سهم تراکنش‌های موفق شاپرک کاهش یافت؛ ۴۵۲ میلیون تراکنش ناموفق در تیر

گزارش تیرماه ۱۴۰۵ شاپرک نشان می‌دهد ارزش اسمی تراکنش‌های شبکه پرداخت در مقایسه با سال گذشته تقریبا دو برابر شده است؛ اما بخش عمده این افزایش از تورم اثر پذیرفته و رشد حقیقی ارزش تراکنش‌ها تنها ۶.۳۹ درصد بوده است. در همین ماه سهم تراکنش‌های موفق به ۹۰.۹ درصد رسید، این در حالی‌ است که تعداد تراکنش‌های ناتمام بیش از ۳۲۴ درصد افزایش یافته است.

شاپرک برای سنجش جایگاه پرداخت الکترونیکی در اقتصاد، ارزش تراکنش‌های خود را با نقدینگی و تولید ناخالص داخلی مقایسه می‌کند. این شاخص‌ها نشان می‌دهند چه بخشی از جریان مالی اقتصاد از شبکه پرداخت الکترونیکی کارتی عبور می‌کند.

با این‌ حال، مقایسه بلندمدت از افزایش نقش پرداخت الکترونیکی حکایت دارد. نسبت ارزش تراکنش‌های شاپرک به نقدینگی از ۱۱.۲۸ درصد در فروردین ۱۴۰۱ به ۱۶.۵۴ درصد در اسفند ۱۴۰۴ رسیده است. در همین دوره، نسبت اسکناس و مسکوک در دست اشخاص به نقدینگی تغییر محدودی داشته و از ۱.۷۶ به ۱.۸۱ درصد افزایش یافته است.

در پاییز ۱۴۰۴ ارزش تراکنش‌های شاپرک به ۶۸ هزار و ۹۴۹ هزار میلیارد ریال رسید؛ درحالی‌که تولید ناخالص داخلی به قیمت جاری و پایه در همین فصل ۸۳ هزار و ۲۴۴ هزار میلیارد ریال بود. بنابراین، ارزش تراکنش‌های شاپرکی معادل حدود ۸۲.۸ درصد GDP این فصل بوده است.

در پاییز ۱۴۰۳ ارزش تراکنش‌ها ۴۳ هزار و ۷۶۶ هزار میلیارد ریال و GDP معادل ۵۳ هزار و ۸۰۴ هزار میلیارد ریال بود؛ یعنی تراکنش‌های شاپرک حدود ۸۱.۳ درصد GDP را تشکیل می‌دادند. ارزش تراکنش‌ها در فاصله این دو فصل ۵۷.۵ درصد و GDP حدود ۵۴.۷ درصد افزایش یافته است.

زومیت

بیشترین نزدیکی این دو شاخص در زمستان ۱۴۰۳ دیده می‌شود؛ زمانی که ارزش تراکنش‌های شاپرک با رقم ۵۲ هزار و ۶۷۱ هزار میلیارد ریال، به حدود ۹۷.۶ درصد GDP رسید. در زمستان ۱۴۰۱ نیز ارزش تراکنش‌ها از GDP بیشتر بود. شاپرک توضیح داده است که برخلاف محاسبه GDP، در ارزش تراکنش‌های شبکه پرداخت مبادلات کالاهای واسطه‌ای نیز لحاظ می‌شوند؛ بنابراین عبور ارزش تراکنش‌ها از GDP الزاما به معنای بزرگ‌تر بودن صنعت پرداخت از اقتصاد کشور نیست.

شبکه شاپرک در تیر ۱۴۰۵ بیش از ۴.۵۱ میلیارد تراکنش موفق به ارزش ۳۴ هزار و ۶۸ هزار میلیارد ریال پردازش کرد. تعداد تراکنش‌ها نسبت به خرداد ۳.۶۵ درصد کاهش یافت، اما ارزش ریالی آن‌ها ۱.۱۸ درصد افزایش پیدا کرد.

