نسل جدید پست در ایران؛ هوش مصنوعی، لاکر هوشمند و سورتینگ رباتیک
این شرکت با توسعه این فناوریهای هوشمند و خدمات غیرحضوری در مسیر تبدیل شبکه سنتی پستی به یک زیرساخت هوشمند است؛ مسیری که البته همچنان با چالشهایی مانند استانداردسازی آدرسها و توسعه زیرساختهای پردازشی روبهروست.
امیرحسین کریمی، معاون فنی و بازرگانی شرکت ملی پست، در مراسم بازدید خبرنگاران از مرکز تجزیه و مبادلات شرکت پست، گفت: «شرکت ملی پست یک خانواده ۱۶ هزار نفری است که مسئولیت ارائه خدمات پستی به مردم در دورترین نقاط کشور را بر عهده دارد و در حدود ۱۲ هزار نقطه بهصورت حضوری به شهروندان خدمات ارائه میدهد.»
به گفته او، سالانه حدود ۳۰۰ میلیون مرسوله در شبکه پستی کشور جابهجا میشود که از این میزان، حدود ۲۰۰ میلیون مرسوله مربوط به خدمات فیزیکی و نزدیک به ۲۰ میلیون مرسوله نیز در حوزه تجارت الکترونیکی است.
شرکت ملی پست یکی از مجموعههای باسابقه کشور است که حدود ۱۵۰ سال است بهصورت رسمی به اتحادیه جهانی پست پیوسته و در قالب این شبکه فعالیت میکند. استانداردهای این مجموعه بهگونهای است که امکان ارتباط پستی با حدود ۲۰۰ کشور جهان را فراهم کرده و مردم میتوانند محصولات خود را به نقاط مختلف دنیا ارسال کنند.- امیرحسین کریمی، معاون فنی و بازرگانی شرکت ملی پست
هوشمندسازی برای کاهش زمان ارسال مرسولات
معاون فنی و بازرگانی شرکت ملی پست با اشاره به اقدامات انجامشده در سالهای اخیر گفت: «در سالهای گذشته، اتفاقات مهمی در شبکه پستی کشور رقم خورده و موضوعاتی مانند هوشمندسازی و استفاده از هوش مصنوعی در دستور کار قرار گرفته است. تلاش کردهایم با بهرهگیری از فناوری و زیرساختهای موجود، زمان ارسال مرسولات را به حداقل برسانیم و رضایت مشتریان را افزایش دهیم. تلاش ما این است که با دریافت بازخورد مشتریان و اصلاح فرایندها، کیفیت خدمات را بهبود دهیم.»
رقابت در بازار پستی و توسعه زیرساختها
معاون فنی و بازرگانی شرکت ملی پست درباره فعالیت اپراتورهای خصوصی پستی گفت: «حضور رقبا برای ما تهدید یا نگرانی نیست. تاکنون حدود ۲۰ اپراتور مجوز فعالیت دریافت کردهاند و در سراسر کشور فعالیت میکنند.»
شرکت ملی پست تقریبا هیچ ردیف بودجه دولتی ندارد و منابع درآمدی آن از محل فعالیتهای خود مجموعه تامین میشود. این درآمدها علاوه بر پوشش هزینههای جاری و توجه به معیشت کارکنان، برای توسعه زیرساختها و هوشمندسازی شبکه نیز سرمایهگذاری میشود.- امیرحسین کریمی، معاون فنی و بازرگانی شرکت ملی پست
فناوری اطلاعات، زیرساخت اصلی تحول در صنعت پست است
کاوه دولتی، معاون فناوری اطلاعات، امنیت شبکه و توسعه زیرساخت شرکت ملی پست، با اشاره به تغییر نیازهای شهروندان و تحول صنعت پست در جهان، گفت: «نسل جدید خدمات پستی دیگر محدود به تحویل مرسوله در دفاتر پستی یا منازل نیست و باید با تکیه بر فناوری اطلاعات، تجربهای هوشمند، سریع و قابل رهگیری برای کاربران ایجاد شود.»
دولتی افزود: «در دنیا پلتفرمهایی مانند آمازون و علیبابا تولیدکننده کالا نیستند، بلکه بستری برای اتصال خدمات و کاربران ایجاد کردهاند. صنعت پست نیز باید بتواند در چنین فضایی، علاوه بر جابهجایی فیزیکی کالا، دادهها و اطلاعات مرتبط با آن را نیز مدیریت کند.»
