از «ماسک شیمیایی» تا «پیانو»؛ جنگ، ترس و بازگشت به زندگی در جست‌وجوهای دیجی‌کالا

نوار جست‌وجوی یک فروشگاه اینترنتی می‌تواند روایت کاملی از وضعیت روزمره جامعه باشد؛ آن‌چه مردم در دیجی‌کالا دنبال کرده یا خریده‌اند گویای وضعیتی است که در آخرین ماه ۱۴۰۴ و اولین ماه ۱۴۰۵ از سر گذراندیم.

داده‌های جست‌وجوی دیجی‌کالا در فاصله اسفند تا پایان فروردین نشان می‌دهد مردم در عرض چند هفته، از بقا و فرار تا بازگشت به زندگی و روزمره را تجربه کرده‌اند. این داده‌ها فقط آمار نیستند؛ روایت انسانی جامعه‌ای هستند که میان صدای انفجار و خاموشی، تلاش می‌کند زندگی را از سر بگیرد.

از  ۸ تا ۲۰ اسفند، الگوی جست‌وجوهای کاربران دیجی‌کالا به‌وضوح تغییر کرد. تصفیه هوا ۳.۸ برابر بیشتر جست‌وجو شد، کنسروها ۱.۷ برابر رشد کردند و جست‌وجوی ماسک شیمیایی، گالن بنزین و بخاری نفتی نیز جهش قابل‌توجهی داشت.

تغییراتی که نشان می‌داد فهرست مایحتاج روزمره مردم از وضعیت معمول خود خارج شده و خریدها آرایش متناسب با شرایط جنگ به خود گرفتند؛ این نشانه‌ جامعه‌ای بود که خود را برای بدترین سناریوها آماده می‌کرد.

جست‌وجوی گالن بنزین در روزهای جنگ یعنی احتمالِ ترک ناگهانی شهر و آمادگی برای فرار؛ بنابراین، الزاما نمی‌شد نیاز به سوخت معنایش کرد. افزایش جست‌وجوی ماسک شیمیایی هم یک نگرانی جدی از جنگ و عواقبش را نشان می‌داد؛ وقتی کاربران در مقیاس گسترده دنبال تصفیه هوا می‌گردند، یعنی دیگر به هوای شهر زیر آتش جنگ هم اطمینان نداشتند.

ترس از بالا گرفتن جنگ و احتمال بحران مواد غذایی هم کوله‌های بحران با اقلام ضروری مثل کنسروها را دوباره برگرداند. کنسروهایی که می‌توانستند دسترسی به غذا و چند روز بیشتر در امان ماندن را محقق کنند.

حتی افزایش جست‌وجوی بخاری نفتی، در دل روزهایی که هنوز زمستان تمام نشده بود، معنایی فراتر از سرما داشت. مردم خود را برای قطعی برق و اختلال در زیرساخت‌ها آماده می‌کردند. در واقع، لیست خرید عادی کاربران آرام‌آرام به فهرست بقا تبدیل شده بود.

نزدیک شدن به بهار اما چهره لیست‌های جست‌وجو را دگرگون کرد. از ۲۱ تا ۲۹ اسفند، تغییر ناگهانی در الگوی جست‌وجوی کاربران دیجی‌کالا ایجاد کرد؛ کاربران در دل جنگ، نرووز و عید و بساط سال نو را فراموش نکردند.

در روزهای پایانی اسفند جست‌وجوی آجیل ۸ برابر شد. کاربران ۲.۴ برابر بیشتر هفت‌سین و آکواریوم را جست‌وجو کردند و حتی جست‌وجوها برای ترقه چهارشنبه‌سوری هم ۱.۵ برابر بیشتر شد. در کنار اقلام مربوط به سال نو، پوشک بچه و کپسول گاز هم افزایش قابل‌توجهی در جست‌وجو داشتند. ترکیب اقلام پرجست‌وجوی دیجی‌کالا نشان می‌داد حتی در دوران بحران، خانواده‌ها هم‌چنان به فردا فکر می‌کنند.

نیمه اول فروردین، احتمالا در همان روزها که تهدید حمله به زیرساخت و نیروگاه شنیده می‌شد، جست‌وجوی موتور برق هم در دیجی‌کالا ۳۷ برابر شد و بیش از ۵۱ هزار بار نام آن در دیجی‌کالا جست‌وجو شد. جست‌وجوی پاوربانک خورشیدی هم ۳۷.۵ برابر رشد کرد. کاربران دیجی‌کالا پنل خورشیدی را هم ۲۳ برابر بیشتر از قبل جست‌وجو کردند. در میزان جست‌وجوی چراغ نفتی و اینورتر هم جهش چشمگیری دیده شد.

این داده‌ها نشان می‌دهد مردم در تعطیلات نوروز، نگرانی از تاریکی و از دست رفتن امکانات اولیه بقا اصلی‌ترین دغدغه مردم بوده است. آن‌ها خود را برای بالا گرفتن جنگ و از دست رفتن زیرساخت‌هایی که می‌توانست زندگی‌مان را زیر و زبر کند آماده می‌کردند. از موتور برق گرفته تا پنل خورشیدی و مبدل برق خودرو جست‌وجو می‌شد تا مردم بتوانند سخت‌ترین شرایط را تاب بیاورند.

اما شاید مهم‌ترین تغییر، از نیمه دوم فروردین آغاز شد؛ زمانی که نشانه‌های آتش‌بس، آرام‌آرام جامعه را از فاز بقا خارج کرد.

ناگهان جست‌وجوی کرم آبرسان ۸.۵ برابر شد. جست‌وجوی مک‌بوک ۷ برابر رشد کرد، پیانو ۵.۳ برابر و آینه قدی ۴ برابر بیشتر جست‌وجو شد. ژل ابرو، تراول‌ماگ، فلاسک و اسکوتر برقی هم دوباره به سبد جست‌وجوها برگشتند. این تغییرات نشانه بازگشت انسان‌ها به زندگی کمی‌ عادی‌تر در دوران آتش‌بس و به معنای پایان یافتن مرحله بقا بود.

شاید مهم‌ترین نکته این داده‌ها، نه رشد چندبرابری کالاها، بلکه سرعت تغییر رفتار مردم باشد. در اسفند و فروردین جامعه از تلاش برای بقا و تامین ضروری‌ترین نیازها با جست‌وجوی «موتور برق» و «ماسک شیمیایی» به سمت اقلامی مثل «پیانو» و «آینه قدی» حرکت کرده است؛ یعنی از بقا به سوی زندگی. همین معنای برآمده از دل نوار باریک جست‌وجوی دیجی‌کالا روایتی است از تحولاتی که یک جامعه با جنگ و آتش‌بس ظرف مدت دو ماه تجربه کرده است.