در مقایسه با تیر ۱۴۰۴، تعداد تراکنش‌ها ۴.۴۷ درصد و ارزش اسمی آن‌ها ۹۹.۹۴ درصد رشد کرده است. بااین‌حال، شاخص قیمت مصرف‌کننده طی این مدت ۸۷.۹۲ درصد بالا رفته و پس از حذف اثر تورم، رشد حقیقی ارزش تراکنش‌ها به ۶.۳۹ درصد محدود می‌شود.

ارزش حقیقی تراکنش‌ها در مقایسه ماهانه نیز ۱.۸۸ درصد کاهش یافته است؛ در حالی‌ که ارزش اسمی ۱.۱۸ درصد رشد کرده بود. در متن توضیحی گزارش، رشد حقیقی نقطه‌ به‌ نقطه به‌اشتباه ۸۷.۹۲ درصد نوشته شده، اما جدول مربوطه رقم ۶.۳۹ درصد را نشان می‌دهد؛ عدد ۸۷.۹۲ درصد در واقع رشد شاخص قیمت مصرف‌کننده است.

کارتخوان فروشگاهی با سهم ۹۰.۶۹ درصدی، ابزار اصلی انجام تراکنش در شبکه شاپرک است. درگاه‌های اینترنتی ۶.۰۸ درصد، کدهای دستوری ۱.۷۶ درصد و ابزارهای موبایلی ۱.۴۷ درصد تعداد تراکنش‌ها را در اختیار داشته‌اند.

ترکیب بازار از نظر مبلغ متفاوت است. کارتخوان‌ها ۷۷.۷۳ درصد ارزش تراکنش‌ها را به خود اختصاص داده‌اند، اما سهم درگاه‌های اینترنتی به ۲۱.۸۹ درصد می‌رسد. سهم مبلغی کدهای دستوری و ابزارهای موبایلی نیز به‌ترتیب ۰.۱۱ و ۰.۲۷ درصد بوده است.

در مقایسه با تیر ۱۴۰۴، سهم تعدادی کارتخوان‌ها ۱.۱۴ واحد درصد و سهم مبلغی آن‌ها ۱.۱۹ واحد درصد کاهش یافته است. در مقابل، سهم مبلغی درگاه‌های اینترنتی ۰.۹۴ واحد درصد افزایش پیدا کرده است. ابزار موبایلی نیز که در تیر سال گذشته سهم محسوسی نداشت، اکنون ۱.۴۷ درصد تعداد تراکنش‌ها را در اختیار دارد.

متوسط مبلغ هر تراکنش اینترنتی ۲۷.۸۲ میلیون ریال بوده؛ حدود چهار برابر متوسط تراکنش کارتخوان با رقم ۶.۸۲ میلیون ریال. متوسط مبلغ تراکنش موبایلی ۱.۷۶ میلیون ریال و تراکنش کد دستوری فقط ۴۶۰ هزار ریال گزارش شده است.

خرید کالا و خدمات با سهم ۹۰.۲۲ درصدی، پرکاربردترین خدمت شاپرک از نظر تعداد تراکنش است. مانده‌گیری ۵.۱۴ درصد و پرداخت قبض و خرید شارژ ۴.۶۴ درصد تراکنش‌ها را تشکیل می‌دهند.

از نظر مبلغ، ۹۸.۸۷ درصد ارزش تراکنش‌ها به خرید کالا و خدمات اختصاص داشته و سهم پرداخت قبض و خرید شارژ ۱.۱۳ درصد بوده است. مانده‌گیری به دلیل نداشتن اثر مالی، سهمی از مبلغ تراکنش‌ها ندارد.

