آموزش و پرورش با تدوین یک دستورالعمل جدید، تصمیم‌گیری درباره شیوه فعالیت و بازگشایی دوکاناله مدارس در زمان جنگ را به وضعیت هر شهر وابسته کرد.
علی محبی، رئیس پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش، با تشریح طرح پیشنهادی این پژوهشگاه برای استمرار آموزش در شرایط بحرانی، بر ضرورت پرهیز از تعطیلی سراسری مدارس و اتخاذ تصمیم‌های متناسب با شرایط امنیتی هر منطقه تأکید کرد.
محبی با اشاره به اهمیت تعیین سازوکار مشخص برای ادامه فعالیت نظام آموزشی در شرایط جنگی اظهار کرد: «یکی از مسائل اساسی در چنین شرایطی، تصمیم‌گیری درباره حضوری یا غیرحضوری بودن مدارس است. این تصمیم باید بر پایه سطح تهدید، اطلاعات دقیق و با مشخص بودن مسئولیت نهادهای تصمیم‌گیر اتخاذ شود.»
وی درباره چارچوب پیشنهادی پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش که به تصویب رسیده و با امضای وزیران آموزش و پرورش و کشور ابلاغ شده است، توضیح داد:
وقوع حمله به یک شهر نباید به تعطیلی مدارس در تمام شهرهای استان منجر شود. وضعیت آموزشی هر شهر باید به‌صورت جداگانه بررسی شود و اگر شهری هدف حمله قرار نگرفته و تهدید معتبری نیز متوجه آن نباشد، مدارس آن می‌توانند با رعایت الزامات آمادگی به فعالیت حضوری ادامه دهند.- علی محبی، رئیس پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش
رئیس پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش افزود: در این دستورالعمل، چهار سطح تهدید شامل وضعیت عادی، آماده‌باش، تهدید معتبر و وقوع حمله تعریف شده که برای هرکدام وضعیت آموزشی مشخصی در نظر گرفته شده است. در صورت وجود تهدید معتبر، آموزش به‌صورت غیرحضوری و همراه با خدمات حداقلی حضوری ارائه می‌شود. همچنین در صورت وقوع حمله، تمام مدارس شهر به مدت ۷۲ ساعت غیرحضوری خواهند بود.
بازگشایی دوکاناله مدارس پس از ۷۲ ساعت
محبی درباره نحوه بازگشایی مدارس پس از وقوع حمله گفت: «بر اساس الگوی پیشنهادی پژوهشگاه، اگر در فاصله ۷۲ ساعت پس از حمله، حمله دیگری رخ ندهد، مدارس از نخستین روز آموزشی پس از این دوره، به مدت پنج روز آموزشی به شکل دوکاناله فعالیت خواهند کرد.»
در این شیوه، مدارس فعالیت حضوری خود را از سر می‌گیرند، اما محتوای آموزشی هم‌زمان از طریق مسیرهای غیرحضوری نیز در اختیار دانش‌آموزان قرار می‌گیرد. خانواده‌ها می‌توانند با توجه به شرایط موجود و میزان احساس امنیت خود، درباره حضور فرزندشان در مدرسه یا ادامه آموزش از منزل تصمیم بگیرند. در این دوره، غیبت دانش‌آموزانی که در مدرسه حاضر نمی‌شوند، موجه خواهد بود.- علی محبی، رئیس پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش
رئیس پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش تأکید کرد که بازگشت به آموزش حضوری باید با ارزیابی شرایط ایمنی مدارس همراه باشد و گذشت ۷۲ ساعت به‌تنهایی برای بازگشایی کافی نیست. به گفته وی، وضعیت ساختمان مدرسه، دسترسی به آب و برق، سرویس‌های بهداشتی، مسیرهای دسترسی و امکان حضور معلمان باید بررسی شود و مدارسی که شرایط لازم را ندارند، تا زمان برطرف شدن مشکلات به آموزش غیرحضوری ادامه دهند.
آموزش چندکاناله به‌جای اتکای صرف به اینترنت و شاد
محبی با اشاره به ضرورت استفاده از روش‌های متنوع آموزشی در شرایط جنگی اظهار کرد: «در طرح پیشنهادی پژوهشگاه، اتکای صرف به اینترنت و بسترهای آنلاین برای استمرار آموزش کافی نیست؛ به همین دلیل، چندین مسیر آموزشی پیش‌بینی شده تا در صورت اختلال در هرکدام، فرایند یادگیری از طریق روش‌های جایگزین ادامه پیدا کند.»
کلاس‌های برخط، شبکه شاد، مدرسه تلویزیونی و رادیویی، بسته‌های آموزشی کاغذی و تماس تلفنی معلمان با دانش‌آموزان، از جمله مسیرهای پیش‌بینی‌شده برای تداوم آموزش هستند که باید متناسب با وضعیت زیرساختی هر منطقه مورد استفاده قرار گیرند.- علی محبی، رئیس پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش
رئیس پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش ادامه داد: «در مناطقی که اینترنت و برق پایدار در دسترس است، آموزش آنلاین و مدرسه تلویزیونی می‌توانند مورد استفاده قرار گیرند؛ اما در صورت قطع گسترده اینترنت یا ناپایداری برق، بسته‌های آموزشی کاغذی، برنامه‌های رادیویی و تلویزیونی و ارتباط تلفنی معلمان با دانش‌آموزان اهمیت بیشتری خواهند داشت.»