پیچیدگی اصلی در نسل جدید خدمات پستی این است که فیزیک و داده باید همزمان منتقل شوند؛ یعنی مشتری باید از زمان پذیرش مرسوله تا تحویل نهایی، امکان رصد وضعیت ارسال و دریافت اطلاعرسانیهای لازم را داشته باشد.- کاوه دولتی، معاون فناوری اطلاعات، امنیت شبکه و توسعه زیرساخت شرکت ملی پست
توسعه زیرساختهای هوشمندسازی پست
معاون فناوری اطلاعات شرکت ملی پست با اشاره به برنامههای این شرکت برای توسعه زیرساختهای فناوری گفت: «توسعه زیرساختهای پردازشی، ارتباطی و تجهیزات مورد نیاز برای ارائه خدمات هوشمند در حال انجام است تا زمینه ارائه نسل جدید خدمات پستی فراهم شود.»
او به توسعه «نئوپست» بهعنوان نسل جدید خدمات پستی اشاره کرد و گفت: «هدف این خدمات، کاهش نیاز به مراجعه حضوری و فراهم کردن امکان دریافت یا ارسال مرسوله در زمان و مکان دلخواه کاربران است. استفاده از لاکرهای هوشمند، خدمات غیرحضوری و اطلاعرسانی از طریق بسترهای مختلف ارتباطی، بخشی از مسیر تحول خدمات پستی است که در حال توسعه قرار دارد.»
چالش اصلی؛ استانداردسازی آدرسها
معاون فناوری اطلاعات، امنیت شبکه و توسعه زیرساخت شرکت ملی پست یکی از مهمترین چالشهای این حوزه را مساله آدرس و کدپستی عنوان کرد و گفت: «هنوز در کشور استفاده صحیح از کدپستی و آدرس استاندارد به فرهنگ عمومی تبدیل نشده است.»
به گفته او، آدرسهای سنتی مانند نشانیهای توصیفی، امکان ارائه دقیق خدمات هوشمند را کاهش میدهند، در حالی که کدپستی استاندارد و موقعیت مکانی دقیق، امکان برنامهریزی بهتر برای ارسال مرسوله را فراهم میکند.
دولتی با اشاره به پروژه مکانمحور کردن آدرسها (ژئوکدینگ) گفت: «این پروژه با هدف تبدیل کدهای پستی به موقعیتهای دقیق روی نقشه در حال اجراست و در بسیاری از مناطق شهری پیشرفت بالایی داشته است.»
در این طرح، اطلاعات آدرسها به جای اتکا به توضیحات متنی، بر اساس موقعیت جغرافیایی ثبت میشود؛ مشابه روشی که در سرویسهای حملونقل آنلاین برای تعیین موقعیت مبدا و مقصد استفاده میشود.- کاوه دولتی، معاون فناوری اطلاعات، امنیت شبکه و توسعه زیرساخت شرکت ملی پست
امکان دریافت مرسوله در زمان و مکان دلخواه
دولتی درباره توسعه خدمات تحویل مرسوله با توجه به تغییر سبک زندگی مردم گفت: «با توجه به اشتغال اعضای خانواده و کاهش حضور افراد در نشانی اعلامشده، این نیاز وجود دارد که مشتریان بتوانند مرسولات خود را در زمان و مکان مناسب دریافت کنند.»
در حال حاضر پس از دو بار مراجعه مامور پست و عدم حضور گیرنده، اطلاعرسانی میشود و مشتری میتواند با مراجعه به باجه مشخصشده، مرسوله خود را دریافت کند. همچنین امکان اعلام تغییر نشانی یا درخواستهای مرتبط با صندوقهای پستی نیز وجود دارد.- کاوه دولتی، معاون فناوری اطلاعات، امنیت شبکه و توسعه زیرساخت شرکت ملی پست
معاون فناوری اطلاعات، امنیت شبکه و توسعه زیرساخت شرکت ملی پست افزود: «این سرویس حدود یک سال است که از طریق سامانه رهگیری مرسولات و پیامکرسانی به مشتریان فعال شده و مردم میتوانند از آن استفاده کنند.»
توزیع هوشمند مرسولات در مرکز تجزیه و مبادلات شرکت ملی پست
دولتی با اشاره به توسعه سورتینگهای هوشمند در شبکه پستی کشور گفت: «این تجهیزات با استفاده از توان داخلی و همکاری دانشگاهها توسعه یافته و نسلهای مختلف آن با هدف افزایش سرعت، کاهش خطا و بهبود بهرهوری در حال ارتقا است.»