از مجموع ۴.۹۷ میلیارد درخواست تراکنش ثبت‌شده در تیر، حدود ۴.۵۲ میلیارد تراکنش موفق و ۴۵۲ میلیون تراکنش ناموفق بوده‌اند. در نتیجه، سهم تراکنش‌های موفق به ۹۰.۹ درصد و سهم خطاها به ۹.۱ درصد رسیده است. سهم موفقیت در خرداد ۹۱.۶۴ درصد بود؛ بنابراین این شاخص ۰.۷۴ واحد درصد کاهش یافته است.

خطای کاربری با ۳۴۳.۷ میلیون مورد، عامل ۷۶.۰۱ درصد تراکنش‌های ناموفق بوده است. این خطاها که مواردی مانند کمبود موجودی یا اشتباه در رمز را در بر می‌گیرند، ۶.۹۲ درصد کل درخواست‌های تراکنش را تشکیل داده‌اند.

خطاهای صادرکنندگی با ۹۸.۱ میلیون مورد، ۲۱.۶۹ درصد خطاها را شامل می‌شوند. تعداد این خطاها نسبت به خرداد ۴۶.۵۶ درصد و سهم آن‌ها از کل درخواست‌ها از ۱.۳۱ به ۱.۹۷ درصد افزایش یافته است. خطاهای پذیرندگی نیز با رشد ۲۳.۸۴ درصدی به ۹.۱ میلیون مورد و خطاهای شاپرکی با رشد ۳۹.۴۶ درصدی به ۱.۳۷ میلیون مورد رسیده‌اند. با این‌ حال، خطاهای شاپرکی فقط ۰.۰۲۸ درصد کل درخواست‌ها و ۰.۳ درصد خطاها را تشکیل می‌دهند.

تعداد تراکنش‌های ناتمام یا مغایرتی از حدود ۳۹۸ هزار مورد در خرداد به ۱.۶۹ میلیون مورد در تیر رسیده که رشد ۳۲۴.۷۳ درصدی را نشان می‌دهد. نسبت این تراکنش‌ها به تراکنش‌های موفق نیز از ۰.۰۰۸ به ۰.۰۳۷ درصد افزایش یافته است.

به‌پرداخت ملت با سهم ۲۳.۳۴ درصدی از تعداد و ۲۸.۱۵ درصدی از مبلغ تراکنش‌ها، بزرگ‌ترین شرکت PSP بازار بوده است. پرداخت الکترونیک سامان با سهم‌های ۲۰.۱۷ و ۲۱.۲۴ درصدی در جایگاه دوم قرار دارد. فاصله این دو شرکت در سهم تعدادی ۳.۱۷ و در سهم مبلغی ۶.۹۱ واحد درصد است.

تجارت الکترونیک پارسیان با سهم ۱۲.۴ درصدی از تعداد تراکنش‌ها سوم است و پرداخت نوین آرین با ۱۱.۴ درصد در رتبه بعدی قرار دارد. از نظر مبلغ نیز پارسیان با سهم ۱۰.۳۲ درصد و پرداخت نوین آرین با سهم ۹.۸۵ درصد رتبه‌های سوم و چهارم را در اختیار دارند.

بانک ملت با پذیرش ۲۰.۱۸ درصد تعداد و ۲۲.۵۲ درصد مبلغ تراکنش‌ها، در صدر بانک‌های پذیرنده قرار گرفته است. بانک سپه با سهم تعدادی ۱۲.۰۷ درصد و بانک قرض‌الحسنه مهر ایران با سهم ۱۱.۲۴ درصد، رتبه‌های بعدی تعداد تراکنش را در اختیار دارند.

ترتیب بازار مبلغی متفاوت است: بانک رفاه کارگران با سهم ۸.۶۳ درصد، بانک کشاورزی با ۸.۰۵ درصد و بانک قرض‌الحسنه مهر ایران با ۷.۹۶ درصد پس از بانک ملت قرار گرفته‌اند. سهم مجموعه سایر بانک‌ها نیز از تعداد تراکنش‌ها ۲۱.۷۲ درصد و از مبلغ آن‌ها ۲۴.۶۹ درصد بوده است.