به گفته محبی تلویزیون، رادیو، تلفن و بسته‌های آموزشی کاغذی نباید صرفا ابزارهای پشتیبان آموزش مجازی باشند، بلکه باید به‌عنوان مسیرهای مستقل و هم‌ارز برای دسترسی دانش‌آموزان به آموزش در نظر گرفته شوند و هر دانش‌آموز باید دست‌کم یک مسیر دسترسی ثبت‌شده و قابل اطمینان برای دریافت آموزش داشته باشد و معلم نیز موظف است به‌صورت هفتگی با او ارتباط فردی برقرار کند.
شورای تامین استان؛ مرجع تصمیم‌گیری درباره تعطیلی مدارس
رئیس پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش درباره مسئولیت نهادهای تصمیم‌گیر در این دستورالعمل بیان کرد: «بر اساس پیشنهاد پژوهشگاه، شورای تامین استان با حضور مدیرکل آموزش و پرورش، مرجع اتخاذ و اعلام تصمیم درباره وضعیت آموزشی شهرهای استان خواهد بود. این تصمیم‌ها با توجه به اطلاعات امنیتی، چارچوب‌های اعلامی وزارت آموزش و پرورش و خروجی یک برنامه تصمیم‌ساز اتخاذ می‌شوند.»
وی افزود: «در سطح ملی، ستاد ملی تداوم آموزش به ریاست وزیر آموزش و پرورش مسئولیت تدوین چارچوب‌های ملی، سیاست‌گذاری آموزشی، پیگیری وضعیت استان‌ها و تصمیم‌گیری درباره موضوعاتی مانند امتحانات نهایی و برنامه درسی اضطراری را بر عهده دارد.»
در سطح استان، اداره کل آموزش و پرورش مسئول ثبت و ابلاغ تصمیم‌ها به مناطق و مدارس است و باید نحوه استمرار یادگیری، برگزاری امتحانات و جبران عقب‌ماندگی‌های آموزشی را پیگیری کند. در سطح شهرستان نیز شورای تأمین و ستاد مدیریت بحران وظیفه اعلام محدوده حادثه و انجام اقدامات فوری برای حفاظت از جان دانش‌آموزان را بر عهده دارند.- علی محبی، رئیس پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش
وی همچنین تاکید کرد که تمام تصمیم‌های مربوط به وضعیت آموزشی باید به‌صورت مکتوب ثبت شوند و زمان آغاز و پایان مشخصی داشته باشند تا امکان پیگیری و پاسخگویی درباره آن‌ها فراهم باشد.
برنامه جبران افت یادگیری و حمایت روانی از دانش‌آموزان
محبی با اشاره به پیامدهای تعطیلی مدارس بر کیفیت آموزش دانش‌آموزان گفت: «تداوم آموزش تنها به معنای فراهم کردن دسترسی به محتوای درسی نیست، بلکه باید برای شناسایی و جبران مطالب و مهارت‌های یادگیری ازدست‌رفته نیز برنامه مشخصی وجود داشته باشد.»
وی توضیح داد: «بر اساس دستورالعمل پیشنهادی پژوهشگاه، پس از بازگشت دانش‌آموزان به شرایط عادی آموزشی، در ماه نخست باید ارزیابی تشخیصی برای مشخص شدن میزان یادگیری و نیازهای آموزشی آن‌ها انجام شود. سپس برنامه‌های جبرانی بر اساس شرایط واقعی هر دانش‌آموز، به‌ویژه دانش‌آموزانی که مشارکت کمتری در آموزش داشته‌اند یا آسیب دیده‌اند، طراحی و اجرا خواهد شد.»
رئیس پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش، حمایت روانی و اجتماعی از دانش‌آموزان را نیز یکی دیگر از محورهای این طرح دانست و گفت: «در شرایط جنگی، علاوه بر استمرار آموزش، باید برای آرام‌سازی دانش‌آموزان، ارائه کمک‌های اولیه روان‌شناختی، مشاوره و ارجاع موارد نیازمند مداخله تخصصی برنامه‌ریزی شود.»
برنامه آمادگی مدارس پیش از وقوع بحران
محبی با تاکید بر ضرورت آماده‌سازی مدارس پیش از وقوع شرایط بحرانی خاطرنشان کرد: «تدوین برنامه عملیات اضطراری برای هر مدرسه، برگزاری تمرین‌های آمادگی، تهیه بسته‌های یادگیری، آموزش معلمان درباره تدریس چندکاناله و کمک‌های اولیه روان‌شناختی و همچنین پیش‌بینی مسیرهای ارتباطی با خانواده‌ها، از جمله اقداماتی است که در این چارچوب پیشنهاد شده است.»
هدف از تدوین این دستورالعمل آن است که در شرایط جنگی، ضمن قرار گرفتن حفظ جان دانش‌آموزان و کارکنان مدارس در اولویت، آموزش نیز به‌عنوان یکی از نیازهای اساسی جامعه متوقف نشود و نظام تعلیم و تربیت بتواند با تصمیم‌گیری متناسب با شرایط هر منطقه، زمینه استمرار یادگیری را فراهم کند.- علی محبی، رئیس پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش
