راهاندازی سامانه ناظر طلای آنلاین و تعیین مهلت اتصال پلتفرمها، محور اصلی پنل «حکمرانی طلای آنلاین» بود؛ نشستی که در آن، فعالان این حوزه از تعدد نهادهای تصمیمگیر، تعارض منافع بانکها و نابرابری قواعد رقابت انتقاد کردند و نمایندگان دولت و صنف بر ضرورت تضمین پشتوانه واقعی طلا و صیانت از دارایی کاربران تاکید داشتند.
نماینده ستاد مرکزی مبارزه با قاچاق کالا و ارز در این پنل اعلام کرد سامانه ناظر معاملات برخط طلا و نقره به بهرهبرداری رسیده و شماری از پلتفرمها بهصورت آزمایشی به آن متصل شدهاند.
پایان شهریور؛ مهلت اتصال به سامانه نظارت بر طلای آنلاین
دهقاننیا، مشاور معاون ستاد مرکزی مبارزه با قاچاق کالا و ارز، گفت سامانه ناظر موضوع دستورالعمل اجرایی خریدوفروش برخط طلا و نقره از سوی بانک مرکزی راهاندازی شده است.
به گفته او، چند پلتفرم در مرحله آزمایشی به سامانه متصل شدهاند و تراکنشهای خود را از طریق آن انجام میدهند. پلتفرمهای مشمول تا پایان شهریور فرصت دارند به این سامانه متصل شوند. او توضیح داد:
سامانه ناظر اکنون به بهرهبرداری رسیده است و پلتفرمهایی بهصورت پایلوت به آن متصل شدهاند. بهاینترتیب، امکان نظارت سیستمی بر خریدوفروش آنلاین طلا و نقره فراهم شده است.- دهقاننیا، مشاور معاون ستاد مرکزی مبارزه با قاچاق کالا و ارز
سامانه ناظر چه کاری انجام میدهد؟
سامانه ناظر باید موجودی طلای ثبتشده هر پلتفرم را با میزان تعهد آن به کاربران تطبیق دهد و از فروش بیشتر از پشتوانه موجود جلوگیری کند.
محمدرضا حاجیجعفری، معاون مرکز ملی پایش و بهبود محیط کسبوکار، گفت پیش از آمادهشدن سامانه، نهادهایی مانند پلیس فتا و دیگر دستگاههای نظارتی اطلاعات پلتفرمها را بهصورت روزانه و با فرایندهای دستی بررسی میکردند.
به گفته او، سامانه ناظر میتواند علاوهبر تسهیل کار دستگاههای نظارتی، به کاربران اطمینان دهد که موجودی و تعهدات پلتفرمها بهصورت رسمی رصد میشوند.
حاجیجعفری تاکید کرد راهاندازی یک سامانه دولتی برای نظارت نباید بهمعنای مداخله در مدل کسبوکار باشد و وظیفه آن باید به نظمبخشی، تطبیق موجودی و تعهدات و اطلاعرسانی معتبر محدود شود.
کارگروهی با حضور ۱۲ نهاد
دهقاننیا گفت تدوین دستورالعمل معاملات برخط طلا و نقره حاصل بیش از دو سال بررسی در نهادهای مختلف بوده است.
به گفته او، کارگروه نظارت بر اجرای این دستورالعمل با حضور ۱۲ دستگاه اجرایی، اطلاعاتی، امنیتی، انتظامی و قضایی فعالیت میکند و ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز مسئول هماهنگی آن است.
مشاور معاون ستاد مرکزی مبارزه با قاچاق کالا و ارز هدف دولت از تدوین این چارچوب را ساماندهی بازار و اطمینانبخشی به کاربرانی دانست که امکان بررسی مستقیم پشتوانه دارایی خود را ندارند.
دهقاننیا افزایش درخواست تحویل فیزیکی طلا در دورههای بحرانی را نشانه ضعف اعتماد دانست و گفت نظارت سیستمی باید فاصله میان کاربران و پلتفرمها را کاهش دهد.
همکاری فروشندگان سنتی طلا و پلتفرمها
رضا الفتنسب، دبیر اتحادیه کسبوکارهای مجازی، گفت ساختارهای سنتی در حوزههای مختلف معمولا در برابر فناوریها و روشهای جدید مقاومت میکنند؛ هرچند این مقاومت در بازار طلای آنلاین نسبت به سال گذشته کاهش یافته است.
