پنج سال با ویندوز ۱۱؛ سیستم‌عاملی که هنوز اشتباهات روز اولش را جبران می‌کند

باورتان می‌شود دقیقاً پنج سال از روزی که مایکروسافت از ویندوز ۱۱ رونمایی کرد می‌گذرد؟ ۲۴ ژوئن ۲۰۲۱ بود که این سیستم‌عامل در رویدادی خبری به‌طور رسمی معرفی شد؛ هرچند طبق سنت همیشگی دنیای فناوری، تصاویر و فایل‌های آن چند روز قبل به بیرون درز کرده بود.

مایکروسافت همان روز وعده داد که ویندوز ۱۱ به‌عنوان یک به‌روزرسانی رایگان در دسترس کاربران ویندوز ۱۰ قرار خواهد گرفت؛ اما برخلاف انتظار، کاربران بلافاصله و مشتاقانه به نسخه‌ی جدید مهاجرت نکردند؛ اتفاقی که تا حدی به سخت‌گیری‌های بی‌مورد مایکروسافت در تعیین حداقل سیستم سخت‌افزاری موردنیاز هم برمی‌گشت.

حدود چهار سال طول کشید تا ویندوز ۱۱ بالاخره از نسخه‌ی قبلی‌اش عبور کند. طبق داده‌های Statcounter، ویندوز ۱۱ تازه در ژوئیه ۲۰۲۵ توانست جایگاه ویندوز ۱۰ را به‌عنوان پرکاربردترین سیستم‌عامل دسکتاپ مایکروسافت تصاحب کند و امروز بیش از ۷۰ درصد بازار ویندوزهای دسکتاپ را در اختیار دارد، آن هم در شرایطی که پشتیبانی رسمی ویندوز ۱۰ اکتبر سال گذشته پایان یافت و فرصت پشتیبانی نسخه‌ی قدیمی هم هر روز کمتر می‌شود.

حالا می‌توانیم به عقب برگردیم و ببینیم سیستم‌عامل مایکروسافت در این پنج سال از چه زوایایی بهتر شد، کدام انتخاب‌ها از دست رفتند و چرا مایکروسافت اکنون بسیاری از تصمیم‌های روز اول را دوباره بررسی می‌کند؟ چرا رابطه‌ی کاربران با ویندوز ۱۱ هیچ‌وقت به‌سادگی یک ارتقای رایگان پیش نرفت؟

کامپیوتر را روشن می‌کنید و ویندوز ۱۱ با همان تصویر آرام، آیکون‌های مرتب و تسک‌بار مرکزی بالا می‌آید. می‌خواهید برنامه‌ای را باز کنید، استارت را می‌زنید و نامش را می‌نویسید؛ ولی گاهی پیش از رسیدن به برنامه، پیشنهاد فروشگاه یا نتیجه‌ای از وب مقابلتان ظاهر می‌شود. روی فایلی راست‌کلیک می‌کنید؛ اما گزینه‌ای را که سال‌ها در همان منو می‌دیدید، پیدا نمی‌کنید. بله، باید روی Show more options کلیک کنید تا آن پشت، گزینه‌ی موردنظرتان را بیابید!

همین چند دقیقه کار معمولی، تا حد زیادی داستان پنج‌ساله‌ی ویندوز ۱۱ را روایت می‌کند. سیستم‌عامل مایکروسافت زیباتر شد، امکانات بیشتری پیدا کرد و حالا روی بیشتر کامپیوترهای ویندوزی حضور دارد؛ بااین‌حال، هنوز برای انجام بعضی کارهای ساده باید از مسیری عبور کنید که خود مایکروسافت پیش رویتان می‌گذارد.

اکتبر ۲۰۲۱، وقتی مایکروسافت ویندوز ۱۱ را به‌طور عمومی منتشر کرد، دنیا تازه داشت از ماه‌های سنگین همه‌گیری کرونا بیرون می‌آمد و کامپیوتر برای بسیاری از ما هم‌زمان محل کار، کلاس درس، سینما و پنجره‌ی ارتباط با دیگران شده بود.

پانوس پانای، مدیر وقت ویندوز، هنگام معرفی سیستم‌عامل جدید گفت کامپیوتر دیگر حکم وسیله‌ای شخصی و عاطفی را دارد نه صرفاً ابزاری کاربردی. مایکروسافت هم می‌خواست محیطی بسازد که حس خانه را زنده کند؛ جایی آشنا، آرام و مرتب که مزاحم کاربر نشود.

از ظاهر ویندوز که بگذریم، Teams Chat مستقیماً در تسک‌بار جا گرفته بود، ویجت‌ها اطلاعات شخصی را یک‌جا نشان می‌داد، فروشگاه ویندوز از نو ساخته بود و اپلیکیشن‌های اندروید روی کامپیوتر اجرا می‌شدند. Auto HDR و DirectStorage هم خبر از بهبود تجربه‌ی بازی می‌دادند.

نسخه‌ای که در اکتبر ۲۰۲۱ نصب کردیم، بخشی از وعده‌های مایکروسافت را محقق می‌کرد. Snap Layouts واقعاً مفید بود و طراحی جدید نسبت به ویندوز ۱۰ هویت روشن‌تری داشت. مشکل از جایی شروع شد که مایکروسافت برای ساده‌کردن ظاهر ویندوز، رفتارهای آشنای آن را کنار گذاشت و سادگی به قیمت کاهش انتخاب‌های کاربر تمام شد.

کاربران قدیمی ویندوز خیلی زود فهمیدند ظاهر تازه بهایی دارد. در ماه‌های اولیه‌ی عرضه‌ی ویندوز ۱۱، نمی‌توانستید تسک‌بار را به کناره‌ی نمایشگر ببرید و تغییر اندازه‌اش هم از تنظیمات حذف شده بود. حتی قابلیت آشنایی مثل کشیدن فایل روی آیکون برنامه در تسک‌بار هم دیگر کار نمی‌کرد.

منوی استارت ظاهر خلوت‌تری داشت، اما نیمی از فضای آن به Recommended می‌رسید. برای دیدن همه برنامه‌ها باید یک مرحله جلوتر می‌رفتید، درحالی‌که ویندوز جای ثابتی برای فایل‌ها و پیشنهادهای انتخاب‌شده خودش کنار گذاشته بود. حتی راست‌کلیک روی تسک‌بار هم تقریباً فقط راه Settings را نشان می‌داد.

مایکروسافت خیلی زود بعضی قابلیت‌ها را به ویندوز ۱۱ بازگرداند. آپدیت 22H2 کشیدن و رهاکردن فایل روی تسک‌بار را برگرداند، پوشه‌بندی و چیدمان‌های بیشتری به استارت آمدند و File Explorer سرانجام صاحب تب شد. هر تغییر، تجربه‌ی کاربری را بهتر می‌کرد؛ اما همه می‌پرسیدند چرا باید یک سال منتظر قابلیتی می‌ماندیم که ویندوز ۱۰ از ابتدا در اختیارمان می‌گذاشت؟

مسیر ویندوز ۱۱ از اولین آپدیت به بعد کمی عجیب به‌نظر می‌رسید. مایکروسافت هم امکانات جدیدی معرفی می‌کرد، هم چیزهایی را برمی‌گرداند که خودش حذف کرده بود. طی دو سال اول، عمده‌ی پیشرفت سیستم‌عامل به بازپس‌گیری زمین ازدست‌رفته مربوط می‌شد.

در طول پنج سال گذشته، ۶ نکته در فهرست انتقادهای کاربران بیشتر تکرار شد.

بسیاری از کاربران اصلا به مرحله‌ی نصب نمی‌رسیدند تا بخواهند تغییرات استارت و تسک‌بار را تجربه کنند. کامپیوتری که ویندوز ۱۰ را روان اجرا می‌کرد، ممکن بود فقط به‌خاطر پردازنده‌ی خارج از فهرست یا نداشتن TPM 2.0 از فهرست ارتقا کنار گذاشته شود. مایکروسافت در عمل مرز سازگاری را حوالی نسل هشتم پردازنده‌های اینتل و معماری Zen 2 ای‌ام‌دی کشیده بود.

شاید مشکل این بود که مایکروسافت تصمیمش را از همان ابتدا به‌خوبی برای کاربران توضیح نداد. ابزار PC Health Check در روزهای نخست فقط به بسیاری از کاربران اعلام می‌کرد که کامپیوترشان برای ویندوز ۱۱ مناسب نیست، بدون اینکه بگوید کدام قطعه یا تنظیم مانع ارتقا می‌شود. حجم سردرگمی کاربران به‌اندازه‌ای بالا رفت که مایکروسافت چند روز بعد ابهام ایجادشده را پذیرفت و توضیحات بیشتری درباره‌ی معیارهای سخت‌افزاری منتشر کرد.