سالهاست در بسیاری از کشورهای جهان از دستگاههای سورتینگ استفاده میشود. در اغلب کشورها این تجهیزات بیشتر برای بستههای بزرگ مورد استفاده قرار میگرفت، اما با بررسی نیازهای شبکه پستی کشور به این نتیجه رسیدیم که باید راهکار متناسب با شرایط داخلی طراحی شود. به همین منظور، این نیاز را به دانشگاههای کشور منتقل کردیم تا از ظرفیت نیروی انسانی و زیرساختهای علمی داخلی استفاده کنیم.- کاوه دولتی، معاون فناوری اطلاعات، امنیت شبکه و توسعه زیرساخت شرکت ملی پست
به گفته دولتی، این دستگاه توسط تیمی از دانشگاه صنعتی شریف و با مشارکت یک استارتاپ دانشبنیان توسعه پیدا کرده است.
معاون فناوری اطلاعات، امنیت شبکه و توسعه زیرساخت شرکت ملی پست گفت؛ «در نسل جدید دستگاه سورتینگ هوشمند، سرعت عملکرد افزایش پیدا کرده، متریال مورد استفاده بهبود یافته و عمر باتریها افزایش یافته است. همچنین تعداد شوتینگها و خروجیها افزایش یافته و طراحی دوطبقه امکان بهرهبرداری با ظرفیت بالاتر را فراهم کرده است.»
او یکی دیگر از قابلیتهای این دستگاه را استفاده از فناوری تشخیص متن عنوان کرد و گفت: «قابلیت خواندن متن و تبدیل آدرس به موقعیت مکانی در این پروژه توسعه داده شده است. در شهر تهران، پس از تفکیک مرسولات، فرایند خوانش آدرس و تبدیل آن به لوکیشن انجام میشود.»
زمانی که بارکد مرسوله وجود داشته باشد، خطا تقریبا صفر است، اما در مورد آدرسهای اشتباه یا ناخوانا، حدود ۵ تا ۸ درصد خطا وجود دارد. این خطاها معمولا به دلیل همنامی معابر، بدخطی یا ثبت آدرسهایی است که در واقعیت وجود ندارند؛ آدرسی که قابل تجزیه برای سامانه نباشد، حتی ممکن است برای انسان نیز بهراحتی قابل تشخیص نباشد.- کاوه دولتی، معاون فناوری اطلاعات، امنیت شبکه و توسعه زیرساخت شرکت ملی پست
او میگوید در زمینه سورتینگهای رباتیک در سطح جهان جزو کشورهای پیشرو هستیم. در آسیا نیز کشورهایی مانند ژاپن، کره جنوبی، هند، مالزی و اندونزی از این فناوری استفاده میکنند و برخی کشورها برای بهرهگیری از تجربه ایران در این حوزه درخواست همکاری داشتهاند.
دولتی درباره مدل همکاری شرکت ملی پست با استارتاپ تولیدکننده این دستگاه نیز گفت: «این تجهیزات از طریق شرکت «تنسور» که از دل یک استارتاپ دانشگاه صنعتی شریف شکل گرفته، توسعه یافته. نسلهای اولیه این محصول در سال ۱۴۰۳ توسعه پیدا کرد و نسلهای بعدی نیز در سال ۱۴۰۴ در حال تکمیل و توسعه هستند. این فناوری اکنون در ۹ استان کشور مورد استفاده قرار گرفته است.»
مهدی مقصودی، مدیرکل دفتر ارتباطات و امور بینالملل شرکت ملی پست نیز به زومیت میگوید دستگاه سورتینگ هوشمند در شهرهایی از جمله تبریز، اصفهان، شیراز و کرمانشاه مورد استفاده قرار میگیرد.
دولتی با اشاره به مزیتهای این سورتینگها افزود: «برخلاف بسیاری از تجهیزات مشابه، این دستگاهها به فضای بسیار بزرگ و برق مصرفی بالا نیاز ندارند. در برخی استانها امکان نصب آنها در فضاهای کوچک وجود دارد؛ بهصورتی که ممکن است حتی ستون ساختمان وسط دستگاه سورتینگ قرار بگیرد.»
ما این تجهیزات را خریداری نمیکنیم، بلکه مدل همکاری ما مبتنی بر خرید خدمت است. سرمایهگذاری اولیه بر عهده شرکت ملی پست نیست و اعتبارات اختصاصیافته به استارتاپها از سوی معاونت علمی ریاستجمهوری، امکان توسعه و تولید این تجهیزات را فراهم کرده است.- کاوه دولتی، معاون فناوری اطلاعات شرکت ملی پست
او افزود: «شرکت ملی پست به ازای هر خدمت موفقی که توسط این تجهیزات ارائه شود، هزینه آن را پرداخت میکند و این مدل باعث میشود بدون تحمیل هزینههای سنگین اولیه، امکان توسعه فناوریهای نوین در شبکه پستی کشور فراهم شود.»