او تاکید کرد بخش سنتی صنف طلا تنها منشا مخالفت با پلتفرمها نیست و بسیاری از فعالان آنلاین اکنون با فروشندگان و تولیدکنندگان سنتی همکاری میکنند.
به اعتقاد الفتنسب، بخشی از مقاومتها از سوی افرادی شکل میگیرد که در ساختار رسمی صنف حضور ندارند و از نبود شفافیت در بازار سود میبرند:
گروههایی وجود دارند که دیده نمیشوند و از فضای غیرشفاف بازار منفعت میبرند؛ به همین دلیل با ثبتپذیر و شفافشدن معاملات مخالفت میکنند.- رضا الفتنسب، دبیر اتحادیه کسبوکارهای مجازی
او آنلاینشدن معاملات را عاملی برای شفافتر شدن جریان پول و کالا دانست و گفت این تغییر برای فعالان غیررسمی بازار هزینه ایجاد میکند.
بخش سنتی و پلتفرمها ناگزیر به همکاری هستند
الفتنسب تجربه مقاومت اولیه در برابر تاکسیهای اینترنتی را نمونهای از واکنش بازارهای سنتی به فناوری دانست و گفت بخشی از مخالفان این خدمات، پس از مدتی به اشتباه خود پی بردند.
او از فعالان باسابقه بازار طلا خواست بهجای مقابله با پلتفرمها، در ایجاد و توسعه خدمات آنلاین مشارکت کنند.
به گفته دبیر اتحادیه کسبوکارهای مجازی، طلای عرضهشده در پلتفرمها در نهایت از زنجیره سنتی تولید و توزیع تامین میشود؛ بنابراین، دو بخش آنلاین و آفلاین بدون همکاری یکدیگر امکان فعالیت ندارند.
پلتفرمها از نظارت درآمدمحور نگراناند
سعید ابوالفتحی، مدیرعامل طلاین، شفافیت را برای مردم و بازار ضروری دانست؛ اما گفت آشکارشدن گردش مالی و درآمد پلتفرمها، برخی نهادها را به وضع هزینهها و محدودیتهای جدید ترغیب میکند.
او گفت نگرانی اصلی پلتفرمها، اصل نظارت نیست، بلکه کنترلهایی است که منطق روشن ندارند یا میتوانند برای نهادهای مختلف درآمد ایجاد کنند.
به گفته ابوالفتحی، بعضی سازمانها بهدلیل جایگاه خود میتوانند شرایط فعالیت کسبوکارها را تغییر دهند؛ حتی اگر بهطور رسمی تنظیمگر بازار طلای آنلاین نباشند.
آیا بانکها همزمان ناظر و رقیب پلتفرمها هستند؟
مدیرعامل طلاین، احتمال ورود بانکها و بانک مرکزی به فعالیتهای مشابه پلتفرمهای خصوصی را یکی از نگرانیهای این بازار معرفی کرد.
او گفت صندوقهای سرمایهگذاری طلا و دیگر ابزارهای مالی میتوانند رقیب پلتفرمها باشند و رقابت در شرایط برابر نیز برای بازار مفید است؛ اما مقررات نباید بهگونهای تدوین شوند که یک گروه از امکان فعالیت محروم و مسیر برای گروه دیگر هموار شود.
ابوالفتحی به الزام استفاده پلتفرمها از خزانههای مورد تایید بانک مرکزی اشاره کرد و گفت قرار گرفتن خزانهها در اختیار بانکها میتواند تعارض منافع ایجاد کند؛ زیرا همان شبکه بانکی ممکن است در آینده خدمات رقیب ارائه دهد.
او تاکید کرد:
مساله ما حضور رقیب نیست؛ مسئله، مقرراتی است که امکان فعالیت یکسان را از پلتفرمها بگیرد و در اختیار بازیگران دیگر قرار دهد.- سعید ابوالفتحی، مدیرعامل طلاین
تعلیق طولانی صدور مجوز، بازار غیررسمی ایجاد کرد
حاجیجعفری در ادامه پنل گفت صدور مجوز پلتفرمهای طلا برای بیش از یک سال متوقف مانده بود؛ درحالیکه مقرر شده بود وزارت صمت ظرف ۵۰ روز ضوابط جدید را تدوین کند.