کاربرانی که سیستم کامپیوتری سالمی داشتند، سه انتخاب پیش روی خود می‌دیدند؛ یا باید روی ویندوز ۱۰ می‌ماندند یا سیستم جدیدی می‌خریدند یا ویندوز ۱۱ را با روش‌های خارج از پشتیبانی رسمی نصب می‌کردند. شاید سخت‌افزار کامپیوتر قبلی هیچ مشکلی هم نداشت؛ ولی مایکروسافت عمر مفید جدیدی برایش تعیین می‌کرد.

حساب آنلاین همگام‌سازی تنظیمات، بازیابی فایل‌ها و اتصال OneDrive را آسان‌تر می‌کرد؛ اما میان پیشنهاد یک قابلیت و تحمیل آن فاصله‌ی زیادی وجود داشت. کاربران بارها ترفندهایی برای ساخت حساب محلی پیدا کردند و مایکروسافت هم به‌تدریج همان راه‌ها را بست. برخی کاربران هم می‌پرسیدند چه کسی تصمیم نهایی را در مورد کامپیوترشان می‌گیرد، خودشان یا سازنده‌ی سیستم‌عامل؟

مایکروسافت برای ساخت بخش بزرگی از رابط ویندوز ۱۱ و اپ‌های خودش سراغ WebView2 رفت؛ موتوری بر پایه‌ی کرومیوم، همان هسته‌ی مرورگرهای اج و کروم. هربار که برنامه‌ای از WebView2 استفاده می‌کند، بخشی شبیه یک مرورگر کوچک در پس‌زمینه اجرا می‌شود.

اپ آب‌وهوای ویندوز در حالت بیکار حدود ۱٫۲ گیگابایت رم مصرف می‌کرد، تقریباً پنج برابر نسخه‌ی بومی مک. Teams با یک حساب تازه و بدون حتی یک گفت‌وگو، نزدیک به ۹۶۳ مگابایت می‌گرفت. واتساپ هم وقتی اپ بومی‌اش را کنار گذاشت و به WebView2 کوچ کرد، مصرف رمش تا ۲ گیگابایت بالا رفت.

کامپیوترهای ۸ گیگابایتی اولین قربانی‌ها بودند؛ سیستم‌هایی که روی کاغذ مشخصات لازم برای ویندوز ۱۱ را داشتند؛ اما در عمل نفس‌نفس می‌زدند.

کاربر از همان صفحه‌ی اول نصب با پیشنهادهای مایکروسافت ۳۶۵، وان‌درایو و کوپایلت روبه‌رو می‌شد. بعد نوبت به منوی استارت می‌رسید؛ جایی‌که بخش Recommended کم‌کم به ویترین اپ‌های پیشنهادی تبدیل شد و اج و بینگ هم با اصرار خودشان را جلوی چشم کاربر می‌گذاشتند. کاربران می‌توانستند بخشی از پیشنهادها را خاموش کنند؛ اما باید راهش را لابه‌لای تنظیمات پیدا می‌کردند.

با داغ‌شدن بازار هوش مصنوعی، به‌تدریج رد کوپایلت در هر گوشه‌ی ویندوز به چشم می‌خورد، از Notepad و Paint گرفته تا ابزار اسکرین‌شات و حتی منوی استارت. قابلیت Recall که برای کامپیوترهای کوپایلت‌پلاس طراحی شده بود و با عکس‌گرفتن از صفحه‌نمایش به کاربر اجازه می‌داد کارهای قبلی‌اش را جست‌وجو کند، موجی از نگرانی‌های حریم خصوصی را به‌دنبال داشت و شرکت مجبور شد چندین بار عرضه‌اش را به تعویق بیندازد.

ری‌استارت‌های ناخواسته، باگ‌هایی که با هر به‌روزرسانی سر باز می‌کردند و درایورهایی که وسط بازی نصب می‌شدند، بسیاری از کاربران را به ستوه آوردند. منتقدان، ویندوز ۱۱ را سیستم‌عاملی می‌خواندند که کاربر باید مدام مراقبش باشد.

بهار ۲۰۲۶، اپل با مک‌بوک نئو دوباره نگاه‌ها را به‌سمت مک برگرداند و لینوکس، به‌لطف استیم‌دک و پیشرفت ابزارهای اجرای بازی، در نظرسنجی مارس Steam برای نخستین‌بار سهمی بیش از ۵ درصد از سیستم‌عامل‌های کاربران شرکت‌کننده به‌دست آورد؛ نرخی کوچک در برابر سهم بیش از ۹۰ درصدی ویندوز، اما نشانه‌ای قابل‌توجه از اینکه کاربران ناراضی حالا گزینه‌های جدی‌تری برای مهاجرت داشتند.

