خاموشی دیجیتال و تهدید جان؛ قطعی اینترنت چگونه سلامت بیماران دیابتی را به خطر انداخته است؟

سایه سنگین ۶۰ روز قطعی اینترنت جهانی بر سر دستگاه‌های پایش سلامت هم افتاده است؛ بررسی‌های زومیت نشان می‌دهد بسیاری از سنسورهای هوشمند کنترل قند خون بدون اتصال اولیه به سرورهای جهانی و عبور از سد فیلترینگ، فعال نمی‌شوند و جان بیماران دیابتی را در خطر افت قندهای مرگبار قرار داده‌اند.

حدود ۱۴۰۰ ساعت از خاموشی دیجیتال و قطع سراسری اینترنت بین‌الملل در ایران می‌گذرد. در روزهای نخست، عمده نگرانی‌ها به تعطیلی کسب‌وکارهای آنلاین، قطع ارتباط با دنیای آزاد و اختلال در فعالیت پلتفرم‌های ارتباطی مربوط می‌شد اما با طولانی شدن این وضعیت، حالا ترکش‌های این ایزوله‌سازی، مستقیما به سمت سلامت و جان شهروندان رفته است.

در سال‌های اخیر، سنسورهای هوشمند دیابت انقلابی در زندگی مبتلایان به این بیماری ایجاد کرده‌اند. این سنسورها با نصب روی بازو یا شکم، به‌صورت لحظه‌ای و بدون نیاز به سوزن زدن‌های مکرر، میزان قند خون را پایش و به موبایل بیمار مخابره می‌کنند. با این حال، بحران کمبود دارو و تجهیزات پزشکی در ماه‌های گذشته از یک سو و جهش‌های نجومی قیمت ارز از سوی دیگر، دسترسی به این سنسورها را به‌شدت محدود کرده بود.

زومیت

اما مشکلات استفاده از این تکنولوژی برای بیماران مبتلا به دیابت در ایران به همین جا ختم نمی‌شود؛ بررسی‌های زومیت نشان می‌دهد معدود بیمارانی که با صرف هزینه‌های گزاف موفق به خرید این دستگاه‌ها از بازار آزاد یا شرکت‌های واردکننده می‌شوند، در مرحله استفاده به دیوار بلندتری به نام «قطعی اینترنت» برمی‌خورند.

ساختار نرم‌افزاری بسیاری از این سنسورها طوری است که برای راه‌اندازی (Activation) و اتصال اولیه به بدن بیمار، اپلیکیشن مربوطه باید از فروشگاه‌های رسمی (گوگل‌پلی یا اپ‌استور) دانلود شود و کاربر در سرورهای شرکت سازنده ثبت‌نام (Register) کند. این فرایند امنیتی که در همه جای دنیا کمتر از دو دقیقه زمان می‌برد، در ایرانِ امروز به یک کابوس تمام‌عیار تبدیل شده است. بدون اینترنت جهانی و در شرایطی که معدود فیلترشکن‌های گران‌قیمت باقی‌مانده هم  با اختلالات گسترده روبه‌رو هستند، اپلیکیشن سنسور اجازه فعال‌سازی دستگاه را نمی‌دهد.

یکی از بیماران مبتلا به دیابت به زومیت می‌گوید که چند وقت قبل توانسته بود پس از مدت‌ها تلاش یکی از این سنسورها را تهیه کند اما برای راه‌اندازی آن روزهای دلهره‌آوری را پشت سر گذاشته است:

دو هفته بود که سنسورم تمام شده بود و سنسور جدیدی نداشتم. برای یک فرد دیابتی وابسته به انسولین، زندگی بدون سنسور یعنی قدم زدن در میدان مین. هر لحظه از زندگی‌ام در خطر بود. چون نمی‌توانستم مداوم قندم را چک کنم، در همین مدت کوتاه چندین بار افت قند شدید (هیپوگلیسمی) پیدا کردم؛ تجربه‌ای بسیار مرگبار که تا مرز بیهوشی پیش رفتم و اگر کسی به دادم نمی‌رسید معلوم نبود که الان بتوانم با شما صحبت کنم یا نه.

