششهای بلندمدت باشد؛ هرچند رشد اسمی سرمایهگذاریها و ورود نقدینگی نیز در شکلگیری آن مؤثر بوده است. در بازار جهانی هم بیمههای زندگی یکی از موتورهای اصلی رشد آینده محسوب میشوند و پیشبینی شده است از ۵.۲۶ تریلیون یورو حقبیمه جدیدی که تا سال ۲۰۳۶ ایجاد میشود، حدود ۱.۹۹ تریلیون یورو به این رشته اختصاص یابد.
بخش غیردولتی نیز در سال ۱۴۰۴ بیش از ۸۰ درصد حقبیمه تولیدی و خسارت پرداختی صنعت بیمه ایران را در اختیار داشت. سهم دقیق شرکتهای غیردولتی از حقبیمه تولیدی ۸۰.۲ درصد و سهم بخش دولتی ۱۹.۸ درصد گزارش شده است.
ضریب نفوذ بیمه در ایران؛ همچنان یکسوم میانگین جهانی
ضریب نفوذ بیمه در ایران از ۲.۲۸ درصد در سال ۱۴۰۳ به ۲.۵ درصد در سال ۱۴۰۴ افزایش یافت. این شاخص نسبت حقبیمه تولیدی به تولید ناخالص داخلی را نشان میدهد و یکی از معیارهای اصلی سنجش جایگاه بیمه در اقتصاد است.
طبق گزارش ازکی که براساس بر اساس گزارش فینتک تکراسا اینسایت است، «بازارگاههای آنلاین بیمه در سال ۱۴۰۳ حدود ۱۶ همت فروش داشتهاند و سهم آنها از کل حق بیمه تولیدی کشور حدود ۳.۶ درصد برآورد شده بود که انتظار میرفت این سهم تا پایان سال ۱۴۰۴ نزدیک به ۵.۵ درصد برسد، عددی که نشان میدهد بیمه آنلاین هنوز در ابتدای مسیر نوآوری و در حال ساختن استاندارد تازهای برای تجربه خرید بیمه در ایران است» و رشد حدودا ۱.۹ درصدی را نشان میدهد.
با وجود افزایش ضریب نفوذ، فاصله ایران با میانگین جهانی همچنان قابلتوجه است. متوسط جهانی این شاخص حدود ۷.۲ درصد اعلام شده؛ بنابراین ضریب نفوذ بیمه در ایران تقریبا یکسوم میانگین جهانی است. این رقم در بریتانیا ۱۱.۷ درصد، آمریکا ۱۱.۶ درصد، فرانسه ۱۱.۳ درصد، ژاپن ۷.۴ درصد، آلمان ۵.۶ درصد و چین ۴.۴ درصد است.
بازار جهانی بیمه نیز در سال ۲۰۲۵ با رشد ۷.۱ درصدی به حدود ۶.۹ تریلیون یورو رسید. بااینحال، شکاف پوشش بیمهای حتی در سطح جهانی پابرجاست؛ از ۳۱۸ میلیارد دلار خسارت اقتصادی ناشی از بلایای طبیعی در سال ۲۰۲۴، تنها ۱۳۷ میلیارد دلار یا حدود ۴۳ درصد تحت پوشش بیمه قرار داشت.
فروش آنلاین؛ فاصله ۱۶ همتی بازار فعلی با ظرفیت ۵۳ همتی
بازارگاههای آنلاین بیمه در سال ۱۴۰۳ حدود ۱۶ همت فروش داشتند که معادل ۳.۶ درصد کل حقبیمه تولیدی کشور بود. در گزارش ازکی پیشبینی شده است این سهم تا پایان سال ۱۴۰۴ به حدود ۵.۵ درصد برسد؛ بنابراین رقم مربوط به سال ۱۴۰۴ برآورد است و نباید بهعنوان نتیجه قطعی بازار تلقی شود.
براساس برآورد تکراسا اینسایت، حدود ۴۵ درصد بازار بیمه ایران قابلیت آنلاینشدن دارد و ظرفیت بالقوه فروش آنلاین میتواند به ۵۳ همت یا ۱۲ درصد کل بازار برسد. بازار فعلی در مقایسه با این ظرفیت، هنوز در مرحله پیش از رشد قرار دارد.
بازارگاههای آنلاین زمان صدور بیمهنامه را از چند روز به حدود شش تا هفت ساعت رساندهاند و ثبت سفارش نیز به کمتر از ۱۰ دقیقه کاهش یافته است. بااینحال، سهم ۳.۶ درصدی فروش آنلاین در ایران با برخی بازارهای جهانی فاصله زیادی دارد؛ خرید دیجیتال بیمه در اروپا بیش از ۱۰ درصد است، این رقم در بریتانیا و ایرلند از ۲۵ درصد عبور میکند و نزدیک به ۴۷ درصد خرید بیمه خودرو در آمریکا بهصورت آنلاین انجام میشود.
دادهها در مجموع از بازاری حکایت میکنند که از نظر ریالی بهسرعت بزرگتر شده، اما توسعه واقعی آن همچنان به افزایش پوشش، رشد تعداد بیمهشدگان، طراحی محصولات متناسب با توان مالی خانوار و برداشتن موانع فروش دیجیتال وابسته است.