بخشی از قابلیت‌هایی که ویندوز ۱۱ در آغاز کنار گذاشته بود، قرار بود برگردند؛ تسک‌بار دوباره قابلیت جابه‌جایی پیدا می‌کرد و حتی می‌شد آن را عمودی کنار صفحه گذاشت. حضور کوپایلت هم کم‌رنگ‌تر می‌شد؛ آیکونش در Notepad جای خود را به قلم ساده‌ای با عنوان Writing tools می‌داد و دکمه‌ی کوپایلت روی تسک‌بار نیز دیگر به‌طور پیش‌فرض روشن نبود.

منوی استارت از React به WinUI، چارچوب بومی و سبک‌تر ویندوز، مهاجرت می‌کرد و تبلیغات بخش Recommended هم کاهش می‌یافت، ضمن اینکه کاربران می‌توانستند آن را خاموش کنند. آپدیت‌ها هم انعطاف‌پذیرتر شدند و کاربر می‌توانست آن‌ها را برای مدتی به عقب بیندازد.

البته منتقدان به‌جای خالی دو موضوع در یادداشت داولوری اشاره کردند، اول حساب اجباری مایکروسافت و دوم تبلیغاتی که خود شرکت به منوی استارت آورده بود. بااین‌حال بعد از سال‌ها محدودکردن انتخاب کاربران، به‌نظر می‌رسید شرکت جهت حرکتش را عوض می‌کند.

۲۶ آوریل ۲۰۲۶ ویندوز سنترال از برنامه‌ای داخلی در مایکروسافت با اسم رمز ویندوز K2 خبر داد؛ پروژه‌ای بلندمدت که قرار نیست نسخه‌ای جدید از ویندوز یا مقدمه‌ی ویندوز ۱۲ باشد، بلکه می‌خواهد خودِ شیوه‌ی ساخت ویندوز را تغییر دهد. این برنامه از نیمه‌ی دوم ۲۰۲۵ آغاز شد و سه هدف اصلی را دنبال می‌کند؛ کارایی، کیفیت ساخت و پایداری.

قله‌ی K2 به‌عنوان دومین کوه بلند جهان، به صعودهای بسیار دشوارش شهرت دارد و ظاهراً مایکروسافت هم بهبود سیستم‌عاملی را که روزانه میلیون‌ها نفر با آن کار می‌کنند، چالشی به‌سختی فتح این قله می‌بیند.

جزئیات فاش‌شده از K2، عمق جاه‌طلبی مایکروسافت را نشان می‌دهد. شرکت می‌خواهد فایل اکسپلورر از نظر سرعت به File Pilot، فایل‌منیجر سبک توسعه‌دهنده‌ای مستقل، نزدیک شود و عملکرد ویندوز در بازی هم با SteamOS قابل‌مقایسه باشد. آپدیت‌هایی که ری‌استارت می‌خواهند به ماهی یک بار محدود می‌شوند و نصب درایورهای گرافیک و صدا به بیرون از زمان بازی منتقل می‌شود.

کارنامه‌ی پنج‌ساله‌ی ویندوز ۱۱ فقط در ناکامی‌ها و چالش‌ها خلاصه نمی‌شود. در این مسیر، قابلیت‌های جذابی هم به بلوغ رسیدند؛ مثلاً ویژگی Snap Layouts با پشتیبانی بهتر از نمایشگرهای بزرگ، صفحات لمسی و سیستم‌های چندمانیتوره کاربرد بسیار بیشتری پیدا کرد و فایل اکسپلورر بالاخره به قابلیت محبوب تب‌ها مجهز شد.

نرم‌افزار قدیمی و ساده‌ی Notepad هم امکاناتی مثل تب، ذخیره‌ی خودکار و بازیابی پنجره‌های قبلی را دریافت کرد. حتی اپلیکیشن‌های نوستالژیکی مثل Paint و Snipping Tool دوباره با جدیت توسعه یافتند و به ابزارهایی مدرن تبدیل شدند.

ازسوی‌دیگر، شبیه‌ساز Prism مشکل افت کیفیتِ اجرای نرم‌افزارهای قدیمی x86 و x64 روی کامپیوترهای مبتنی بر پردازنده‌های آرم را تا حد زیادی بهبود بخشید و اپلیکیشن Phone Link توانست فاصله‌ی همیشگی بین گوشی‌های هوشمند و کامپیوترهای شخصی را به حداقل برساند.

