چطور گوشی اندرویدی قدیمی را به مانیتور شبکه تبدیل کنیم؟

بسیاری از کاربران با شنیدن عبارت هوم لب (Home Lab) یاد رک سرور پر از چراغ‌های چشمک‌زن و چند مانیتور روی میز می‌افتند، اما هوم لب بیشتر کاربران فقط مینی پی‌سی یا لپ‌تاپ قدیمی است که چند سرویس ساده روی آن اجرا می‌شود. حتی در همین مقیاس کوچک هم باید بتوانید بدون جابه‌جایی بین چند پنجره‌ی ترمینال روی کامپیوتر اصلی میزان مصرف پردازنده و رم سیستم و وضعیت شبکه را بررسی کنید.

راه‌حل مشکل ساده‌تر از چیزی است که فکرش را می‌کنید. در این مقاله یاد می‌گیرید که چگونه با گوشی اندرویدی قدیمی و بلااستفاده، نمایشگر همیشه‌روشن اختصاصی برای مانیتورینگ زنده‌ی پردازنده، رم و شبکه بسازید و نیاز به خرید هیچ تجهیزات اضافه‌ای نیست.

وقتی روی چند پروژه‌ی هم‌زمان کار می‌کنید مثلاً یک اسکریپت پایتون، سرویس شبکه یا چند کانتینر، مصرف پردازنده و پهنای باند می‌تواند بی‌سروصدا بالا برود. داشتن نمایشگر مانیتورینگ جداگانه در این شرایط به راندمان کاری شما کمک می‌کند. برای این پروژه به موارد زیر نیاز دارید:

• Termux: ترمینال لینوکسی اندروید که محیط خط فرمان کامل را بدون نیاز به روت در اختیارتان قرار می‌دهد.
• بسته‌ی openssh: برای برقراری اتصال SSH از گوشی به کامپیوتر اصلی.
• htop: ابزار تعاملی برای نمایش زنده‌ی مصرف پردازنده، رم و فهرست پردازش‌ها.
• bmon: ابزار سبک برای مانیتورینگ پهنای باند، نرخ بسته‌ها و ترافیک شبکه.
• tmux: مالتی‌پلکسر ترمینال که امکان نمایش چند پنجره مثل htop و bmon در یک صفحه را می‌دهد.

با دنبال کردن مراحل زیر، گوشی اندروید به مانیتور همیشه‌روشن برای شبکه‌ی شما تبدیل خواهد شد.

• برنامه‌ی Termux را از فروشگاه F-Droid دانلود و نصب کنید. نسخه‌ی گوگل پلی این ابزار دیگر به‌روزرسانی نمی‌شود و شاید درست کار نکند.
• با اجرای دستور pkg update && pkg upgrade در Termux بسته‌ها را به‌روز کنید.
• بسته‌ی SSH را با دستور pkg install openssh نصب کنید.
• در صورت تمایل به داشتن محیط لینوکسی کامل‌تر روی گوشی، می‌توانید با دستور pkg install proot-distro و سپس proot-distro install ubuntu توزیع اوبونتو را هم نصب کنید. البته این مرحله برای پروژه‌ی مانیتورینگ الزامی نیست.

• با دستور sudo apt install openssh-server سرویس SSH را روی کامپیوتر لینوکسی هدف نصب کنید.
• سرویس را با دستور sudo systemctl enable --now ssh فعال و اجرا کنید.
• آی‌پی داخلی سیستم را با دستور ip a یا hostname -I پیدا کنید.
• اگر فایروال فعال است، پورت ۲۲ را با دستور sudo ufw allow 22 باز کنید.

هنگام تغییر تنظیمات فایروال حتماً دقت کنید که پورت‌ها یا سرویس‌های دیگر سیستم را به‌طور ناخواسته در معرض دسترسی قرار ندهید.

• در Termux گوشی دستور ssh username@pc-ip-address را وارد کنید.
• به‌جای username نام کاربری خود در کامپیوتر مقصد و به‌جای pc-ip-address آی‌پی همان سیستم را وارد کنید.
• رمز عبور را وارد کنید؛ درصورت درست‌بودن اطلاعات، ترمینال کامپیوتر اصلی داخل گوشی باز می‌شود و از این پس هر دستوری اجرا کنید، روی همان کامپیوتر انجام می‌شود.

