۲۰ روز خاموشی اینترنت؛ کاربران از جیبهای خالی و بیثمر ماندن تلاشهایشان میگویند
۲۰ روز از قطعی اینترنت میگذرد و هنوز تنها راه معاش صدها هزار کسبوکار کوچک بهطور کامل باز نشده است؛ کسبوکارهایی که برخلاف بنگاههای بزرگ، با سرمایههایی که بهسختی به دست آمده راهاندازی شدهاند، تابآوری کمتری دارند و با تداوم این شرایط، در معرض شکست حتمی قرار دارند.
پشوتن پورپزشک، مدیرعامل پلتفرم پادرو، ارائهدهنده خدمات به کسبوکارهای اینستاگرامی، پیش از این به زومیت از توقف فعالیت بیش از ۱۰۰ هزار فروشگاه فعال در پادرو خبر داده بود. به گفته او، بیش از یک میلیون نفر در ایران بهطور مستقیم از طریق اینستاگرام امرار معاش میکنند و در این ۲۰ روز به نقطه صفر رسیدند.
بازتاب این شرایط را در واکنش کاربران زومیت هم میبینیم. تحلیل دادههای یکی از گزارشهای زومیت با عنوان «۱۲ روز آفلاین اجباری»، کاربران در بیش از ۲ هزار و ۵۹۹ کامنت، تجربههای خود از دو هفته قطع اینترنت بینالمللی را روایت کردهاند.
از میان همه کامنتها ۱۸۶ کامنت معادل ۷.۱۶ درصد از کل کامنتها به ضرر و زیان کاربران زومیت که کسبوکارهای کوچکی که داشتند مربوط میشود که از خسارتهای ناشی از قطعی اینترنت اختصاص نوشتهاند. ۱۶۵ کامنت، معادل ۶.۳۵ درصد، به نگرانی درباره سررسید چکها، تسویههای مالی و اقساط بانکی اشاره کردهاند.
همچنین کاربران در ۱۴۶ کامنت (یعنی ۵.۶۳ درصد از کل کامنتها) به مشکلات ناشی از فشارهای خانوار، از جمله اجاره مسکن، هزینههای تأهل و اداره کسبوکارهای کوچک پرداختهاند. در ۷۴ کامنت دیگر (۲.۸۵ درصد) بهصورت مستقیم مصائب بیکاری و ازدسترفتن شغل را روایت کردهاند.
وزیر ارتباطات در تازهترین آمار خود، میزان خسارت ناشی از قطعی اینترنت را روزانه ۵ همت اعلام کرده است. از سوی دیگر، مدیرعامل پلتفرم پادرو میگوید قطعی اینترنت تنها در بخش تجارت اجتماعی، طی یک هفته حداقل ۲.۵ همت خسارت به اقتصاد دیجیتال وارد کرده است.
این کاربر یکی از چندین صاحب کسبوکار کوچکی است که با سختی سرمایهای برای راهاندازی کارشان تهیه کردهاند و حالا همه هزینهها و تلاشهایش از بین رفته است.
فشار اصلی بر دوش کسبوکارهای کوچک
رضا الفتنسب، رئیس اتحادیه کسبوکارهای مجازی در گفتوگو با زومیت میگوید که حدود ۹ هزار کسبوکار در اتحادیه کسبوکارهای مجازی از سراسر کشور، حتی از روستاها حضور دارند. کسبوکارهای فعال در شهرها و روستاها کم نیستند و این کسبوکارها در شرایط فعلی با چالشهای عجیب و متعددی مواجه شدهاند.
کسبوکارهای خرد بیشترین آسیب را از بحرانهای پیدرپی میبینند
به گفته الفتنسب، کسبوکارهای اقتصاد دیچیتال صرفا به اعضای اتحادیه محدود نمیشود: «نزدیک به ۱۰۰ هزار کسبوکار صنفی وجود دارند که عضو اتحادیه نیستند اما با نشان اینماد فعالیت میکنند و چند صد هزار کسبوکار دیگر نیز در شبکههای اجتماعی فعال هستند.»