در بخش امنیت نیز، باتوجه‌به افزایش روزافزون تهدیدهای سایبری، سخت‌گیری‌های سخت‌افزاریِ روزهای اولِ ویندوز ۱۱ حالا بسیار منطقی‌تر و دفاع‌پذیرتر از قبل به‌نظر می‌رسد. همه‌ی این بهبودها در کنار یک اتفاق مهم دیگر، یعنی پایان پشتیبانی رایگان از ویندوز ۱۰ در اکتبر ۲۰۲۵، به‌عنوان کاتالیزور عمل کرد و روند مهاجرت کاربران به ویندوز جدید را سرعت بخشید.

۲۹ سپتامبر، یک هفته پیش از تولد پنج‌سالگی، مایکروسافت نسخه‌ی 26H2 را منتشر کرد. به‌روزرسانی سالانه‌ی امسال برخلاف گذشته آرام و بی‌سروصدا از راه رسید و مایکروسافت خودش آن را آپدیتی «قابل‌پیش‌بینی و کم‌دردسر» توصیف کرد.

26H2 در قالب یک بسته‌ی کوچک فعال‌سازی ارائه می‌شود و حجم دانلود بزرگی ندارد، با یک‌بار ری‌استارت نصب می‌شود و پشتیبانی نسخه‌های هوم و پرو را تا اکتبر ۲۰۲۸ تمدید می‌کند.

البته شرط‌های سخت‌افزاری همان‌طور سخت‌گیرانه مانده‌اند و شما برای نصب هنوز به حساب مایکروسافت نیاز دارید. اسکات هنسلمن، معاون مایکروسافت، می‌گوید تیمش روی برداشتن این اجبار کار می‌کند و خبرهای همین هفته هم از بررسی جدی موضوع حکایت دارند؛ اما هنوز اطلاعیه‌ای رسمی در این زمینه نخوانده‌ایم.

پنج سال در یک نگاه

طبق آمار سپتامبر ۲۰۲۶، ویندوز ۱۱ حدود ۷۱ درصد از سهم نسخه‌های ویندوز را در اختیار دارد و یک میلیارد کاربر از آن استفاده می‌کنند. هنوز ۲۷ درصد کاربران از ویندوز ۱۰ استفاده می‌کنند، گرچه پشتیبانی رسمی ویندوز ۱۰ در اکتبر ۲۰۲۵ به پایان رسید و برنامه‌ی آپدیت‌های امنیتی تمدیدی‌اش تا اکتبر ۲۰۲۷ ادامه خواهد یافت.

به‌گزارش Windows Latest، بخشی از کاربران ویندوز ۱۰ احتمالاً حتی بعد از ۲۰۲۷ هم حاضر به مهاجرت نخواهند شد؛ از نگاه آن‌ها، ویندوز ۱۰ هنوز آن‌قدر خوب کار می‌کند که دلیلی برای کنارگذاشتنش نبینند.

ویندوز ۱۱ پنج سال پیش با ادعاهای بزرگ از راه رسید و حالا در پنجمین سالگردش، مایکروسافت بیش از هر زمان دیگری مشغول اصلاح همان چیزهایی است که کاربران سال‌ها درباره‌شان گلایه داشتند. تسک‌بار دوباره بخشی از آزادی‌های قدیمی‌اش را پس می‌گیرد، کوپایلت از بعضی گوشه‌های غیرضروری عقب می‌نشیند و مهندس‌ها حتی برای مصرف کمتر رم سراغ بازطراحی بخش‌های مختلف سیستم رفته‌اند.

ویندوز ۱۱ طی پنج سال زیباتر، کامل‌تر و فراگیرتر شد؛ اما تازه دارد به چیزی نزدیک می‌شود که از ابتدا وعده داده بود؛ محیطی که هنگام انجام کارهای روزمره مزاحم کاربر نشود. شاید کیفیت یک سیستم‌عامل را قابلیت‌های بزرگی که سالی یک‌بار معرفی می‌شوند تعیین نکنند؛ گاهی همه‌چیز به کلیک‌های هرروزه‌مان برمی‌گردد.

حالا نوبت شماست. پنج سال با ویندوز ۱۱ چطور گذشت؟ از آن راضی هستید و هر روز با آن کار می‌کنید، هنوز به ویندوز ۱۰ وفادار مانده‌اید، یا راهتان را به سمت مک و لینوکس کج کرده‌اید؟ تجربه‌تان را با ما در میان بگذارید.