• با دستور sudo apt install htop روی کامپیوتر هدف (نه گوشی) htop را نصب کنید.
• برای اجرا با فاصله‌ی به‌روزرسانی سه‌ثانیه‌ای دستور htop --delay=30 را وارد کنید. عدد بر حسب دهم ثانیه است، پس ۳۰ یعنی ۳ ثانیه.
• htop به‌صورت زنده درصد مصرف هر هسته‌ی پردازنده، میزان مصرف رم و فهرست کامل پردازش‌ها را نمایش می‌دهد.

• با دستور sudo apt install bmon روی کامپیوتر هدف bmon را نصب کنید.
• با دستور ifconfig یا ip a کارت شبکه‌ی فعال را پیدا کنید که معمولاً چیزی شبیه eth0 یا wlan0 است.
• با دستور bmon -p wlan0، ماژول bmon را روی همان کارت شبکه اجرا کنید. نام اینترفیس را با مقدار واقعی سیستم خودتان جایگزین کنید.
• bmon نرخ آپلود و دانلود، تعداد بسته‌های ارسالی و دریافتی و مصرف کلی پهنای باند را به‌صورت گرافیکی در ترمینال نمایش می‌دهد.

• ابزار tmux را با دستور sudo apt install tmux روی کامپیوتر هدف نصب کنید.
• بعد از اتصال SSH از گوشی، دستور tmux را اجرا کنید تا نشست جدیدی باز شود.
• صفحه را تقسیم کنید؛ از دستور Ctrl+b سپس % برای تقسیم عمودی، یا Ctrl+b سپس " برای تقسیم افقی استفاده کنید.
• در یک پنجره htop و در پنجره‌ی دیگر bmon را اجرا کنید تا هر دو هم‌زمان روی صفحه‌ی گوشی نمایش یابند.
• اگر اتصال SSH قطع شد، با دستور tmux attach بدون از دست دادن پنجره‌ها به همان نشست قبلی برمی‌گردید.

آخرین مرحله این است که گوشی مثل نمایشگر همیشه‌روشن رفتار کند و وسط کار خاموش نشود.

• از تنظیمات باتری، بهینه‌سازی مصرف باتری (Battery Optimization) را برای همه‌ی اپ‌ها غیر از Termux فعال کنید؛ این کار مانع بسته‌شدن Termux در پس‌زمینه می‌شود.
• سرویس‌های غیرضروری مثل موقعیت مکانی، همگام‌سازی حساب‌ها و اعلان‌های اپ‌های دیگر را خاموش کنید، چون این گوشی فقط قرار است نمایشگر باشد.
• بسته‌ی termux-api را با دستور pkg install termux-api نصب کنید.
• با دستور termux-wake-lock از رفتن پردازنده‌ی گوشی به حالت خواب جلوگیری کنید.
• اگر گوشی شما از Always-On Display پشتیبانی می‌کند، آن را از تنظیمات نمایشگر فعال کنید.
• به‌جای شارژ دائمی، محدودیت شارژ مثلاً تا ۸۰ درصد تنظیم کنید و وقتی شارژ به حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد رسید گوشی را دوباره شارژ کنید تا باتری زود فرسوده نشود.
• اگر چیدمان پنجره‌های tmux روی صفحه به‌هم‌ریخت، گوشی را روی حالت افقی (Landscape) قرار دهید زیرا این کار معمولاً مشکل نمایش را حل می‌کند.

با این روش، بدون هزینه‌ی اضافه و فقط با گوشی اندروید قدیمی، یک مانیتور اختصاصی و همیشه‌روشن برای شبکه‌ی خانگی خود می‌سازید که وضعیت پردازنده، رم و شبکه را زنده نشان می‌دهد. اگر بعداً به قابلیت‌های پیشرفته‌تر نیاز داشتید، Uptime Kuma برای مانیتورینگ آپ‌تایم سرویس‌ها و Glances به‌عنوان جایگزین htop، گزینه‌های خوبی برای مرحله‌ی بعدی پروژه محسوب می‌شوند.