به گفته او، رفتوبرگشت پیشنویسها و تاخیر در تصمیمگیری باعث شد متقاضیان جدید نتوانند بهصورت رسمی فعالیت کنند و بخشی از بازار به سمت فعالیت بدون مجوز حرکت کند. به گفته او در این دوره، مجوز برخی کسبوکارها با قیمتهای بسیار بالا خریدوفروش میشد.
معاون مرکز ملی پایش و بهبود محیط کسبوکار گفت این مرکز در نهایت فرایند صدور مجوز را بازگشایی کرد تا متقاضیان بتوانند فعالیت خود را از مسیر قانونی آغاز کنند.
راهحل دولت: یک تنظیمگر هماهنگکننده
حاجیجعفری تعدد نهادهایی را که مستقیما با کسبوکار در ارتباطاند، یکی از چالشهای حوزه تنظیمگری دانست. او گفت پلتفرم نباید همزمان پاسخگوی وزارت اقتصاد، وزارت صمت، بانک مرکزی، نهادهای نظارتی و دیگر دستگاهها باشد. در عوض، یک نهاد هماهنگکننده باید مطالبات تنظیمگران مختلف را در چارچوبی واحد به کسبوکار منتقل کند.
به گفته او، ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز در حوزه طلای آنلاین چنین نقشی را بر عهده گرفته و توانسته است نهادهای مختلف را پای یک چارچوب مشترک قرار دهد.
حاجیجعفری هشدار داد نوآوری و تغییر قواعد در ساختار اداری ایران معمولا با مقاومت مواجه میشود و تنها راه عبور از آن، ایجاد یک تنظیمگر قدرتمند و هماهنگکننده است.
مخالفت صنف طلا با فعالیت بدون پشتوانه
حجت شفاهی، رئیس اتحادیه تولیدکنندگان طلا، گفت فعالان سنتی این صنف با اقتصاد دیجیتال یا استفاده از فناوری مخالفتی ندارند؛ اما معاملات آنلاین باید به توسعه تولید و حفظ امنیت دارایی مردم کمک کنند.
او تاکید کرد مخالفت صنف طلا با فعالیت بدون ساختار، پشتوانه نامشخص و تبلیغات گمراهکننده بوده است، نه با اصل فروش آنلاین. شفاهی گفت:
اگر دستورالعمل هیئت وزیران بهدرستی اجرا شود، صنف طلا مشکلی با پلتفرمها نخواهد داشت و حتی تولیدکنندگان و فروشندگان سنتی نیز با آنها همکاری خواهند کرد.- حجت شفاهی، رئیس اتحادیه تولیدکنندگان طلا
براساس آمار مطرحشده از سوی او، بیش از ۷۰ هزار واحد صنفی و حدود ۱۰ هزار واحد تولیدی در بازار طلا و جواهر کشور فعالیت میکنند.
شمش استاندارد؛ حلقه اتصال تولیدکننده و پلتفرم
رئیس اتحادیه تولیدکنندگان طلا گفت دستورالعمل دولت، پلتفرمها را ملزم میکند پیش از فروش، شمش استاندارد را در خزانه نگهداری کنند.
به گفته او، طلایی که به مشتری تحویل داده میشود نیز باید محصولی استاندارد و تولیدشده از سوی واحد دارای مجوز باشد. این سازوکار میتواند پلتفرمها را به بازار تولید رسمی متصل کند.
شفاهی معتقد است اجرای این ضوابط به نفع هر دو بخش خواهد بود؛ زیرا پلتفرم از پشتوانه معتبر برخوردار میشود و تولیدکننده نیز به بازار جدیدی برای عرضه محصولات استاندارد دسترسی پیدا میکند.
او همچنین از تبلیغات برخی پلتفرمها با مضمون فروش طلا بدون اجرت، مالیات یا هزینه تحویل انتقاد کرد و گفت خدمات آنلاین نیز هزینه دارند و تبلیغات نباید تصویری غیرواقعی از معامله ایجاد کنند.