- یک بیمار مبتلا به دیابت

او در ادامه از روند طاقت‌فرسای فعال‌سازی دستگاه جدیدش هم می‌گوید: «وقتی بالاخره با هزینه گزاف سنسور را خریدم، متوجه شدم اپلیکیشن آن روی گوشی‌ام وصل نمی‌شود. شرکت‌های فروشنده هم در ابتدا پاسخگو نبودند و در نهایت با بی‌تفاوتی می‌گفتند “مشکل از اینترنت کشور است، باید خودتان یک VPN قوی پیدا کنید”. اما کدام VPN؟ وقتی کل شبکه قطع است، فیلترشکن از کجا بیاوریم؟ به اندازه کافی هزینه کرده بودم و قصد نداشتم چند میلیون تومان دیگر هم برای فیلترشکن پرداخت کنم، چون از کار هم بیکار شدم و نمی‌دانم آینده مالی‌ام دقیقا چطور می‌شود.»

در نهایت، این بیمار مبتلا به دیابت توانسته با یک وی‌پی‌ان پولی نیم‌بند اپلیکیشن را نصب و سنسوری که برایش حیاتی بوده را فعال کند: «در نهایت با مراجعه حضوری به دفتر شرکت مذکور و درخواست فراوان، یکی از تکنسین‌ها توانست با استفاده از یک فیلترشکن پولی که به سختی و با قطعی‌های مداوم وصل می‌شد، اپلیکیشن مربوطه را برایم دانلود و اکانتم را در سایت مرجع رجیستر کند.»

خوشبختانه پس از رجیستر کردن اولیه، سنسور برای کارکرد روزمره و بلوتوث نیازی به اینترنت نداشته، اما او می‌گوید «سر همان مرحله اول جانم را به لبم رساند.»

مشاهدات میدانی خبرنگار زومیت از دفاتر شرکت‌های تجهیزات پزشکی و مطب‌های متخصصان غدد، تراژدی دیگری است. خانواده‌های بسیاری در سالن‌های انتظار نشسته‌اند، نه برای ویزیت پزشک، بلکه به امید پیدا شدن یک روزنه ارتباطی در اینترنت.

زومیت

پدری که برای کودک هفت ساله‌اش سنسور خریده است، به زومیت می‌گوید: «غیر از من چندین خانواده دیگر هم بودند. خیلی‌ها دفعه اولی بود که با هزار مکافات پول جور کرده و این سنسور دیابت را می‌خریدند تا با سوزن انگشت بچه‌هایشان را سوراخ نکنند. اما همه مشکل نصب و رجیستر کردن سنسور را دارند. دور هم جمع شده بودیم و هر فیلترشکنی که هرکداممان روی گوشی‌ داشتیم را امتحان می‌کردیم. صحنه عجیبی بود؛ برای زنده ماندن بچه‌هایمان دنبال پروکسی و VPN می‌گشتیم!»

در دنیای امروز، تجهیزات پزشکی (IoMT) به‌شدت به شبکه‌های جهانی وابسته‌اند و قطع ارتباط با این شبکه‌ها، به معنای از کار افتادن ابزارهای حیاتی است. آسیب قطعی اینترنت به هیچ وجه مختص اقتصاد و ارتباط نیست؛ در جهانی که تکنولوژی در هر جنبه‌اش ریشه دوانده، سلامت و مرگ و زندگی آدم‌ها هم می‌تواند به اینترنت گره بخورد.

مادامی که سیاست‌گذاران، اینترنت را نه یک «زیرساخت حیاتی» بلکه یک «ابزار امنیتیِ قابل حذف» می‌دانند، بحران‌هایی از این دست به پایان نمی‌رسد. مشخص نیست در این ۶۰ روز، چند بیمار دیابتی به دلیل این که امکان فعال‌سازی سنسورهایشان را نداشته‌اند راهی اورژانس شده یا در خواب دچار افت قندهای جبران‌ناپذیر شده‌اند؛ اما آن‌چه عیان است، این است که در ایرانِ این روزها، که درگیر یک انزوای دیجیتال شده، بیماران برای فرار از مرگ ناشی از دیابت، پیش از انسولین به یک فیلترشکن متصل نیاز دارند.