تعداد کسبوکارهای کوچک و متوسط در اقتصاد دیجیتال کم نیست و اتفاقا فشار اصلی شرایط فعلی بر همین بخش وارد میشود. کسبوکارهای بزرگتر تا حدی و در مقاطعی میتوانند شرایط را مدیریت کنند، هرچند فروش آنها نیز بهشدت تحت تأثیر این اتفاقات قرار گرفته است، اما وضعیت کسبوکارهای کوچک بهمراتب بحرانیتر است.- رضا الفتنسب، رئیس اتحادیه کسبوکارهای مجازی
راههای کسب درآمدی که کاربران زومیت در کامنتها به آن اشاره میکنند متعدد است. از تولید محتوای فریلنسری گرفته تا کانالی در یوتیوب که به درآمد رسیده اما حالا از دست رفته است. ازدسترفتنهایی که حالا حتی بر انگیزه افراد به ماندن در کشور هم لطمه زده است.
با وجود همه این آسیبها اما آمار دقیقی که بتوانیم رقم دقیق خسارت را برآورد کنیم؛ الفتنسب میگوید: «آمار مشخصی از میزان کاهش یا توقف فعالیت کسبوکارهای کوچک و متوسط وجود ندارد، اما در روزهای ابتدایی احتمالا فعالیت بسیاری از آنها بهطور کامل متوقف شده بود.»
حتی در صورت بازگشت اینترنت به شرایط عادی، کسبوکارها نمیتوانند فعالیت خود را دقیقا از همان نقطهای که اینترنت قطع شده بود ادامه دهند و قطعا چند پله عقب میافتند. رئیس اتحادیه کسبوکارهای مجازی با اشاره به تکرار بحرانها گفت:
نکته مهم این است که این اتفاقات در بازههای زمانی کوتاه و پشتسرهم رخ میدهند. ما در همین سال جاری جنگ ۱۲ روزه را تجربه کردیم، پس از آن با قطعی برق مواجه شدیم و اکنون نیز قطعی اینترنت را شاهد هستیم. در چنین شرایطی، کسبوکارها عملا فرصتی برای بازیابی و ریکاوری ندارند.- رضا الفتنسب، رئیس اتحادیه کسبوکارهای مجازی
الفتنسب میگوید «متاسفانه شرایط پایداری وجود ندارد؛ شرایطی که در آن بتوان اطمینان داشت اینترنت قطع نمیشود، برق پایدار است و کشور در وضعیت صلح قرار دارد.» در همه این وضعیتهایی که روال زندگی را از حالت عادی خارج میکند اول از همه بسترهای آنلاین است که از دسترس خارج میشود.
خسارتهای چندهمتی و آیندهای مبهم
پشوتن پورپزشک، نایبرئیس اتحادیه کسبوکارهای مجازی و مدیرعامل پلتفرم پادرو نیز در گفتوگو با زومیت میگوید: «در شرایط عادی امکان ارتباط با کاربران وجود دارد، اما اکنون همین ارتباط هم قطع شده است. فروشگاهها باز هستند، اما تراکنشهای روزانه آنها به عددی انگشتشمار رسیده و افت فروش در بسیاری از موارد از ۹۰ درصد هم فراتر رفته است.»
روایتهایی که کاربران برای زومیت نوشتهاند فقط مربوط به فروش و کاهش آن نیست؛ افرادی که ترید میکردند حالا معاملاتشان آسیب دیده و یکی از کاربران هم از این مینویسد که حتی اگر برنامهنویس نباشید، از کارتان اخراج نشده باشید، ددلاین خاصی نداشته باشید و... بهعنوان یک آدم عادی هم از قطعی اینترنت آسیب زیادی میبینید.
در این میان اما واقعیت تلخ دیگری که وجود دارد از بین رفتن انگیزه است. عضو اتحادیه کشوری کسبوکارهای مجازی میگوید:
حتی اگر اینترنت بهطور کامل وصل شود، بسیاری از فعالان خرد دیگر ریسک بازگشت به این بازار را نمیپذیرند چرا که نمیتوانند در این بازار تحمل لازم را داشته باشند.- پشوتن پورپزشک، مدیرعامل پلتفرم پادرو
برآوردها نشان میدهد گردش مالی سالانه تجارت اجتماعی این بخش بین ۱۰۰ تا ۱۲۰ همت است؛ یعنی ماهانه حدود ۱۰ همت. با در نظر گرفتن یک هفته قطعی اینترنت، تنها در بخش تجارت اجتماعی حداقل ۲.۵ همت خسارت به اقتصاد دیجیتال وارد شده است. این عدد حالا باید در ۲۰ ضرب شود تا خسارت سنگین واردشده در این روزهای تاریکی دیجیتال کمی ملموس شود.